Tรผpraล, Rekabet Kurulu tarafฤฑndan verilen cezaya iliลkin, 1998 yฤฑlฤฑndan bugรผne kadar, Otomatik Fiyatlama Kararnamesi olarak bilinen 98/10745 sayฤฑlฤฑ Bakanlar Kurulu kararฤฑna paralel fiyatlandฤฑrma yapฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ bildirdi.
Tรผpraล Kurumsal ฤฐletiลim Mรผdรผrlรผฤรผ’nden yapฤฑlan yazฤฑlฤฑ aรงฤฑklamada, ลirket nezdinde Rekabet Kurulu tarafฤฑndan yรผrรผtรผlen soruลturma sonucunda kurulca Tรผpraล’a 412 milyon lira ceza verilmesi yรถnรผnde oy รงokluฤu ile verilen kararฤฑn รถzetinin Rekabet Kurulu’nun internet sitesinde 17 Ocak’ta yer aldฤฑฤฤฑ hatฤฑrlatฤฑlarak, “Bu aรงฤฑklamada รถzetle Tรผpraล’ฤฑn fiyatlandฤฑrma ve sรถzleลmelere iliลkin uygulamalarฤฑ yoluyla hakim durumunu kรถtรผye kullandฤฑฤฤฑ, bu suretle 4054 sayฤฑlฤฑ Rekabetin Korunmasฤฑ Hakkฤฑnda Kanun’un 6’ncฤฑ maddesini ihlal ettiฤi iddia edilerek, bu รงerรงevede 2013 mali yฤฑlฤฑ sonunda oluลmasฤฑ beklenen cironun takdiren yรผzde 1’i oranฤฑnda olmak รผzere 412 milyon lira idari para cezasฤฑ verilmesine karar verildiฤi belirtilmektedir” ifadesi kullanฤฑldฤฑ.
Ceza 2 ay 20 gรผnlรผk dรถneme iliลkin
“Henรผz gerekรงeli karar yazฤฑlmadฤฑฤฤฑndan konu iddia ve kararฤฑn ayrฤฑntฤฑlarฤฑ ile aรงฤฑk yasal dayanaklarฤฑ bilinmemekle birlikte verilen kฤฑsa karardan anlaลฤฑldฤฑฤฤฑ kadarฤฑyla sรถz konusu idari para cezasฤฑnฤฑn esas olarak 5 yฤฑllฤฑk inceleme sรผreci iรงinde bรผtรผn dรผnyada ekonomik ve finansal krizin en yoฤun olarak yaลandฤฑฤฤฑ 11 Ekim 2008-1 Ocak 2009 tarihleri arasฤฑndaki 2 ay 20 gรผnlรผk dรถnemde aลฤฑrฤฑ fiyatlama yapฤฑldฤฑฤฤฑ iddiasฤฑyla verildiฤi anlaลฤฑlmaktadฤฑr.”
Tรผpraล’ฤฑn her ne kadar รผlkede kurulu tek rafineri ลirketi olsa da akaryakฤฑt piyasasฤฑnฤฑn 1 Ocak 2005 tarihinde yรผrรผrlรผฤe giren Petrol Piyasasฤฑ Kanunu ile tamamen serbestleลtirildiฤi belirtilen aรงฤฑklamada, piyasa oyuncularฤฑnฤฑn herhangi bir miktar sฤฑnฤฑrlamasฤฑ olmaksฤฑzฤฑn Tรผrkiye’ye akaryakฤฑt ithal edebildiฤi kaydedildi.
Aรงฤฑklamada, bu nedenle akaryakฤฑt daฤฤฑtฤฑm ลirketlerinin ticari ve mali tercihlerine baฤlฤฑ olarak istedikleri miktarda akaryakฤฑtฤฑ Karadeniz Bรถlgesindeki 18 rafineri ve Akdeniz Bรถlgesindeki 53 rafineri baลta olmak รผzere dรผnyanฤฑn herhangi bir yerinden ithal edebildikleri vurgulanarak, “Buna baฤlฤฑ olarak da Tรผpraล, bรถlgede bulunan 71 adet rafineri baลta olmak รผzere tรผm rafinerilerle tam bir rekabet iรงinde รงalฤฑลmaktadฤฑr. รrneฤin, Samsun veya Trabzonโa Ukrayna Sivastopolโdan ithalat yapmak, ฤฐzmit Rafinerisine gรถre, Mersin veya Antalya bรถlgesine ฤฐsrailโden ithalat yapmak, ฤฐzmir Rafinerisiโne gรถre navlun olarak daha dรผลรผk maliyetlidir” ifadelerine yer verildi.
Mevcut vergi dรผzenlemesine gรถre Tรผpraล’tan alฤฑmlarda rafineri รงฤฑkฤฑล fiyatฤฑnฤฑn 1,5 katฤฑ tutarฤฑndaki รTV’nin baลtan รถdendiฤi, ithalatta ise daฤฤฑtฤฑm ลirketinin satฤฑล yaptฤฑฤฤฑ anda tahakkuk ettiฤi belirtilen aรงฤฑklamada, “Bu da รผretim yapan rafineri ลirketimiz aleyhine ithalata bรผyรผk bir finansal avantaj saฤlamaktadฤฑr” denildi.
Bakanlar Kurulu kararฤฑna uygun fiyatlama yaptฤฑk
Aรงฤฑklamada, yฤฑlda yaklaลฤฑk 16,5 milyon ton tรผketimi olan รผlkenin temel taลฤฑma akaryakฤฑtฤฑ motorinde Tรผrkiye pazarฤฑnฤฑn sadece yaklaลฤฑk yรผzde 34’รผnรผn Tรผpraล รผretimi ile karลฤฑlandฤฑฤฤฑ vurgulanarak, ลรถyle devam edildi:
“Rekabet Kurulu tarafฤฑndan yapฤฑlan 5 yฤฑllฤฑk inceleme sonucunda, aลฤฑrฤฑ fiyatlama iddiasฤฑnda bulunulan 11 Ekim 2008-1 Ocak 2009 tarihleri arasฤฑndaki 2 ay 20 gรผnlรผk dรถnemin รถncesinde ve sonrasฤฑnda, yani 1998 yฤฑlฤฑndan bugรผne kadar, Tรผpraล, Otomatik Fiyatlama Kararnamesi olarak bilinen 98/10745 sayฤฑlฤฑ Bakanlar Kurulu Kararฤฑ’na paralel fiyatlandฤฑrma yapmฤฑลtฤฑr. 1998 yฤฑlฤฑndan itibaren temel alฤฑnan fiyatlandฤฑrma sistemi metodunun esasฤฑnda รผrรผnรผn Akdeniz Piyasa Fiyatฤฑ ile Dolar/TL dรถviz kuru iki รถnemli deฤiลkendir. Akaryakฤฑtฤฑn Akdeniz piyasasฤฑndaki CIF fiyatฤฑ ve Dolar/TL dรถviz kuru รงarpฤฑlarak bulunan referans fiyatla, gรผnlรผk referans fiyat arasฤฑndaki farklฤฑlฤฑk belirli bir yรผzdeyi geรงtiฤinde, fiyat deฤiลikliฤi artฤฑล veya dรผลรผล yรถnรผnde piyasaya yansฤฑtฤฑlmaktadฤฑr.”
Bu gรถstergeler ve iลleyiลle her yฤฑl รผrรผn bazฤฑnda artฤฑล ve dรผลรผล olarak ortalama 20-30 fiyat deฤiลimi yaลandฤฑฤฤฑna dikkat รงekilen aรงฤฑklamada, 1998 yฤฑlฤฑndan beri kamu ve รถzel sektรถr yรถnetimlerindeki Tรผpraล tarafฤฑndan uygulanan bu metodun ilgili ve yetkili tรผm kamu kurum ve kuruluลlarฤฑn da tercihi olduฤu kaydedildi.
Piyasa belirsizliฤinin arttฤฑฤฤฑ dรถnem
Piyasada dรผzen ve iลlerliฤin saฤlanmasฤฑ, denetimlerin daha saฤlฤฑklฤฑ olarak gerรงekleลtirilebilmesi iรงin gรผnlรผk fiyat deฤiลiminin gerek ilgili kurumlar gerekse siyasi makamlar olmak รผzere otoriteler tarafฤฑndan tercih edilmediฤi vurgulanan aรงฤฑklamada, ลรถyle devam edildi:
“Fiyatlandฤฑrma dรถnemsel olarak deฤerlendirildiฤinde, 1998’den sonraki 15 yฤฑlฤฑn 2006 yฤฑlฤฑna kadar olan 7,5 yฤฑlฤฑ kamu dรถnemine aittir ve fiyatlama ile ilgili herhangi bir problem gรผndeme gelmemiลtir. 2006โ2008 yฤฑllarฤฑ arasฤฑndaki dรถnemle ilgili olarak yine aลฤฑrฤฑ fiyat iddiasฤฑyla yapฤฑlan incelemede 24 Temmuz 2008 tarihli Rekabet Kurumu รn araลtฤฑrma Raporuna gรถre soruลturma aรงฤฑlmaya dahi gerek duyulmamฤฑลtฤฑr. 1 Ocak 2009 tarihinden bugรผne kadar geรงen 5 yฤฑl iรงin de herhangi bir olumsuz tespit bulunmamaktadฤฑr.
Temmuz 2008 โ Aralฤฑk 2008 dรถneminde ise 1929 ekonomik buhranฤฑ ve ฤฐkinci Dรผnya Savaลฤฑ sonrasฤฑ en bรผyรผk kรผresel finansal kriz yaลanmฤฑลtฤฑr. Bu dรถnemin petrol tarihinde de bir benzeri yoktur. Temmuz 2008’de 144 Amerikan Dolarฤฑ olan ham petrolรผn varili, altฤฑ aylฤฑk bir sรผreรงte 36 Amerikan Dolarฤฑ seviyesine dรผลmรผลtรผr.”
Aรงฤฑklamada, gerek dรถviz kuru gerekse hampetrol fiyatlarฤฑnda yaลanan yรผksek fiyat hareketlerinin piyasanฤฑn belirsizliฤini arttฤฑrdฤฑฤฤฑ, Ekim 2008’de yaลanan bรผyรผk ekonomik kaybฤฑn, Kasฤฑm 2008’de de tekrarฤฑ halinde hampetrol ve akaryakฤฑt รผrรผnleri ithalinde ortaya รงฤฑkabilecek sฤฑkฤฑntฤฑlarla ilgili olarak ilgili kurum ve bakanlฤฑklarฤฑn รถnceden bilgilendirildiฤi anlatฤฑlarak, “2 ay 20 gรผnlรผk bu dรถnemde ลirketimizce benzin fiyatฤฑ 10 kez, motorin fiyatฤฑ ise 9 kez dรผลรผrรผlmรผลtรผr. ฤฐlgili dรถnemde dahi Tรผpraล, Avrupa ve bรถlgesindeki diฤer รผlke rafinerilerinden daha hฤฑzlฤฑ bir ลekilde fiyat indirimlerini gerรงekleลtirmiลtir” ifadesi kullanฤฑldฤฑ.
Akaryakฤฑt ikmali zararฤฑna sรผrdรผrรผldรผ
Yaลanan bรผyรผk ekonomik kriz nedeniyle pek รงok rafineri ลirketinin de faaliyetini durdurduฤu ve iflas ettiฤi bu dรถnemde Tรผpraล’ฤฑn da yaklaลฤฑk 850 milyon lira zarar ettiฤine dikkat รงekilen aรงฤฑklamada, buna raฤmen รผlkenin akaryakฤฑt temin gรผvenliฤini รถn plana alan ลirketin, รผlkenin akaryakฤฑt ikmalini zararฤฑna da olsa sรผrdรผrdรผฤรผ bildirildi.
Aรงฤฑklamada, uluslararasฤฑ akaryakฤฑt fiyatlarฤฑ ve dรถviz kuruna baฤlฤฑ olarak hesaplanan rafineri satฤฑล fiyatฤฑna ek olarak, akaryakฤฑt รผzerinden alฤฑnan vergilerin ve daฤฤฑtฤฑm ลirketleriyle bayilerin masraf ve kar paylarฤฑnฤฑn akaryakฤฑt pompa fiyatlarฤฑnฤฑn oluลmasฤฑnda belirleyici olduฤu kaydedilerek, ลรถyle devam edildi:
“Aลฤฑrฤฑ fiyatlama iddiasฤฑnda bulunulan 11 Ekim 2008-1 Ocak 2009 tarihlerindeki akaryakฤฑt pompa fiyat bileลenleri aลaฤฤฑdaki grafiklerde karลฤฑlaลtฤฑrmalฤฑ olarak yer almaktadฤฑr. Grafikten de gรถrรผleceฤi รผzere, dรถnem baลฤฑnda benzin pompa fiyatฤฑnฤฑn yรผzde 25’ini oluลturan rafineri satฤฑล fiyatฤฑ yรผzde 16’ya, motorinde ise yรผzde 35’ten yรผzde 26’ya gerilemiลtir. Aynฤฑ dรถnemde vergi yรผkรผ ise benzinde yรผzde 63’ten yรผzde 70’e, motorinde yรผzde 51’den, yรผzde 58’e yรผkselmiลtir. Bu รงerรงevede, ลirketimizin rafineri satฤฑล fiyatlarฤฑnฤฑ indirdiฤi bu dรถnemde pompa fiyatlarฤฑndaki vergi etkisi aรงฤฑkรงa gรถrรผlmektedir.”
Yatฤฑrฤฑmlara devam edeceฤiz
Koรง Holding tarafฤฑndan 26 Ocak 2006’da 13 konsorsiyumun katฤฑldฤฑฤฤฑ ihalede yรผzde 51 hissesi 4 milyar 140 milyon Amerikan dolarฤฑ bedelle devralฤฑnan Tรผpraล’ฤฑn merhum Vehbi Koรง’un “รlkem varsa, ben de varฤฑm” felsefesi ile devam eden yatฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑn tamamlanmasฤฑ ile 2015 yฤฑlฤฑ itibarฤฑyla toplam 5,5 milyar Amerikan dolarฤฑ tutarฤฑndaki yatฤฑrฤฑmฤฑ hayata geรงirmiล olacaฤฤฑ vurgulanan aรงฤฑklamada, ลu ifadelere yer verildi:
“ลirketimiz, รผlkemizin akaryakฤฑt ihtiyacฤฑnฤฑ en รผst kalitede ve gรผven ile saฤlamak รผzere geรงmiลte olduฤu gibi bugรผn de tรผm mevzuat ve dรผzenlemeleri esas alarak รผzerine dรผลen yรผkรผmlรผlรผkleri yerine getirmek รผzere her koลulda รผretimini sรผrdรผrmeye ve yatฤฑrฤฑm yapmaya devam edecektir.
Rekabet Hukuku ve Rekabet Kuruluโnun ‘bugรผne kadar’ istikrar kazanmฤฑล uygulama ve kararlarฤฑnda zarar edilen dรถnemler iรงin aลฤฑrฤฑ fiyat iddiasฤฑnda bulunulmamasฤฑna raฤmen, fiyatlarฤฑnฤฑ rakip rafinerilerden daha hฤฑzlฤฑ indiren ve รผlkemizin akaryakฤฑt ikmal gรผvenliฤini รถn plana aldฤฑฤฤฑ iรงin Ekim-Aralฤฑk 2008 dรถneminde 850 milyon lira zararฤฑ gรถze alarak faaliyetlerini basiret ve istikrarla sรผrdรผren Tรผpraล iรงin, yukarฤฑdaki aรงฤฑklamalarฤฑmฤฑzฤฑn tamamฤฑ dikkate alฤฑndฤฑฤฤฑnda, aลฤฑrฤฑ fiyatlama iddiasฤฑyla ceza kesilmesi, konu ile ilgili ulusal ve uluslararasฤฑ mevzuata aykฤฑrฤฑ olduฤu gibi Rekabet Kurulu’nun iรงtihat haline gelmiล kendi kararlarฤฑna da aykฤฑrฤฑdฤฑr. Bu nedenle de sรถz konusu idari para cezasฤฑ ile ilgili olarak tarafฤฑmฤฑzca tรผm yasal haklarฤฑmฤฑzฤฑn kullanฤฑlacaฤฤฑ hususunu kamuoyunun bilgilerine sunarฤฑz.”
