Emtia piyasalarında son iki yıldır rekor üstüne rekor kıran kakao fiyatları, son dönemde sert bir düşüş yaşayarak 20 ayın en düşük seviyesine geriledi. Çikolata üreticilerini dünya çapında zorlayan ve piyasayı benzeri görülmemiş seviyelere taşıyan iki yıllık dramatik yükseliş, böylece sona ermiş oldu.
New York borsasında kakaonun tonu, Aralık ayında gördüğü 12.000 doların üzerindeki zirve seviyesinden yaklaşık 6.150 dolara kadar geriledi. Geçen yılın ilk aylarında neredeyse üç katına çıkan Londra fiyatları ise Nisan 2024’teki zirvesinden bu yana yaklaşık yüzde 58 oranında değer kaybetti.
Fiyat düşüşünün ardındaki nedenler
Analistler, yaşanan sert düşüşü birkaç temel faktöre bağlıyor. Yüksek fiyatların bir sonucu olarak tüketici talebinde yaşanan azalma, fiyatlar üzerindeki en önemli baskı unsuru oldu. Batı Afrika’da hava koşullarının iyileşmesi ve hükümetlerin garantili alım fiyatlarını yükseltmesiyle daha iyi bir hasat beklenmesi de arz endişelerini azalttı.
Yükselişten kâr elde etmiş olan spekülatif yatırımcıların son zamanlarda pozisyonlarını kapatarak fiyatların düşüşüne yönelik işlem açması da geri çekilmeyi hızlandırdı.
Rabobank emtia analisti Oran van Dort, “Uzun vadede sürdürülemez olan, kesinlikle saçma sapan yüksek fiyatlar gördük. Fiyatlar yılın büyük bir bölümünde düşüş eğilimindeydi, ancak özellikle Ağustos ortasından bu yana gerçekten kademeli bir düşüş yaşanıyor,” dedi.
Batı Afrika’daki gelişmeler kakao üretimini nasıl etkileyecek?
Mevcut satış dalgası, dünya kakao üretiminin yaklaşık yüzde 60’ını gerçekleştiren Fildişi Sahili ve Gana’da 2022’de yaşanan arz şokunun ardından keskin bir geri dönüşe işaret ediyor. Kuraklık, hastalıklar ve çiftçilerin yetersiz yatırım gücü nedeniyle yükselen fiyatlar, yerini iyileşen beklentilere bıraktı. Geçen yılın aksine bölgeye geri dönen yağmurlar, bir başka zayıf mahsul riskini azalttı. Analistler, 1 Ekim’de başlayan 2025-26 hasat sezonunda küresel talebi aşan bir arz fazlası oluşmasını bekliyor.
Öte yandan Batı Afrika’daki hükümetler, çiftçilere ödedikleri garantili alım fiyatlarını da keskin bir şekilde artırdı. Fildişi Sahili, garantili fiyatını yüzde 25’ten fazla artırarak ton başına yaklaşık 5.000 dolara çıkardı. Gana da kendi fiyatını yaklaşık 4.600 dolar seviyesine yükseltti. Yükselen garantili gelirlerin, üreticileri resmi kanallara satış yapmaya ve yeni kakao dikimi gibi verimliliği artıracak adımlar atmaya teşvik etmesi bekleniyor.
Talep cephesindeki zayıflama ve perakende fiyatlar
Piyasadaki bir diğer önemli gelişme ise talep tarafında yaşandı. Marex brokerlerinden Jonathan Parkman, 30 Eylül’de sona eren yetiştirme sezonundaki kötü mahsule rağmen, piyasanın zayıf talep nedeniyle küçük bir arz fazlasına geçtiğini belirtti.
Parkman, “Arz fazlası, üretimde açık yaşamadığımız için değil, talebin düşmesi nedeniyle oluştu,” dedi. Küresel kakao öğütme miktarının, 2022’deki zirvesinden bu yana yaklaşık 500.000 ton düştüğü belirtiliyor.
Piyasadaki sert gerilemeye rağmen, perakende çikolata fiyatları henüz bu düşüşü yansıtmıyor. Rabobank’a göre, Hollanda’da ortalama 100 gramlık bir çikolatanın fiyatı Eylül ayında geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 35’ten fazlaydı. Analistler, tüketici fiyatlarında bir düşüş görülmesinin en az altı ay sürebileceğini öngörüyor.
Uzun vadeli riskler devam ediyor
Sert düşüşe rağmen, piyasada çok az analist New York kakao fiyatlarının 2023 öncesindeki ton başına 2.000-3.000 dolar aralığına geri dönmesini bekliyor. Yaşlanan ağaçlar, mahsul hastalıkları ve iklim değişikliği gibi yapısal sorunlar nedeniyle küresel arzın kısıtlı kalmaya devam edeceği düşünülüyor.
Avrupa Kakao Forumu’nda sunulan bir araştırmaya göre, Fildişi Sahili’ndeki mevcut kakao üretim seviyesinin yüzde 35’i 2050 yılına kadar iklim değişikliği ve hastalıklar nedeniyle ortadan kalkabilir. Rabobank analisti van Dort, “Soru şu: Bu tür üretim kayıpları dünyanın geri kalanı tarafından telafi edilebilir mi?” diyerek uzun vadeli risklere dikkat çekti.
