The Wall Street Journal’ฤฑn haberine gรถre, Bankacฤฑlฤฑk Dรผzenleme ve Denetleme Kurumu’nun aฤustos ayฤฑnda verdiฤi bir gรถrรผล ile 2001 krizinden bu yana taviz vermediฤi bir alanda ilk defa geri adฤฑm attฤฑ ve banka yรถneticilerinin kendi ลirketlerine kredi kullandฤฑrabilmesinin รถnรผnรผ aรงtฤฑ. Sรถzkonusu karar ile รผst dรผzey banka yetkililerinin yรผzde 25’ten daha fazla hisseye sahip olduklarฤฑ firmalara borรง vermesini yorumlayan BDDK, ortaklฤฑฤฤฑn “dolaylฤฑ” olmasฤฑ durumunda bu sฤฑnฤฑrฤฑn aลฤฑlmasฤฑnda bir sorun olmadฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti. Kararฤฑn temelinde, iลadamฤฑ Abdullah Tivnikli’nin dolaylฤฑ olarak yรผzde 30’dan fazla paya sahip olduฤu Dicle Enerji Yatฤฑrฤฑm’ฤฑn kazandฤฑฤฤฑ 387 milyon dolarlฤฑk bir รถzelleลtirme var. ฤฐhaleyi kazanan ลirketin finansmanฤฑnda, Tivnikli’nin yรถnetim kurulu baลkan yardฤฑmcฤฑsฤฑ olduฤu Kuveyt Tรผrk de yer aldฤฑ.
Dicle Elektrik Daฤฤฑtฤฑm’ฤฑn รถzelleลtirmesi iรงin verilen kredi, eski BDDK ve Hazine yetkilileri ile baฤฤฑmsฤฑz denetmenlerin ifade ettiฤine gรถre mevzuatฤฑn ruhuna aykฤฑrฤฑ. Kanun, doฤrudan ya da dolaylฤฑ ortaklฤฑk arasฤฑnda fark gรถzetmemekte. Uzmanlara gรถre BDDK’nฤฑn yaptฤฑฤฤฑ yorum, bรผtรผn banka yรถneticilerinin dolaylฤฑ pay sahibi olduklarฤฑ ลirketlere kredi kullandฤฑrmalarฤฑna imkan saฤlayabilir. 24 Temmuz tarihindeki Dicle Elektirk Daฤฤฑtฤฑm devir teslim tรถreni.
Diyarbakฤฑr, ลanlฤฑurfa, Siirt, Mardin, Batman ve ลฤฑrnak illerinin daฤฤฑtฤฑmฤฑnฤฑ yapan Dicle Elektrik Daฤฤฑtฤฑm, 24 Temmuz’da yapฤฑlan bir tรถrenle Tivnikli’nin dolaylฤฑ ortak olduฤu Dicle Elektrik Yatฤฑrฤฑm’a devredildi. Dicle Elektrik Yatฤฑrฤฑm’ฤฑn altฤฑnda Doฤu Hattฤฑ, ฤฐล Kaya ve Kรถk Makine ลirketleri bulunuyor. Tivnikli’nin bu ลirketlerden Doฤu Hattฤฑ ve Kรถk Makine’de ortaklฤฑklarฤฑ bulunuyor. Bรถylece Tivnikli, Dicle Elektrik Daฤฤฑtฤฑm’da yรผzde 30’da fazla hisseye sahip konuma geliyor.
Bankalar; Yรถnetim kurulu รผyelerine, genel mรผdรผre, genel mรผdรผr yardฤฑmcฤฑlarฤฑna ve kredi aรงmaya yetkili mensuplarฤฑna; bunlarฤฑn eล ve velรขyet altฤฑndaki รงocuklarฤฑna; tek baลlarฤฑna ya da birlikte sermayesinin yรผzde yirmibeล veya fazlasฤฑna sahip olduklarฤฑ ortaklฤฑklara, her ne ลekilde olursa olsun nakdi ve gayrinakdi kredi veremez. Bu gรถrรผลรผ savunanlar arasฤฑnda, 2001 krizinde Hazine Mรผsteลar Yardฤฑmcฤฑsฤฑ olan ve kamu bankalarฤฑnฤฑn yeniden yapฤฑlandฤฑrmasฤฑnda gรถrev alan Hakan รzyฤฑldฤฑz da var. รzyฤฑldฤฑz, “Ben hukuki deฤil, iktisadi bir deฤerlendirme yapabilirim. Doฤrudan ya da dolaylฤฑ olmasฤฑnฤฑn bence bir รถnemi yok” deฤerlendirmesinde bulundu.
Bankacฤฑlฤฑk Kanunu’nun 50’inci maddesi, banka yรถneticilerine, yรผzde 25’den fazla ortak olduklarฤฑ ลirketlere kredi verilmesini “her ne ลekilde olursa olsun” ifadesiyle yasaklฤฑyor. รzyฤฑldฤฑz, Bankacฤฑlฤฑk Kanunu’nun bu maddesinin amacฤฑnฤฑ ลรถyle aรงฤฑklฤฑyor: “2001 krizi รถncesinde de bu tรผr krediler kullandฤฑrฤฑldฤฑ ve kanun koyucu aynฤฑ ลeylerin tekrar etmemesi iรงin bu kredilere yasak getirdi.” Son 10 yฤฑlda bankacฤฑlฤฑk, ortalama yรผzde 5 bรผyรผyen 786 milyar dolarlฤฑk Tรผrkiye ekonomisinin en saฤlam sektรถrlerinden biriydi. Bankalar bugรผn de ulusal ve uluslararasฤฑ kuruluลlar tarafฤฑndan Tรผrkiye’nin en gรผvenilir kurumlarฤฑ arasฤฑnda gรถsteriliyor. Piyasa analistleri, istisnai bir takฤฑm uygulamalar olabileceฤini, ancak sektรถrรผn genelinde regรผlasyonlarฤฑn esnetildiฤine iliลkin bir gรถzlemlerinin olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi. Burgan Yatฤฑrฤฑm Menkul Deฤerler Analisti Nergis Kasabalฤฑ, “2001 krizi รถncesi gibi bir dรถnemde deฤiliz. Tรผrk bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผ oldukรงa saฤlam ve saฤlฤฑklฤฑ durumda” dedi.
2001 รถncesinde, bankalarฤฑn kendi grup ลirketlerine ve yรถneticilerine kredi kullandฤฑrmasฤฑ sฤฑkรงa uygulanan bir yรถntemdi. Yaลanan krizde bankacฤฑlฤฑk sistemi รงรถkmรผล, ekonomi yรผzde 5,7 daralmฤฑล, 80 bankanฤฑn neredeyse yarฤฑsฤฑ kapatฤฑlmฤฑล, IMF’den 20 milyar dolar kredi alฤฑnmฤฑล ve finansal sistemi iyileลtirmek iรงin 47 milyar dolar harcanmฤฑลtฤฑ. Bu miktar, Tรผrkiye’nin o zamanki ekonomik bรผyรผklรผฤรผnรผn dรถrtte birine denk geliyordu. Kriz sonrasฤฑnda IMF’nin รงizdiฤi program ile bankacฤฑlฤฑk denetimleri Ankara tarafฤฑndan uygulanmฤฑล, bu da Tรผrkiye’nin finansal kurumlarฤฑnฤฑn iyileลtirilmesine yardฤฑmcฤฑ olmuลtu. Hatta 2008’de baลlayan kรผresel krizi hasarsฤฑz atlatan sektรถr, ilerleyen yฤฑllarda da rekor kar rakamlarฤฑ aรงฤฑkladฤฑ. Fakat eski bรผrokratlar, BDDK’nฤฑn Kuveyt Tรผrk’รผn kredisine iliลkin gรถrรผลรผnรผn, 10 yฤฑlda elde edilen kazanฤฑmlardan รถdรผn verilebileceฤine iliลkin bir sinyal olduฤunu sรถylediler.
The Wall Street Journal Tรผrkiye, 26 Temmuz’da Dicle Elektrik Daฤฤฑtฤฑm’ฤฑn รถzelleลtirmesini kazanan ลirkete Kuveyt Tรผrk’รผn de dahil olduฤu dรถrt banka tarafฤฑndan borรง verilmesinin kanuna aykฤฑrฤฑ olduฤunu sรถyleyen uzman gรถrรผลlerine yer verdi. Tivnikli’nin dolaylฤฑ ortaฤฤฑ olduฤu Eksim Yatฤฑrฤฑm Holding ile yรถneticisi olduฤu Kuveyt Tรผrk haberin ardฤฑndan, 6 Aฤustos’ta kredinin Bankacฤฑlฤฑk Kanuna’na aykฤฑrฤฑ olup olmadฤฑฤฤฑna iliลkin BDDK’nฤฑn gรถrรผลรผne baลvurdu. 19 Aฤustos’ta baลvuruyu deฤerlendiren BDDK, Tivnikli’nin ihaleyi kazanan ลirkette “dolaylฤฑ” ortak olmasฤฑ nedeniyle, kredinin kanuna aykฤฑrฤฑ olmadฤฑฤฤฑnฤฑ bildirdi. Kuveyt Tรผrk ve Tivnikli’nin ortak olduฤu ลirketler, The Wall Street Journal’a yaptฤฑklarฤฑ aรงฤฑklamalarda BDDK’nฤฑn da gรถrรผลleri doฤrultusunda kredinin kanuna aykฤฑrฤฑ olmadฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti. BDDK Basฤฑn Sรถzcรผsรผ Osman Uzun da alฤฑnan borcun mevzuata uygun olduฤunu sรถylerken, gรถrรผล ile ilgili detaylฤฑ bilgi vermeyi ve yaratabileceฤi etkiler hakkฤฑnda yorumda bulunmayฤฑ reddetti. Fakat eski bรผrokratlar ve baฤฤฑmsฤฑz denetleyiciler, BDDK’yla aynฤฑ dรผลรผncede deฤil. 1994-1997 yฤฑllarฤฑnda SPK Baลkanฤฑ olarak gรถrev yapan ve daha sonra Garanti Bankasฤฑ’nda รผst dรผzey pozisyonlarda bulunan Ali ฤฐhsan Karacan, “2001 krizine kadar da neredeyse tรผm krediler kanunlara uygundu. Ancak borรง verme limitlerine getirilen รงฤฑta o kadar dรผลรผktรผ ki herkes รงฤฑtayฤฑ aลabiliyordu. Bankalar yalnฤฑzca kanunlarla uyumlu olmamalฤฑ aynฤฑ zamanda kredi verirken etik kurallara da uymalฤฑ” diye konuลtu.
