Türkiye’deki milyonlarca esnaf, sanatkar ve çiftçi emeklisinin uzun süredir beklediği sosyal güvenlik düzenlemesi nihayet Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) gündemine geliyor.
Aynı sosyal güvenlik sistemi içinde yer almasına rağmen SSK ve Bağ-Kur sigortalıları arasında yıllardır süregelen 1.800 günlük prim ödeme farkı, kamuoyunda derin bir adaletsizlik tartışmasına yol açıyordu. Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Samsun Milletvekili Murat Çan tarafından Meclis Başkanlığı’na sunulan yeni kanun teklifi, söz konusu eşitsizliği ortadan kaldırmayı amaçlıyor.
Düzenlemenin yasalaşması halinde, yüz binlerce emekli adayı çok daha erken ve adil şartlarda yaşlılık aylığına hak kazanma fırsatı bulacak. En düşük yaşlılık aylığının 2026 yılı için 20 bin lira olarak belirlenmesinin ardından, gözler şimdi prim gün sayılarının eşitlenmesine çevrildi.
Emekli olmak isteyen Bağ-Kur’lular için eşitlik vurgusu
Emekliler ile ilgili kanun teklifinin temel çıkış noktasını, Anayasa’nın eşitlik ve adalet ilkeleri oluşturuyor. Mevcut sistemde SSK (4/a) kapsamında çalışan bir işçi 7.200 prim günüyle yaşlılık aylığına hak kazanırken, Bağ-Kur (4/b) kapsamında kendi nam ve hesabına çalışan esnaf veya çiftçinin tam 9.000 gün prim ödemesi gerekiyor.
Aradaki 1.800 günlük uçurum, yaklaşık 5 yıllık fazladan çalışma ve prim ödeme yükümlülüğü anlamına geliyor.
CHP’li Murat Çan tarafından hazırlanan teklifin gerekçesinde, ekonomik dalgalanmalardan en çok etkilenen kesimin küçük esnaf ve tarım üreticileri olduğu vurgulandı. Girdi maliyetlerindeki agresif artışlar ve gelirlerdeki düzensizlik, yüz binlerce Bağ-Kur sigortalısının prim borçlarını düzenli ödemesini neredeyse imkansız hale getiriyor. Hayatları boyunca kepenk açan, üreten ve istihdam sağlayan esnafın, salt prim gününü dolduramadığı için emekli olamaması sistemin yapısal bir sorunu olarak değerlendiriliyor.
Düzenlemenin hayata geçmesi durumunda, 9.000 günlük ağır şart 7.200 güne çekilerek sosyal güvenlik şemsiyesi altındaki tüm çalışanlar arasında tam bir norm birliği sağlanacak. Söz konusu eşitlik adımı, sadece bir erken yaşlılık hakkı değil, aynı zamanda zorlu ekonomik koşullarda ayakta kalmaya çalışan üretici kesime devletin uzattığı bir can simidi olarak görülüyor.
Uzmanlar, prim yükünün hafifletilmesinin kayıt dışı ekonomiyi azaltacağını ve sisteme düzenli prim akışını teşvik edeceğini ifade ediyor. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) verileri, prim borcu nedeniyle sağlık hizmetlerinden yararlanamayan ve yaşlılık aylığı bağlatamayan ciddi bir kitlenin varlığını kanıtlıyor. Meclis’e sunulan yasa teklifi, birikmiş yapısal sorunların çözümü için tarihi bir fırsat penceresi aralıyor.
Seçim vaatleri ve emekli adaylarının hayal kırıklığı
Bağ-Kur ve SSK arasındaki prim farkının kapatılması konusu, aslında Türkiye’nin siyasi gündeminde yeni bir başlık değil. 14 Mayıs 2023 genel seçimleri öncesinde Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) kurmayları tarafından meydanlarda en sık dile getirilen vaatlerden biri de prim gün sayılarının eşitleneceği yönündeydi.
Ancak aradan geçen uzun süreye rağmen iktidar cephesinden somut bir yasal düzenleme adımının gelmemesi, esnaf ve sanatkarlar odaları başta olmak üzere geniş kitlelerde derin bir tepki yaratıyor. Kanun teklifinin gerekçe bölümünde, iktidar partisinin verdiği sözleri tutmamasının milyonlarca emekli adayında büyük bir hayal kırıklığı yarattığı ve kamu yönetimine duyulan güveni zedelediği açıkça ifade edildi.
Yıllardır umutla yasal düzenleme bekleyen esnaf, dükkanını devretme veya kapatma planlarını söz konusu vaatlere göre şekillendiriyordu.
Beklentilerin boşa çıkması, ticari hayatını noktalayıp dinlenmek isteyen ileri yaşlı esnafı ekonomik bir belirsizliğin ortasında bırakıyor. Muhalefet kanadından gelen kanun teklifi, iktidarı seçim vaatleriyle yüzleştirerek Meclis Genel Kurulu’nda tarihi bir sınav vermeye zorluyor.
Teklifi hazırlayan Murat Çan, 7.200 gün hedefinin farklı sigortalılık statüleri arasındaki uçurumu kapatacağını ve esnafın yaşlılık aylığına erişimini insan onuruna yaraşır bir seviyeye çekeceğini kaydetti.
Sosyal politika uzmanları, yasanın Meclis’ten geçmesi halinde SGK bütçesi üzerinde kısa vadeli bir aktüeryal yük oluşabileceğini, ancak uzun vadede tahsil edilemeyen prim borçlarının azalmasıyla sistemin kendi içinde bir denge bulacağını öngörüyor.
Milyonlarca Bağ-Kur’lu, şimdi gözlerini Ankara’dan gelecek müjdeli habere ve Meclis komisyonlarında yapılacak oylamalara çevirdi. Siyasi partilerin söz konusu kanun teklifine vereceği tepki, Türkiye’nin sosyal güvenlik politikasının gelecekteki rotasını çizecek en önemli göstergelerden biri kabul ediliyor.
