Dolar uzun yฤฑllardฤฑr dรผnyanฤฑn ortak para birimi olma รถzelliฤine sahip. Ancak bu durum son yฤฑllarda deฤiลiyor gibi gรถrรผnรผyor.
Amerikan ลirketlerinin logosuyla dolu eserler bize ลunu hatฤฑrlatฤฑyor: Egemenlik gรผรงlรผ olabilir, ancak kalฤฑcฤฑ deฤildir. Son 60 yฤฑldฤฑr dรผnyanฤฑn rezerv para birimi olan dollar da, benzer bir tarihsel meydan okumayla karลฤฑ karลฤฑya kalabilir.
ฤฐlk bakฤฑลta bu dรผลรผnce akฤฑl dฤฑลฤฑ gibi gรถrรผnรผyor. Brookings Enstitรผsรผ verilerine gรถre, kรผresel ticaret faturalarฤฑnฤฑn yaklaลฤฑk yarฤฑsฤฑ ve kรผresel borรงlarฤฑn รผรงte ikisi dollar cinsinden dรผzenleniyor.
Dolar son 20 yฤฑlda zayฤฑfladฤฑ
Ancak, kรผresel rezervler iรงindeki payฤฑ โyani yabancฤฑ merkez bankalarฤฑnฤฑn tuttuฤu dolar ve diฤer para birimlerinin oranฤฑโ son 20 yฤฑlda keskin biรงimde dรผลtรผ. Uluslararasฤฑ Para Fonuโnun (IMF) geรงen yฤฑl yayฤฑmladฤฑฤฤฑ verilere gรถre bu oran, 2000 yฤฑlฤฑnda (euronun doฤumundan hemen sonra) yaklaลฤฑk %72 iken, gรผnรผmรผzde %56โya geriledi.
IMF ayrฤฑca ลunu da belirtti: Dollar, rezerv para birimi olarak aฤฤฑrlฤฑฤฤฑnฤฑ kaybederken, onun yerine geรงecek euro, yen ya da sterlin gibi bir alternatif de henรผz ortaya รงฤฑkmadฤฑ. Avrupa Merkez Bankasฤฑ Baลkanฤฑ ve eski IMF direktรถrรผ Christine Lagardeโa gรถre bu durum deฤiลebilir.
Pazartesi gรผnรผ Berlinโde yaptฤฑฤฤฑ bir konuลmada Lagarde, โUluslararasฤฑ para sisteminin tarihinde, sarsฤฑlmaz gรถrรผnen temellerin deฤiลmeye baลladฤฑฤฤฑ anlar olurโ dedi. ABDโnin ticaret, vergi, gรถรง ve dฤฑล politikasฤฑndaki deฤiลimlere รผstรผ kapalฤฑ bir gรถnderme yaparak, sistemin temel taลฤฑ olan ABD dollarฤฑnฤฑn rolรผ hakkฤฑnda โbelirsizliฤin arttฤฑฤฤฑnฤฑโ ifade etti.
Dolarฤฑn tahtฤฑnฤฑn sallandฤฑฤฤฑnฤฑ gรถsteren veriler
Bu gรถrรผลรผ destekleyecek bazฤฑ gรถstergeler var. Dollaren bรผyรผk para birimlerine karลฤฑ deฤerini izleyen ABD Dollar Endeksi, son รผรง yฤฑlda yaklaลฤฑk %11 dรผลtรผ. Aynฤฑ dรถnemde, iรง bรผtรงe aรงฤฑklarฤฑ patladฤฑ ve toplam borรง seviyesi arttฤฑ.
Bu arada, altฤฑn ve Bitcoin gibi alternatif varlฤฑklar ise yรผkseliลe geรงti. Aynฤฑ dรถnemde fiyatlarฤฑ sฤฑrasฤฑyla %80 ve %453 oranฤฑnda arttฤฑ.
Euroโnun yรผkseliลi bu kadar keskin olmasa da dikkat รงekici. Avrupa Birliฤiโndeki 27 รผlkenin 20โsi tarafฤฑndan kullanฤฑlan ortak para birimi, 2022โden bu yana dollara karลฤฑ yaklaลฤฑk %19 deฤer kazandฤฑ ve sadece bu yฤฑl %9,5 arttฤฑ.
Her ne kadar dolar karลฤฑsฤฑnda hรขlรข uzun bir yolu olsa da, euro ilerliyor. ลu anda kรผresel rezervlerin yalnฤฑzca %20โsini oluลturuyor, kรผresel ticaret faturalarฤฑnฤฑn yaklaลฤฑk %30โunda kullanฤฑlฤฑyor ve kรผresel borcun beลte biri euro cinsinden dรผzenleniyor.
Lagarde, bu yรผkseliลin, AB yetkililerinin finansal sistemleri entegre etmesi, sermaye piyasalarฤฑnฤฑ derinleลtirmesi ve bรถlge iรงi ekonomileri reformdan geรงirmesiyle hฤฑzlanabileceฤini sรถyledi. Buna โkรผresel euro anฤฑโ adฤฑnฤฑ verdi.
Dolarda ani รงรถkรผล yaลanabilir mi?
Dolarฤฑn ani bir รงรถkรผล yaลamasฤฑ muhtemel deฤil. Ancak kรถtรผ kararlarla zayฤฑflayabilir.
ABD dolarฤฑ kullanan ticaret ortaklarฤฑnฤฑ tarifelerle tehdit ederken, borรงlanma ve harcamada disiplinsiz davranarak dolarฤฑn deฤerini koruyamฤฑyor ve bรผtรงe aรงฤฑklarฤฑnฤฑ finanse eden yabancฤฑ kreditรถrleri yabancฤฑlaลtฤฑrฤฑyor.
Mevcut eฤilimler devam ederse, Fransa eski Cumhurbaลkanฤฑ Valรฉry Giscard dโEstaingโin bir zamanlar dolar iรงin kullandฤฑฤฤฑ โaลฤฑrฤฑ ayrฤฑcalฤฑklฤฑโ unvanฤฑ sonsuza dek elinde tutmasฤฑ da pek olasฤฑ gรถrรผnmรผyor.
