Merkez Bankasฤฑ, Tรผrk lirasฤฑnda yaลanan deฤer kaybฤฑ ve รผcret artฤฑลฤฑ ve vergi dรผzenlemeleri kaynaklฤฑ gecikmeli etkilerin zayฤฑfladฤฑฤฤฑnฤฑ, aylฤฑk fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn da hizmetler ile alkol-tรผtรผn dฤฑลฤฑnda kalan gruplarda yavaลladฤฑฤฤฑnฤฑ bildirdi.
Metinde, “Tรผketici fiyatlarฤฑ eylรผl ayฤฑnda yรผzde 4,75 oranฤฑnda yรผkselmiล, yฤฑllฤฑk enflasyon 2,59 puan artฤฑลla yรผzde 61,53 olarak gerรงekleลmiลtir. Tรผrk lirasฤฑnda yaลanan deฤer kaybฤฑ, รผcret artฤฑลฤฑ ve vergi dรผzenlemeleri kaynaklฤฑ gecikmeli etkiler zayฤฑflamฤฑล, aylฤฑk fiyat artฤฑลlarฤฑ hizmetler ile alkol-tรผtรผn dฤฑลฤฑnda kalan gruplarda yavaลlamฤฑลtฤฑr. Hizmet grubunda hรขkim olan dรถnemsel fiyat belirleme ve geรงmiล enflasyona endeksleme davranฤฑลlarฤฑ neticesinde gรผรงlรผ fiyat artฤฑลlarฤฑ genele yayฤฑlan bir ลekilde devam etmiลtir. Eylรผl ayฤฑnda รผniversite รผcreti, okul servisi ve yurt รผcreti gibi eฤitimle baฤlantฤฑlฤฑ kalemler yรผksek fiyat artฤฑลlarฤฑ ile รถne รงฤฑkarken kirada sรผregelen yรผkseliล eฤilimi gรผรงlenmiลtir. Enerji grubu fiyat artฤฑลฤฑnda baลta ham petrol olmak รผzere enerji emtia fiyatlarฤฑndaki geliลmeler etkili olmuลtur. Gฤฑda grubunda genele yayฤฑlan fiyat artฤฑลlarฤฑ devam etmekle birlikte, aylฤฑk fiyat artฤฑลฤฑ ekmek ve tahฤฑllar ile sebze fiyatlarฤฑ รถncรผlรผฤรผnde son iki aya kฤฑyasla yavaลlama kaydetmiลtir. Temel mal grubunda aylฤฑk enflasyon daha ฤฑlฤฑmlฤฑ bir gรถrรผnรผm arz ederken, dayanฤฑklฤฑ mal alt grubunda otomobil fiyatlarฤฑnฤฑn yataya yakฤฑn seyrettiฤi ancak beyaz eลya ve mobilyada yรผksek fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn devam ettiฤi gรถzlenmiลtir. รretici fiyatlarฤฑndaki aylฤฑk artฤฑล eฤilimi yavaลlayarak da olsa sรผrmรผล, รผretici yฤฑllฤฑk enflasyonu temelde enerji fiyatlarฤฑ kaynaklฤฑ baz etkisiyle dรผลรผล kaydetmiลtir. Bu gรถrรผnรผm altฤฑnda, mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล verilerle B ve C gรถstergelerinde aylฤฑk artฤฑล oranlarฤฑ eylรผl ayฤฑnda yavaลlamฤฑล, gรถstergelerin yฤฑllฤฑk enflasyonlarฤฑ ise yรผkselmeye devam etmiลtir. ย “denildi.
Rapor ลu ลekilde:
“Eylรผl ayฤฑnda tรผketici fiyatlarฤฑ yรผzde 4,75 oranฤฑnda yรผkselmiล ve yฤฑllฤฑk enflasyon 2,59 puan artarak yรผzde 61,53 olmuลtur (Grafik 1 ve Tablo 1). Bu dรถnemde B ve C endekslerinin yฤฑllฤฑk deฤiลim oranlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla 3,70 ve 4,08 puan artarak yรผzde 67,22 ve 68,93 olarak gerรงekleลmiลtir.ย
Yฤฑllฤฑk tรผketici enflasyonuna katkฤฑlar incelendiฤinde, bu dรถnemde hizmet, alkol-tรผtรผn-altฤฑn, gฤฑda ve temel mal gruplarฤฑnฤฑn katkฤฑlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla 2,09; 0,51; 0,32 ve 0,21 puan artarken enerji grubunun katkฤฑsฤฑ 0,54 puan dรผลmรผลtรผr. Mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล verilerle incelendiฤinde, B ve C endekslerinde aylฤฑk artฤฑลlar รถnceki aya gรถre gerilemiลtir.ย
Fiyat artฤฑลlarฤฑ, B endeksini oluลturan gruplardan iลlenmiล gฤฑda ve temel mallarda bir รถnceki aya kฤฑyasla belirgin bir ลekilde yavaลlarken hizmette yรผksek seyretmeye devam etmiลtir (Grafik 4). Hizmet fiyatlarฤฑ eylรผl ayฤฑnda yรผzde 7,88 oranฤฑnda yรผkselmiล, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu 6,89 puan artฤฑลla yรผzde 86,46 seviyesine ulaลmฤฑลtฤฑr.ย
Bu dรถnemde fiyat artฤฑลlarฤฑ, alt gruplar geneline yayฤฑlmaya devam ederken, en belirgin aylฤฑk artฤฑล bir รถnceki aya benzer ลekilde yรผzde 15,23 ile ulaลtฤฑrma hizmetlerinde gerรงekleลmiลtir. Bu geliลmede, akaryakฤฑt fiyatlarฤฑndaki yรผkseliลin yansฤฑmalarฤฑ etkili olmaya devam etmiล; okullarฤฑn aรงฤฑlmasฤฑna baฤlฤฑ olarak servis รผcretlerinde (yรผzde 65,44) yรผksek oranlฤฑ artฤฑล izlenirken demiryolu ile ลehirler arasฤฑ yolcu taลฤฑmacฤฑlฤฑฤฤฑ fiyatlarฤฑndaki (yรผzde 17,73) artฤฑลlar sรผrmรผลtรผr. Kira alt grubunda, son dรถrt aydฤฑr gรถzlenen artฤฑล eฤilimi gรผรงlenmiล ve aylฤฑk artฤฑล yรผzde 9,52 olurken yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde 95,03โe yรผkselmiลtir. Diฤer hizmetler alt grubunda fiyatlar yรผzde 8,46 oranฤฑnda yรผkselirken okul ve รผniversitelerin aรงฤฑlmasฤฑna baฤlฤฑ dรถnemsel etkiler neticesinde eฤitim hizmetleri (yรผzde 30,27) fiyat artฤฑลlarฤฑyla รถne รงฤฑkmฤฑลtฤฑr. รniversite eฤitim รผcretlerinde bu dรถnemde oldukรงa yรผksek artฤฑลlar (yรผzde 127,72) izlenmiลtir. Lokanta-otel fiyatlarฤฑndaki aylฤฑk yรผkseliล (yรผzde 4,15), temelde gฤฑda fiyatlarฤฑndaki yavaลlamanฤฑn etkisiyle yemek hizmetlerine baฤlฤฑ olarak bir รถnceki aya kฤฑyasla gรผรง kaybetse de yรผksek seyrini korumuลtur. Konaklama grubu tarafฤฑnda ise รผniversitelerin aรงฤฑlmasฤฑna istinaden yurt รผcretlerinde belirgin artฤฑลlar izlenmiลtir.ย
Temel mal grubu yฤฑllฤฑk enflasyonu 1,26 puan yรผkselerek yรผzde 53,23 olarak gerรงekleลmiลtir. Bu dรถnemde, fiyat artฤฑลlarฤฑ alt gruplar genelinde yavaลlarken, yฤฑllฤฑk enflasyon dayanฤฑklฤฑ mal (altฤฑn hariรง) ile giyim ve ayakkabฤฑ alt gruplarฤฑnda yรผkselmiล, diฤer temel mallarda ise bir miktar gerilemiลtir. Dayanฤฑklฤฑ mallarda fiyatlar yรผzde 2,58 oranฤฑnda artarken, otomobil fiyatlarฤฑ yataya yakฤฑn seyretmiล (yรผzde 0,23), beyaz eลya (yรผzde 7,48) ve mobilya (yรผzde 6,42) kalemlerinde fiyat artฤฑลlarฤฑ gรผcรผnรผ korumuลtur. Diฤer temel mallar alt grubunda fiyatlar yรผzde 2,66 ile daha ฤฑlฤฑmlฤฑ bir ลekilde yรผkselmiล, kiลisel bakฤฑm รผrรผnleri, konutun bakฤฑm ve onarฤฑmฤฑ iรงin malzemeler ve ev ile ilgili temizlik malzemeleri รถne รงฤฑkan kalemler olmuลtur. Giyim ve ayakkabฤฑ alt grubunda fiyatlarฤฑn yรผzde 2,51 oranฤฑnda artฤฑล kaydetmesiyle yฤฑllฤฑk enflasyon yรผzde 31,36 olmuลtur. Enerji fiyatlarฤฑ eylรผl ayฤฑnda yรผzde 3,83 oranฤฑnda artmฤฑล, grup yฤฑllฤฑk enflasyonu ise 3,78 puan azalarak yรผzde 10,25 seviyesinde gerรงekleลmiลtir.ย
Grup aylฤฑk fiyat artฤฑลฤฑnda, ham petrol baลta olmak รผzere uluslararasฤฑ enerji fiyatlarฤฑndaki yรผkseliล belirleyici olmuลtur. Bu gรถrรผnรผm altฤฑnda, katฤฑ yakฤฑtlar, tรผp gaz ve akaryakฤฑt kalemleri sฤฑrasฤฑyla aylฤฑk bazda yรผzde 6,11, 5,93 ve 4,62 oranlarฤฑnda artฤฑล kaydetmiลtir. ลebeke suyu fiyatlarฤฑ eylรผl ayฤฑnda da yรผksek artฤฑลฤฑnฤฑ (yรผzde 4,42) sรผrdรผrmรผลtรผr. Gฤฑda ve alkolsรผz iรงecekler grubu fiyatlarฤฑ eylรผl ayฤฑnda yรผzde 3,32 oranฤฑnda artmฤฑล, yฤฑllฤฑk enflasyon 2,28 puan yรผkselerek yรผzde 75,14 olmuลtur. Yฤฑllฤฑk enflasyon iลlenmemiล gฤฑdada 2,53 puan artฤฑลla yรผzde 96,17โye, iลlenmiล gฤฑdada ise 2,15 puan artฤฑลla yรผzde 59,95โe yรผkselmiลtir.ย
Mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlmฤฑล veriler taze meyve sebze fiyatlarฤฑnฤฑn sebze fiyatlarฤฑ รถncรผlรผฤรผnde yavaลladฤฑฤฤฑna iลaret etmiลtir. Bu dรถnemde taze meyve ve sebze dฤฑลฤฑ gฤฑda grubunda genele yayฤฑlan fiyat artฤฑลlarฤฑ gรถrรผlmรผลtรผr. Yumurta, ลeker, kuruyemiล, รงiฤ sรผt fiyat artฤฑลฤฑnฤฑn sarkan etkilerine istinaden sรผt ile sรผt รผrรผnleri, katฤฑ-sฤฑvฤฑ yaฤlar ve kฤฑrmฤฑzฤฑ et fiyat artฤฑลlarฤฑ ile dikkat รงekmiลtir. Diฤer taraftan, ekmek ve tahฤฑllar kalemindeki fiyat artฤฑลlarฤฑ son iki aya kฤฑyasla yavaลlamฤฑลtฤฑr. Alkollรผ iรงecekler ve tรผtรผn รผrรผnleri grubunda fiyatlar yรผzde 10,03 oranฤฑnda yรผkselmiล, yฤฑllฤฑk enflasyon 15,18 puan artฤฑลla yรผzde 67,16 olarak gerรงekleลmiลtir. Bu geliลmede, tรผtรผn รผrรผnlerinde รผretici firma kaynaklฤฑ fiyat artฤฑลlarฤฑ (yรผzde 11,08) belirleyici olmuลtur.ย
Yurt iรงi รผretici fiyatlarฤฑ eylรผl ayฤฑnda yรผzde 3,40 oranฤฑnda artmฤฑล, yฤฑllฤฑk enflasyon 1,97 puan azalฤฑลla yรผzde 47,44 olmuลtur. Ana sanayi gruplarฤฑna gรถre incelendiฤinde, aylฤฑk bazda en belirgin artฤฑล kรผresel enerji emtia fiyatlarฤฑndaki yรผkseliล kaynaklฤฑ olarak yรผzde 6,12 ile yurt iรงi enerji fiyatlarฤฑnda kaydedilmiลtir. Diฤer taraftan, ara mallarฤฑnda aylฤฑk fiyat artฤฑลฤฑ yรผzde 1,92 ile รถnemli รถlรงรผde yavaลlamฤฑลtฤฑr. Aylฤฑk fiyat geliลmeleri sektรถrler bazฤฑnda incelendiฤinde ise tรผtรผn รผrรผnleri, suyun arฤฑtฤฑlmasฤฑ ve daฤฤฑtฤฑlmasฤฑ, ham petrol ve doฤal gaz, diฤer madencilik-taล ocakรงฤฑlฤฑฤฤฑ, diฤer mamul eลyalar, rafine edilmiล petrol รผrรผnleri, elektrik-gaz imalatฤฑ, kรถmรผr ve aฤaรง รผrรผnleri sektรถrleri fiyat artฤฑลlarฤฑyla รถne รงฤฑkmฤฑลtฤฑr. “
