- Finanse edilen profesyonel hesaplar
- “Amaรงlarฤฑ siyasal iletiลim sรผrecini manipรผle etmek”
- “Yeni bir bot networku giriล yaptฤฑ”
- “Twitter ลeffaflฤฑktan uzaklaลacak”
- ฤฐletiลim Baลkanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn harcamalarฤฑ 2,7 kat arttฤฑ
- “Devlet kurumlarฤฑnฤฑn yapmasฤฑ yasal olarak sorunlu”
- “Olumlu etki haberciliฤe eriลmeye baฤlฤฑ”
- Nรผfusun dรถrtte รผรงรผ sosyal medya kullanฤฑyor
14 Mayฤฑs’ta yapฤฑlacak cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ ve milletvekilliฤi seรงimleri รถncesinde sosyal medya platformu Twitter’da bot hesaplarฤฑn sayฤฑsฤฑnda ciddi bir artฤฑล yaลanฤฑyor. รcret karลฤฑlฤฑฤฤฑnda yรถnetilen profesyonel-kampanyacฤฑ (astroturfer) hesaplar ve botlarฤฑn birlikte hareket ederek kamuoyunu ลekillendirmek iรงin aฤฤฑrlฤฑklฤฑ olarak muhalifleri hedef aldฤฑฤฤฑ ve seรงmen davranฤฑลlarฤฑnฤฑ etkilemeye รงalฤฑลtฤฑฤฤฑna yรถnelik endiลeler var.
Sosyal medyanฤฑn dรผnyanฤฑn her yerinde elzem bir iletiลim ve รถrgรผtlenme araรงlarฤฑndan biri haline gelmesi, yeni denetleme ve sansรผrleme yรถntemlerinin yanฤฑ sฤฑra kamuoyunda manipรผlasyona yol aรงan propaganda araรงlarฤฑnฤฑn ortaya รงฤฑkmasฤฑna neden oldu: Astroturfer ve bot hesaplar.
Finanse edilen profesyonel hesaplar
Kelime kรถkeni suni รงim markasฤฑ astroturf’ten gelen astroturfing, ฤฐngilizce’de tabandan gelen ve kendiliฤinden halk oluลumlarฤฑ iรงin kullanฤฑlan “grassroots” kavramฤฑnฤฑn tersine, yapay olarak yaratฤฑlan, bir merkezden finanse ve kontrol edilen ve kendisine kitlesel taban hareketi sรผsรผ veren kampanyalar iรงin kullanฤฑlฤฑyor. Twitter’da yer alan astroturfer ya da profesyonel hesaplar bu platformu kullandฤฑklarฤฑ iรงin maddi gelir elde ediyor. Telegram, WhatsApp gibi platformlarda รถrgรผtlenen bu hesaplarฤฑn kullanฤฑcฤฑlarฤฑna siyasi partiler, lobiciler, sivil toplum kuruluลlarฤฑ ya da ลirketler tarafฤฑndan aylฤฑk veya kampanya baลฤฑ รถdeme yapฤฑlฤฑyor. Bot hesaplar ise gerรงek bir kiลiye ait deฤil. Otomatik mesajlar oluลturan ve sahte bir trafik yaratan bu hesaplar uzun vadeli komutlar verilen programlara dayanฤฑyor.
DW Tรผrkรงe’ye konuลan NewsLabTurkey Direktรถrรผ Dr. Sarphan Uzunoฤlu, bot hesaplarฤฑn sosyal medyada รงeลitli roller รผstlendiklerini belirtiyor: “Birinci iลi belirli bir hashtagin sosyal medyada รถne รงฤฑkmasฤฑnฤฑ saฤlamak. ฤฐkinci iลi Twitter’da รงok bu aralar popรผler olan anketlere oy vermek. รรงรผncรผ iลi bir kullanฤฑcฤฑyฤฑ gรถrรผnรผrlรผkten dรผลรผrmek iรงin onu spamlemek.”
“Amaรงlarฤฑ siyasal iletiลim sรผrecini manipรผle etmek”
Uzunoฤlu, siyasal iletiลim iรงin kullanฤฑlan astroturfer-profesyonel hesaplarฤฑn ise gerรงek anlamฤฑyla demokratik bir sรผreรง olan siyasal iletiลim sรผreรงlerini manipรผle etmek iรงin gรผdรผmlenmiล hesaplar olduฤunu ifade ediyor. Twitter gibi iletiลimsel mesajฤฑn รงok hฤฑzlฤฑ bir ลekilde manipรผle edilebileceฤi mecralarda profesyonel hesaplarฤฑn bot networku ile birlikte รงalฤฑลtฤฑฤฤฑna iลaret eden Uzunoฤlu, “Astroturferlar, ลรถyle yaparlar. Muharrem ฤฐnce, Kemal Kฤฑlฤฑรงdaroฤlu’ndan daha iyi mesajฤฑnฤฑ yayarlar, iลte solcu olsam Muharrem ฤฐnce’ye oy veririm mesajฤฑnฤฑ yayarlar ve bunlarฤฑ gerรงek fotoฤraflarla, gerรงek kullanฤฑcฤฑ olarak yaparlar รงoฤu zaman. รoฤunlukla Google’dan toplanan random scriptler ve yazฤฑlฤฑmlar รผzerinden bir kimlik inลa edilen bot hesaplar ise bu mesaj trafiฤini artฤฑrฤฑrlar” diyor.
“Yeni bir bot networku giriล yaptฤฑ”
Yakฤฑn zamanda sosyal medyaya bรถyle bir bot akฤฑลฤฑ olduฤunu dile getiren Uzunoฤlu, “YektaKopan5 diye de hesap geldi mesela. ลunun iรงin geldi. Gรถrรผnรผr olan, รงok fazla aratฤฑlan kullanฤฑcฤฑlarฤฑn isimlerini baz yapan bir bot networku giriล yaptฤฑ” diye konuลuyor. Teknik olarak bu kullanฤฑcฤฑlarฤฑn catchpa ve benzeri sistemlerle yakalanฤฑp kaba tabirle imha edilmesinin รงok kolay olduฤuna iลaret ediyor.
Elon Musk’ฤฑn Twitter’ฤฑ satฤฑn alฤฑrken ‘burada รงok fazla bot var, ben botlardan temizleyeceฤim’ dediฤini ve bu gerekรงeyle bir sistem yarattฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyen Uzunoฤlu, “Ama Musk’ฤฑn Twitter’ฤฑ iรงin รถnceliฤin demokrasi deฤil para olduฤu ortada. ลunu gรถrรผyoruz ลu an Tรผrkiye’nin siyasal iletiลimdeki ve siyasetteki en รถnemli sฤฑnavฤฑ olabilecek bu seรงimler รถncesinde Twitter’a ciddi bir bot aฤฤฑ akฤฑลฤฑ var” diyerek ekliyor: “Bu akฤฑลฤฑn arkasฤฑnda kim var? Bu akฤฑลฤฑn arkasฤฑnda olan kiลiler nasฤฑl bir mesaj yayacaklar? Bunun analizini yapmak lazฤฑm. Aktif olarak henรผz รงalฤฑลmaya baลlamamฤฑลlar. ลimdilik รงoฤu hesap sadece oluลturulmuล durumda. Ama netice itibariyle bunlarฤฑn seรงimler iรงin oluลturulduฤunu gรถrmek iรงin alim olmaya gerek yok.”
“Twitter ลeffaflฤฑktan uzaklaลacak”
Son dรถnemde bot hesap sayฤฑsฤฑndaki artฤฑลฤฑn dikkat รงekici olduฤunu belirten biliลim hukuk uzmanฤฑ Prof. Dr. Yaman Akdeniz de Twitter’ฤฑn sistemi รผzerinden ลu anda bot hesaplar iรงin araลtฤฑrma yapabildiklerini ancak kuruluลun bu sistemi araลtฤฑrmacฤฑlar iรงin paralฤฑ hale getirmek รผzere olduฤunu vurguluyor.
DW Tรผrkรงe’ye konuลan Akdeniz, “Twitter bunun iรงin รงok yรผksek fiyatlar aรงฤฑkladฤฑ. Dolayฤฑsฤฑyla, bu tip araลtฤฑrmalarฤฑ yapmak da neredeyse imkansฤฑzlaลacak. Twitter ลeffaflฤฑktan uzaklaลacak” ifadelerini kullanฤฑyor.
ฤฐletiลim Baลkanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn harcamalarฤฑ 2,7 kat arttฤฑ
Sosyal medyada bot hesaplarฤฑn etkisi artarken son dรถnemde Cumhurbaลkanlฤฑฤฤฑ ฤฐletiลim Baลkanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn harcamalarฤฑndaki keskin artฤฑล da dikkat รงekiyor.
Baลkanlฤฑฤฤฑn ocak ayฤฑnda 44 milyon 331, ลubatta ise 188 milyon 810 bin lira harcamada bulunduฤu belirlendi. Birgรผn’den Mustafa Bildircin’in haberine gรถre, ลubat 2022’de 50 milyon 415 bin lira harcayan baลkanlฤฑฤฤฑn harcamalarฤฑ bu yฤฑlฤฑn ลubat ayฤฑnda yรผzde 274 olarak kaydedildi. ฤฐki ayda toplam harcama 233,1 milyar TL’ye ulaลtฤฑ. ฤฐletiลim Baลkanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn 2023 iรงin bรผtรงesi ise 1,6 milyar lira.
Baลkanlฤฑฤฤฑn 2021’de, “Temsil ve Tanฤฑtma” adฤฑ altฤฑnda 6,6 milyon lira, 2022’nin ilk yarฤฑsฤฑnda da 144,7 milyon TL’lik temsil ve tanฤฑtฤฑm harcamasฤฑna imza attฤฑฤฤฑ biliniyor. Kuruma 2023 iรงin ise 327 milyon TL’lik temsil ve tanฤฑtma รถdeneฤi รถngรถrรผlรผyor.
“Devlet kurumlarฤฑnฤฑn yapmasฤฑ yasal olarak sorunlu”
Sarphan Uzunoฤlu, devletin parasฤฑyla yapฤฑlmadฤฑฤฤฑ sรผrece siyasi partilerin astroturfing kampanyasฤฑ yapmasฤฑnda bir sakฤฑnca olmadฤฑฤฤฑ, bunun aktif bir siyasal iletiลim taktiฤi gรถrรผลรผnde. Sรถz konusu kampanyayฤฑ ABD’de Demokratlarฤฑn da Cumhuriyetรงilerin de yaptฤฑฤฤฑnฤฑ belirten Uzunoฤlu, “Gรผnรผn sonunda bu bir suรง deฤil. Ancak ฤฐletiลim Baลkanlฤฑฤฤฑ veya benzeri bir kurum รผzerinden tamamฤฑyla siyasal iktidarฤฑn elde tutulmasฤฑ iรงin bu tarz bir faaliyet yapฤฑlฤฑyorsa, bu zaten hem etik olarak problemli hem de legal olarak problemli. Yani yetki aลฤฑlmฤฑล ve yetki kรถtรผye kullanmฤฑล oluyor” diyor.
Uzunoฤlu, bu hesaplarฤฑn kime รงalฤฑลtฤฑklarฤฑnฤฑn, iรงerik รผretmeye baลladฤฑklarฤฑnda ve karลฤฑlฤฑklฤฑ takip aฤlarฤฑ oluลtuฤunda yapฤฑlacak bir iรงerik analiziyle ortaya รงฤฑkabileceฤini vurguluyor.
Uzunoฤlu’nun geรงen yฤฑl Hazal Sena Karaca ile birlikte Twitter Tรผrkiye trendlerine giren, siyasi propaganda/destek amaรงlฤฑ oluลturulmuล 10 hashtag ve ifadeyi sosyal aฤ analizi (SNA) ve iรงerik analizi yรถntemleriyle incelediฤi araลtฤฑrmaya gรถre sosyal medyada parti kรผmelenmelerinin yanฤฑ sฤฑra parti iรงi fraksiyonlara gรถre kรผmelenmeler de bulunuyor. AKP iรงinde Metin Kรผlรผnk, Sรผleyman Soylu ya da Berat Albayrak’a yakฤฑn olanlar ลeklinde รงeลitli kรผmelenmeler sรถz konusu.
Bu hesaplarฤฑn kime รงalฤฑลtฤฑฤฤฑnฤฑn gรถrรผlebileceฤini ancak kim tarafฤฑndan aรงฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ gรถrmenin sosyal medyada anonimsellik aรงฤฑsฤฑndan etik olarak problemli olabileceฤini dile getiren Uzunoฤlu, ekliyor: “Ama eฤer bu devlet tarafฤฑndan aรงtฤฑrฤฑlan bir hesapsa orada da ayrฤฑ bir problem var. Onun da aslฤฑnda hesabฤฑnฤฑ vermesi gereken kiลi hem hesap aรงtฤฑran hem de hesabฤฑn aรงฤฑlmasฤฑna izin veren Twitter yรถnetimi olur.”
“Olumlu etki haberciliฤe eriลmeye baฤlฤฑ”
“Sosyal mecralarฤฑn seรงmenin nihai davranฤฑลฤฑna asli olumlu etkisi seรงmenin demokrasinin gereฤi olan haberciliฤe eriลebilmesine baฤlฤฑ” diyen Uzunoฤlu “Seรงim sonuรงlarฤฑna ve demokrasiye dair bu olumlu etki, sosyal aฤlardaki yoฤun yanlฤฑล bilgi akฤฑลฤฑyla da bambaลka bir noktaya evriliyor. ฤฐktidarฤฑn da son yฤฑllarda bu alana yenilikรงi aktรถrlerle bรผyรผk bir yatฤฑrฤฑm yapฤฑyor olmasฤฑ boลa deฤil. Burada onlar iรงin รถnemli olan yรผksek sesli ve yoฤunluklu bir tartฤฑลma yaratฤฑp รถnemli siyasal tartฤฑลmalarฤฑ gรถlgede bฤฑrakmak olacaktฤฑr” ifadelerini kullanฤฑyor.
Nรผfusun dรถrtte รผรงรผ sosyal medya kullanฤฑyor
Basฤฑn รถrgรผtlerine gรถre geleneksel medyanฤฑn neredeyse yรผzde 90’ฤฑnฤฑn iktidar tarafฤฑndan kontrol edildiฤi Tรผrkiye’de sosyal medya basฤฑn ve ifade รถzgรผrlรผฤรผ aรงฤฑsฤฑndan bรผyรผk รถnem taลฤฑyor. Londra merkezli We Are Social tarafฤฑndan yayฤฑnlanan, “Dijital Tรผrkiye 2023” raporuna gรถre Tรผrkiye’de toplam nรผfusun 73,1’i sosyal medya kullanฤฑyor ve gรผnde ortalama 7 saat 24 dakikasฤฑnฤฑ internette geรงiriyor.
Peki sosyal medyada รงeลitli hesaplar รผzerinden yรผrรผtรผlen astroturfing kampanyalarฤฑ Tรผrkiye’de seรงmen tercihlerini etkileyebilir mi?
“4-5 puan etkilemesi seรงim sonucunu deฤiลtirir”
DW Tรผrkรงe’ye konuลan ฤฐstanbul Bilgi รniversitesi’nden siyaset bilimci Prof. Dr. Emre Erdoฤan, seรงim sรผrecinde sosyal medyadaki tartฤฑลmalarฤฑn kritik bir kitleyi etkileyebileceฤine dikkat รงekiyor: “รzellikle bizim ลu anda yapmakta olduฤumuz bir seรงim tรผrรผ ise yani ufacฤฑk bir fark seรงimi alฤฑp vermeye yola รงฤฑkacaksa burada รงok fazla etkisi olabilir. รรผnkรผ 4 ila 5 puan etkilemesi seรงim sonucunu deฤiลtirir.”
Sosyal medya etkisini 2016 Amerikan seรงimleri sonrasฤฑnda doฤrudan analiz etmeye baลladฤฑklarฤฑnฤฑ sรถyleyen Erdoฤan, burada bir dฤฑล mรผdahale olduฤunu belirterek ABD merkezli veri analizi ลirketi Cambridge Analytica’nฤฑn, milyonlarca Facebook kullanฤฑcฤฑsฤฑnฤฑn รถzel verilerine ulaลtฤฑฤฤฑ ve bu bilgilerle ABD seรงmeninin davranฤฑลlarฤฑnฤฑ รถngรถrรผp tercihlerini etkileme hizmeti sunduฤuna dair iddialarฤฑ hatฤฑrlatฤฑyor.
Yanlฤฑล haber yayma aรงฤฑsฤฑndan sosyal medyanฤฑn geleneksel medya araรงlarฤฑna gรถre altฤฑ kat daha hฤฑzlฤฑ olduฤunu vurgulayan Erdoฤan, “Ve iddia o ki 2016 yฤฑlฤฑnda yaลlฤฑ beyaz Amerikalฤฑlarฤฑn seรงime katฤฑlma oranฤฑnฤฑn bu kadar fazla olmasฤฑnda en รถnemli sebeplerden biri sosyal medyada yรผrรผtรผlen duygu durumunu manipรผle edecek kampanyalar” diyor.
“Tรผrkiye dฤฑล mรผdahale riskine aรงฤฑk”
Sosyal medya kampanyalarฤฑyla yapฤฑlacak herhangi bir dฤฑล mรผdahalenin รผlke iรงerisindeki รงatฤฑลmalarฤฑ artฤฑrarak huzursuzluk da yaratabileceฤine iลaret eden Erdoฤan, seรงimlere dฤฑล mรผdahale tehdidinin varlฤฑฤฤฑna dikkat รงekiyor. Burada kullanฤฑlacak en รถnemli araรงlardan birinin sosyal medya olacaฤฤฑnฤฑ ifade eden Erdoฤan, “Tรผrkiye’de seรงim gรผnรผnde dฤฑล kaynaklฤฑ bir sosyal medya kampanyasฤฑyla seรงim sonuรงlarฤฑn meลruiyetine gรถlge dรผลรผrรผlmesi ve bunun รงatฤฑลmaya dรถnรผลtรผrรผlme olasฤฑlฤฑฤฤฑ var. Ve biz tabi buna karลฤฑ herhangi bir tedbir almฤฑล deฤiliz” diyor.
Bu tรผr dฤฑล mรผdahalelerle kurumsal dรผzeyde mรผcadele edildiฤini, NATO’nun bununla ilgili Litvanya’da bir merkezi olduฤunu, Avrupa Birliฤi’nin de bunu bir gรผvenlik meselesi olarak edindiฤini anlatan Erdoฤan, Tรผrkiye’de ise bu iลle mรผcadelenin geรงen kasฤฑm ayฤฑnda รงฤฑkan dezenformasyon yasasฤฑ รงerรงevesinde รงok gevลek bir ลekilde yapฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor. Erdoฤan, “ฤฐletiลim Baลkanlฤฑฤฤฑ dezenformasyonla mรผcadeleyi รถncelikleri arasฤฑnda almฤฑล durumda. Ancak ลu ana kadar gรถrdรผฤรผmรผz sadece Tรผrkiye iรงerisinde muhaliflerin yaydฤฑklarฤฑ haberlerle ilgileniyor. Dฤฑล mรผdahaleye yรถnelik herhangi bir tavฤฑr alฤฑnmฤฑล durumda deฤil. Biz o aรงฤฑdan da รงok korumasฤฑz durumdayฤฑz” ifadelerini kullanฤฑyor.
Kutuplaลmayฤฑ artฤฑran paylaลฤฑmlar etkili
รok fazla yanlฤฑล haberin yaygฤฑnlaลmasฤฑnฤฑn da kutuplaลmayฤฑ artฤฑrarak seรงim sonuรงlarฤฑnฤฑ etkileyebileceฤini dile getiren Erdoฤan, ekliyor: “รok kutuplaลmฤฑล bir รผlkede gรผndelik tartฤฑลmalarฤฑ daha da kutuplaลtฤฑran yanlฤฑล haberler, mesela orman yangฤฑnlarฤฑyla ilgili yanlฤฑล haberler, toplumsal kutuplaลmalarฤฑ pekiลtirilebilir. Bu da seรงim sonucunu etkiler. Yani bunu kabul etmek gerekiyor.”
Asฤฑl risk sฤฑradan insanlarฤฑn paylaลmasฤฑ
Emre Erdoฤan, sosyal medyanฤฑn manipรผlatif amaรงla birรงok รผlkede kullanฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ, Tรผrkiye’nin de bulunduฤu Ortadoฤu bรถlgesinde iktidarlara yakฤฑn รงok sayฤฑda astroturfer hesap ve bu hesaplarฤฑn paylaลฤฑmlarฤฑnฤฑ yayan bot hesaplarฤฑn olduฤunun uzun sรผredir tartฤฑลฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor. Erdoฤan, “Bu mรผdahale stratejisi zaten ลunu yapmaya รงalฤฑลฤฑr. Haber รงฤฑkar, botlarla รงoฤalฤฑr, ondan sonra organik bรผyรผmeye gider. Esas risk organik bรผyรผme. Elimizdeki en bรผyรผk sorun sฤฑradan insanฤฑn bir de รงok iyi bir ลey yaptฤฑฤฤฑnฤฑ dรผลรผnerek bu tรผr yanlฤฑล bilgileri ve haberleri paylaลmalarฤฑ” diyor.
Tรผrkiye’de eleลtirel okuryazarlฤฑk ya da medya okuryazarlฤฑฤฤฑ yaygฤฑnlaลmadฤฑฤฤฑ iรงin genel olarak bir filtreleme problemi olduฤunu ifade eden Erdoฤan, bir haberin iรงerisinde duygusal bir boyut varsa yaygฤฑnlaลmasฤฑnฤฑn รงok daha hฤฑzlฤฑ olduฤuna iลaret ediyor. Erdoฤan, “Toplum olarak yaลadฤฑฤฤฑmฤฑz ลeylerden dolayฤฑ รถfkeli ve gergin bir durumdayฤฑz. Seรงimlere girerken bu รงok daha fazla olacak. รfkeli insanlar o manipรผlatif haberi daha fazla yayฤฑyorlar. Bรถyle bir duygusal kฤฑrฤฑlganlฤฑk iรงerisinde olduฤumuz iรงin tehdit kat ve kat fazla” ifadelerini kullanฤฑyor.
Twitter 7 bin 340 hesabฤฑ kapatmฤฑลtฤฑ
Sosyal medya platformu Twitter, Haziran 2020’de Tรผrkiye’den 7 bin 340 hesabฤฑ, “devlet baฤlantฤฑlฤฑ bilgi yayma operasyonlarฤฑna” karฤฑลtฤฑฤฤฑ gerekรงesiyle kapattฤฑฤฤฑnฤฑ duyurmuลtu.
Twitter’dan yapฤฑlan aรงฤฑklamada, “Platformumuzun teknik altyapฤฑsฤฑ ve hesap davranฤฑลlarฤฑndan yola รงฤฑkan analizimiz, bu sahte ve ele geรงirilmiล hesaplarฤฑn AKP lehine siyasi bir anlatฤฑm yaratmaya รงalฤฑลtฤฑฤฤฑnฤฑ ve Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan’a gรผรงlรผ bir destek verdiฤini gรถsterdi. Teknik iลaretler, partinin genรงlik kollarฤฑyla baฤlantฤฑlฤฑ ve merkezi bir aฤฤฑn ele geรงirilmiล birรงok hesapla iliลkili olduฤunu gรถsteriyor” denilmiลti.
Avustralya Stratejik Politika Enstitรผsรผ (ASPI) ve ABD’deki Stanford รniversitesi’ne baฤlฤฑ ฤฐnternet Gรถzlemevi (SIO) tarafฤฑndan Twitter iรงin yapฤฑlan analizde, hacklenen รงok sayฤฑda hesabฤฑn AKP’yi รถven tweetler attฤฑฤฤฑ ya da CHP ve HDP gibi muhalefet partilerini hedef aldฤฑฤฤฑ tespit edilmiล, kapatฤฑlan hesaplarฤฑn AKP’nin 2017 referandumu kampanyasฤฑnฤฑ desteklemek veya Tรผrkiye’nin Suriye ve Libya’daki askeri operasyonlarฤฑna kamuoyu desteฤi oluลturmak iรงin kullanฤฑldฤฑฤฤฑna iลaret edilmiลti.
