ABD Yรผksek Mahkemesi, Baลkan Donald Trumpโฤฑn yรถnetiminin en temel ekonomi politikalarฤฑndan biri olan geniล kapsamlฤฑ gรผmrรผk vergisi uygulamasฤฑnฤฑ geรงersiz kฤฑlarak hรผkรผmetin ticaret hamlesine aฤฤฑr bir darbe indirdi.
Cuma gรผnรผ aรงฤฑklanan kararda mahkeme, Trumpโฤฑn “ulusal acil durum” yetkilerini kullanarak ithal รผrรผnlere getirdiฤi ek yรผkรผmlรผlรผklerin yasal bir zemini olmadฤฑฤฤฑna hรผkmetti.
Tax Foundation verilerine gรถre, รถnรผmรผzdeki on yฤฑl iรงinde yaklaลฤฑk 1,5 trilyon dolar gelir getirmesi beklenen bu vergiler, Trumpโฤฑn ikinci baลkanlฤฑk dรถneminde uygulamaya koyduฤu toplam gรผmrรผk vergilerinin yรผzde 70โini oluลturuyordu.
Gรผmrรผk vergisi kararฤฑ ve hukuki sรผrecin geliลimi
Baลkan Trump, 2025 yฤฑlฤฑnฤฑn ลubat ayฤฑnda fentanil ve diฤer yasa dฤฑลฤฑ uyuลturucularฤฑn sฤฑnฤฑrdan geรงiลini engelleyemedikleri gerekรงesiyle รin, Meksika ve Kanadaโya yรถnelik ilk gรผmrรผk vergisi paketini devreye sokmuลtu.
Nisan ayฤฑnda ise “รzgรผrlรผk Gรผnรผ” olarak adlandฤฑrdฤฑฤฤฑ bir duyuruyla, neredeyse tรผm รผlkelerden yapฤฑlan ithalata yรผzde 10 oranฤฑnda genel bir vergi ve ticaret kurallarฤฑnฤฑ ihlal ettiฤi dรผลรผnรผlen รผlkelere daha yรผksek oranlฤฑ tarifeler getirildiฤini aรงฤฑklamฤฑลtฤฑ.
Trump yรถnetimi, aลฤฑrฤฑ doz uyuลturucu รถlรผmlerini ve sรผreklilik arz eden dฤฑล ticaret aรงฤฑฤฤฑnฤฑ “ulusal acil durum” ilan ederek bu sert ticaret politikalarฤฑnฤฑ gerekรงelendirmiลti. Ancak kรผรงรผk iลletmeler ve Demokratlarฤฑn yรถnetimindeki eyaletler, bu vergilerin Kongre onayฤฑ olmadan halka yรผklenen ek bir vergi olduฤunu savunarak konuyu hฤฑzla yargฤฑya taลฤฑdฤฑ.
Hukuki sรผreรง boyunca รผรง farklฤฑ alt mahkeme, Trumpโฤฑn gรผmrรผk vergisi hamlesini kanunsuz bularak yรผrรผtmeyi durdurma yรถnรผnde eฤilim gรถsterdi. Davalarฤฑ inceleyen 15 yargฤฑรงtan 11โi, baลkanฤฑn yetkilerini aลtฤฑฤฤฑ yรถnรผnde gรถrรผล bildirdi.
Yรผksek Mahkeme ise Kasฤฑm ayฤฑnda yapฤฑlan hฤฑzlandฤฑrฤฑlmฤฑล sรถzlรผ savunmalar sฤฑrasฤฑnda bu dรผzenlemelere karลฤฑ ลรผpheci bir tutum sergilemiลti. Hรผkรผmet kanadฤฑ, vergilerin temel amacฤฑnฤฑn gelir elde etmek deฤil, dฤฑล ticareti dรผzenlemek olduฤunu savunsa da mahkeme heyeti bu savunmayฤฑ anayasal yetki paylaลฤฑmฤฑ aรงฤฑsฤฑndan yeterli bulmadฤฑ.
Trump’ฤฑ veto eden karar sonrasฤฑ kรผresel piyasalar ve ticaretin geleceฤi รผzerindeki etkiler
Yรผksek Mahkemeโnin bu kararฤฑ, ABDโnin ticaret ortaklarฤฑyla olan iliลkilerinde ve iรง piyasa dinamiklerinde belirgin bir deฤiลim dalgasฤฑ yaratmasฤฑ beklenen kritik bir geliลme olarak deฤerlendiriliyor.
Kararฤฑn ardฤฑndan Washingtonโdaki hukukรงular ve ekonomi analistleri, yรผrรผtme erkinin ekonomi รผzerindeki denetimsiz gรผcรผnรผn sฤฑnฤฑrlandฤฑฤฤฑna dikkat รงekiyor. Vergi yรผkรผnรผn kalkmasฤฑyla birlikte, รถzellikle ithal girdi maliyetleri nedeniyle baskฤฑ altฤฑnda olan sektรถrlerde bir rahatlama beklentisi hakim.
Piyasa uzmanlarฤฑ, kararฤฑn ardฤฑndan dolarฤฑn kรผresel bazda volatilitesinin artabileceฤini ve ABDโnin ticaret ortaklarฤฑndan gelebilecek olasฤฑ misilleme hamlelerinin gรผndemden dรผลebileceฤini รถngรถrรผyor.
Gelecek dรถnemde Trump yรถnetiminin, gรผmrรผk vergisi hedeflerine ulaลmak iรงin Kongre ile daha yakฤฑn bir iล birliฤi iรงine girmesi veya farklฤฑ yasal boลluklarฤฑ aramasฤฑ bekleniyor. Ancak mevcut karar, baลkanฤฑn ticaret politikalarฤฑnda tek taraflฤฑ hareket etme alanฤฑnฤฑ ciddi ลekilde daraltmฤฑล durumda.
Yatฤฑrฤฑmcฤฑlar ve uluslararasฤฑ ticaret kuruluลlarฤฑ, bu hukuki zaferin tedarik zinciri maliyetlerini dรผลรผreceฤi ve enflasyon artฤฑล hฤฑzฤฑ รผzerinde aลaฤฤฑ yรถnlรผ bir baskฤฑ oluลturacaฤฤฑ beklentisiyle sรผreci yakฤฑndan takip ediyor. Karar, aynฤฑ zamanda ABD iรง siyasetinde yasama ve yรผrรผtme arasฤฑndaki gรผรง dengesinin ekonomi politikalarฤฑ รผzerindeki belirleyici rolรผnรผ bir kez daha teyit etmiล oldu.
