1980’lerin başında gökyüzünün tek koridorlu uçak segmentinde neredeyse mutlak bir hakimiyeti vardı: Boeing 737.
Havacılık endüstrisinde devrim yaratan bu Amerikan yapımı jet, on yıldan fazla bir süredir pazarın kralıydı. Avrupalı rakibi Airbus, 1988’de kendi modeli A320’nin üretimine başladığında, Boeing çoktan 1.500 adetlik devasa bir teslimat avantajı yakalamıştı.
Ancak yaklaşık kırk yıl süren amansız bir rekabetin ardından, havacılık tarihinde yeni bir sayfa açılmak üzere. Danışmanlık şirketi Cirium’un verilerine göre, Airbus A320 ailesi, toplam teslimat sayısında tarihi bir başarıya imza atarak en büyük rakibi Boeing 737’yi geçmeye hazırlanıyor.
Ağustos ayı başı itibarıyla farkın sadece 20 uçağa inmiş olması, bu tarihi devir teslimin haftalar içinde gerçekleşebileceğini gösteriyor.
Boeing’in sarsılan imajı ve Airbus’ın yükselişi
Airbus’ın bu başarısı, başlangıçta pek de olası görünmüyordu. 1970’lerde Avrupa hükümetlerinin desteğiyle kurulan ve birçok üreticinin birleşiminden oluşan şirket, ABD’li köklü bir deve karşı zorlu bir mücadele veriyordu.
Şirket içi çekişmeler ve siyasi dengeler, üretim süreçlerini yavaşlatıyordu. Ancak Airbus yönetimi, Boeing’in karşısında kalıcı bir rakip olabilmek için tek koridorlu uçak pazarında var olmaları gerektiğini biliyordu.
Avrupalı üretici, A320 modelini tasarlarken cesur riskler aldı. Geleneksel hidrolik sistemler yerine daha hafif olan dijital “fly-by-wire” kontrol sistemini benimsedi ve pilotlara yan kumanda kolu (side-stick) seçeneği sundu. Bu teknolojik yenilikler ve iki farklı motor seçeneği sunarak müşterilere esneklik sağlaması, A320’nin pazarda hızla popülerlik kazanmasını sağladı.
737 Max krizi dönüm noktası oldu
Rekabetteki asıl kırılma noktası ise iki şirketin en yeni nesil modelleriyle yaşandı. Airbus, A320 modeline yeni ve daha verimli motorlar ekleyerek “neo” varyantını piyasaya sürdüğünde, yakıt maliyetlerini düşürmek isteyen havayollarından rekor siparişler aldı. Baskı altında kalan Boeing, bu hamleye 737 Max ile karşılık verdi.
Ancak bu hamle, Boeing için felaketle sonuçlanacaktı. Şirket, 737’nin eski ve alçak gövdesine daha büyük ve güçlü motorlar entegre ederek 737 Max modelini geliştirdi.
Bu tasarım dengesizliğini gidermek için eklenen MCAS adlı uçuş kontrol yazılımının, 20 ay süren küresel bir uçuş yasağına yol açan iki ölümcül kazada kilit rol oynadığı daha sonra ortaya çıktı. Max krizi, Boeing’in hem itibarını hem de üretim hızını derinden sarstı ve Airbus’a tarihi fırsatı sundu.
Her iki uçak ailesi de artık tasarımsal sınırlarının sonuna yaklaşırken, gözler bir sonraki adımlara çevrildi. Airbus, daha sağlıklı mali yapısıyla hidrojenle çalışan uçaklar gibi radikal yenilikleri araştırırken, Boeing CEO’su önceliklerinin yıllarca süren aksaklıkların ardından nakit akışını yeniden sağlamak olduğunu belirtiyor. Havacılıkta başlayan bu yeni dönemde, rekabetin nasıl şekilleneceği merakla bekleniyor.
