Avrupa Birliği, Trump’ın yeni dünya düzenini atlatma girişiminde tökezledi

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula Von der Leyen, cumartesi günü Avrupa Birliği’nin Mercosur olarak bilinen en büyük serbest ticaret anlaşmasını imzalayarak bloğun jeo-ekonomik gücünü kanıtlamayı hedefliyordu ancak süreç planlandığı gibi gitmedi.

Brüksel, yirmi beş yılı aşkın süredir devam eden müzakereleri sonuca bağlamak üzereyken, kendi içindeki çatlaklar nedeniyle süreci bir kez daha durdurmak zorunda kaldı. Özellikle İtalya gibi bazı üye ülkeler, yerli tarım sektörlerine zarar vereceği endişesiyle son dakikada frene bastı ve bu durum Von der Leyen’i zorlu bir diplomatik trafiğin içine soktu. AB-Mercosur ticaret anlaşması sürecindeki bu tıkanıklık, birliğin küresel iddialarını da tartışmaya açtı.

Brezilya cephesinden sert uyarı

Arjantin, Brezilya, Uruguay ve Paraguay ile yürütülen AB-Mercosur ticaret anlaşması görüşmeleri, çeyrek asrı deviren geçmişiyle Güney Amerika ülkelerinin sabrını zorlamaya devam ediyor. Brezilya Cumhurbaşkanı Luiz Inacio Lula da Silva, hafta başında yaptığı açıklamada sürecin artık bir karar aşamasına geldiğini belirterek ya şimdi ya da asla ifadesini kullandı.

Bloomberg tarafından incelenen bir belgeye göre von der Leyen ve Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa, cuma günü Lula’ya yazdıkları mektupta 20 Aralık olarak belirledikleri son tarihi kaçırdıkları için üzüntülerini dile getirdi. İkili, anlaşmayı nihayete erdirmek için aktif olarak çalıştıklarını ve sürecin takipçisi olduklarını vurguladı. Yetkililer şimdi imzaların atılması için 12 Ocak tarihini işaret ediyor ancak bu tarihin de kesinleşmiş bir garantisi bulunmuyor.

Avrupa’nın jeopolitik sınavı ve değişen küresel dengeler

Anlaşmanın onaylanamaması, transatlantik ittifakını küresel bir güç unsuru olarak kullanmak isteyen Avrupa Birliği için ciddi bir darbe niteliği taşıyor. Birlik, özellikle Avrupa ile giderek daha rekabetçi bir ticaret ilişkisi içine giren Çin ve ABD’nin yörüngesi dışında kendi başına ayakta durabileceğini kanıtlamayı amaçlıyor.

Von der Leyen, AB liderlerinin Ukrayna ve Mercosur için finansman seçeneklerini ele aldığı zirve öncesinde yaptığı açıklamada, bu sürecin Avrupa’nın bağımsızlık anı olduğunu vurguladı. AB-Mercosur ticaret anlaşması bu bağlamda Avrupa’nın stratejik özerkliği için bir test niteliği taşıyor.

Çin ile yaşanan ekonomik rekabet

Avrupa Birliği, Çin’i hem ekonomik bir rakip hem de sistemsel bir tehdit olarak görüyor. İki taraf arasında karşılıklı gümrük vergilerinin uygulandığı ve giderek tırmanan bir ticaret gerilimi yaşanıyor. Pekin yönetimi bu yılın başlarında nadir toprak elementleri ve diğer kritik malzemelerin ihracatına yönelik kontrolleri sıkılaştırma planlarını açıkladı. Bu hamle, Avrupa Birliği’ne endüstrilerinin dışa bağımlılık konusunda ne kadar savunmasız olduğunu bir kez daha gösterdi.

Yaz aylarında Avrupa Birliği, ABD ile dengesiz bir ticaret mutabakatı olarak değerlendirilen şartları kabul etti. Birlik, ihracatının büyük bir kısmına yüzde 15 oranında gümrük vergisi uygulanmasını sineye çekerken, Amerikan sanayi ürünlerine uygulanan tüm gümrük vergilerini kaldırmayı taahhüt etti.

AB-Mercosur ticaret anlaşması neden hayati önem taşıyor

Bloomberg Economics tarafından yapılan analize göre anlaşmanın onaylanmaması ekonomik açıdan Avrupa Birliği’nden ziyade Mercosur ülkelerine zarar verecek olsa da, ABD ve Çin baskısının arttığı bir dönemde Brüksel için büyük bir jeopolitik geri adım anlamına geliyor. AB-Mercosur ticaret anlaşması, Avrupa’nın iki süper güçle bozulan ilişkilerini dengelemesine yardımcı olabilecek potansiyele sahip bulunuyor. Uzmanlar, bu anlaşmanın sadece ticari değil, stratejik bir zorunluluk haline geldiğini savunuyor.

Dev pazarın yaratacağı fırsatlar

Söz konusu anlaşma hayata geçirilebilirse 780 milyon tüketiciden oluşan devasa ve entegre bir pazar yaratılacak. Otomotiv sektörü dahil olmak üzere pek çok mal kaleminde gümrük vergileri kademeli olarak kaldırılacak ve Avrupa’nın Mercosur bölgesinin geniş tarım endüstrisine ve zengin kaynaklarına erişimi kolaylaşacak. Bu durum Avrupa Birliği’ne ABD ve Çin’in ötesinde yeni ekonomik bağlar ve alternatif tedarik zincirleri sağlama fırsatı sunuyor.

Ayrıca AB-Mercosur ticaret anlaşması, bölgeye Avrupa’nın güvenilir bir ekonomik ortak olabileceğini göstermesi açısından da kritik önem taşıyor. Düşünce kuruluşu Avrupa Dış İlişkiler Konseyi‘nin kıdemli politika uzmanı Agathe Demarais, Mercosur ortaklığının sağlanamaması durumunda Avrupa’nın küresel ekonomi sahnesinde önemli bir oyuncu olarak konumlanma hedeflerinin büyük bir yara alacağını ifade etti.

Çiftçi protestoları ve siyasi liderlerin zorlu sınavı

Avrupa Birliği şu ana kadar anlaşmanın kabul edilmesi için gerekli çoğunluk desteğini sağlayamadı. Bunun temel nedeni, yeni ticaret dinamiklerinin Avrupa’nın tarım sektörünü zayıflatacağına dair duyulan derin endişelerdi. Perşembe günü Brüksel’de düzenlenen zirvede AB liderleri, lastik yakan ve sokaklara patates döken binlerce protestocu çiftçiyle karşı karşıya kaldı.

Ancak zirve sona erdiğinde liderler, ocak ayında hala ilerleme kaydedebilecekleri konusunda iyimser bir tablo çizdi. Von der Leyen gazetecilere verdiği demeçte, yirmi beş yıllık müzakerelerden sonra üç haftalık bir bekleme süresinin katlanılabilir olduğunu belirtti. Komisyon Başkanı, anlaşmayı sonuçlandıracaklarından çok emin olduğunu sözlerine ekledi.

İtalya yönetiminin çekinceleri

Anlaşmanın kaderi büyük ölçüde İtalya’nın tutumuna bağlı görünüyor. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, iç onay süreçlerini tamamlamak için daha fazla zamana ihtiyacı olduğunu dile getirdi. Demarais, diğer gelişmekte olan ekonomilerin süreci yakından izlediğini ve AB ile bir anlaşmaya varmanın ne kadar zor olduğunu gördüklerini belirtti.

Berlin ve diğer başkentler için İtalyan lider, tarım sektörü adına daha fazla taviz koparmak amacıyla kilit bir rol üstlenmeye çalışıyor. Lula, Meloni’nin kendisine sadece birkaç gün daha zamana ihtiyacı olduğunu söylediğini aktardı. Bazı uzmanlar İtalya’nın ihracatçıları için potansiyel faydalar göz önüne alındığında nihayetinde AB-Mercosur ticaret anlaşması metnini onaylayacağını öngörürken, diğerleri daha karamsar bir tablo çiziyor.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz’den net uyarı

Avrupa Parlamentosu Ticaret Komitesi Başkanı Bernd Lange geçtiğimiz hafta yaptığı uyarıda, 20 Aralık tarihinde imza atılmaması halinde anlaşmanın geçersiz hale geleceğini ve bu durumun AB’nin gelecekteki dünya ülkeleriyle olan ticari ilişkilerinde olumsuz sonuçlar doğuracağını ifade etti.

AB-Mercosur ticaret anlaşması sürecinin bu hafta içinde tamamlanabilmesi için Avrupa Parlamentosu ve AB başkentleri, Avrupalı çiftçileri ani fiyat dalgalanmalarından koruyacak yeni önlemler eklemeyi kabul etti. Ancak bu adım da henüz beklenen sonucu vermedi. İşler sonuçsuz kalmaya devam ederse iki blok dikkatlerini başka pazarlara yöneltebilir.

Lula, Cumartesi günü düzenlenen bloğun altı aylık zirvesinde Mercosur’daki meslektaşlarına hitaben liderlerin siyasi iradesi ve cesareti olmadan yirmi altı yıldır süren müzakereleri sonuçlandırmanın mümkün olmayacağını söyledi. Almanya Başbakanı Friedrich Merz, Brüksel’deki zirveye giderken yaptığı açıklamada Avrupa Birliği’nin küresel ticaret politikasında güvenilirliğini korumak istiyorsa kararların şimdi alınması gerektiğini vurguladı.