Merkez Bankasฤฑ, geรงen hafta beklentiler doฤrultusunda 50 baz puan faiz indirimine gitti. Peki bu indirimin ekonomiye yansฤฑmasฤฑ nasฤฑl olacak? BBC Tรผrkรงe’den Prof. Dr. Selva Demiralp’ฤฑn kararla ilgili gรถrรผลรผ ลรถyle:
Her ne kadar beklenti dahilinde olsa da anlamakta her zamankinden daha fazla zorlandฤฑฤฤฑm bu faiz indirimi รถncesinde aklฤฑma ลu sorular geldi:
Deprem sonrasฤฑ dรถviz ihtiyacฤฑnฤฑn zirve yaptฤฑฤฤฑ noktada:
- Merkez Bankasฤฑ faiz indirip sonra elindeki kฤฑt dรถvizi satarak kuru tutmaya รงalฤฑลฤฑr mฤฑ?
- Faiz inerse arzu edilen politika desteฤi saฤlanฤฑr mฤฑ, yoksa uzun sรผredir devam eden “daraltฤฑcฤฑ geniลleme” mi gรถzlenir?
Bu sorularฤฑn ikisine de evet cevabฤฑnฤฑ verince, bรถyle bir maliyeti hele de deprem sonrasฤฑ milyarlarca dolarlฤฑk bir fatura varken neden รถdediฤimizi anlamakta zorlanฤฑyorum.
Merkez Bankasฤฑ uzunca bir sรผredir faizleri dรผลรผk tutarak ekonomiyi desteklemeye รงalฤฑลฤฑyor.
Ancak dรผลรผk faiz ortamฤฑ enflasyonu ve dolarizasyonu tetikliyor. Bunun sonucu yรผkselen kuru tutabilmek iรงin de rezerv satฤฑlฤฑyor. โ128 milyar dolar nerede?โ ลeklinde gรผndeme gelen sorunun altฤฑnda bu mekanizma var.
Dรผลรผk faizle geรงici olarak elde edilen bรผyรผme rakamlarฤฑ altta yatan kฤฑrฤฑlganlฤฑklarฤฑ derinleลtirdiฤi ve harcanan dรถvizi yerine koyacak bir dรถviz giriลi yaratamadฤฑฤฤฑ iรงin merkez bankasฤฑnฤฑn net dรถviz rezervleri yฤฑllardฤฑr azalmaya devam ediyor. Son rakamlar swap hariรง net rezervlerin -40 milyar dolar seviyelerine gerilediฤini gรถsteriyor.
Son veriler geรงtiฤimiz iki haftada brรผt rezerv kaybฤฑnฤฑn 7 milyar dolar olduฤunu gรถsteriyor. Peki yeniden yapฤฑlanmak iรงin dรถviz rezervine bu kadar ihtiyacฤฑmฤฑz olduฤu noktada bu dรผลรผk faiz ฤฑsrarฤฑ neden?
Felaket dรถnemlerinde para politikasฤฑ
Doฤal felaketler arzฤฑn azalฤฑp fiyatlarฤฑn yรผkseldiฤi bir stagflasyonist ลok yaratฤฑyor.
Yakฤฑn zaman รถnce yapฤฑlmฤฑล bir รงalฤฑลma bir taraftan fiyat istikrarฤฑ bir yandan da รผretim kapasitesini vuran bu tรผr felaketlerden sonra merkez bankalarฤฑnฤฑn verdikleri tepkilerin de farklฤฑlฤฑk gรถsterdiฤine iลaret ediyor.
Zira fiyat istikrarฤฑnฤฑn รถnceliklendirip faiz artฤฑran รผlkeler de var, felaketin yarattฤฑฤฤฑ resesyonu รถnceliklendirip faiz indiren de.
รnce fiyat istikrarฤฑ diyen merkez bankalarฤฑ uzun soluklu bir arz ลoku durumunda vatandaลlarฤฑ bir de enflasyona ezdirmeyelim, kurdan gelen ilave bir maliyet artฤฑลฤฑ yaลamayalฤฑm diye dรผลรผnerek hareket ediyor.
Faiz indiren merkez bankalarฤฑ ise olaฤanรผstรผ ลartlarda verilecek bu desteฤin uzun vadeli beklentileri bozmayacaฤฤฑna inanarak hareket ediyor. ลayet bu tรผr bir felaketten รถnce para politikasฤฑnda รถnceliklerinizi doฤru belirleyip fiyat istikrarฤฑ saฤlamฤฑลsanฤฑz ve kur รผzerinden daraltฤฑcฤฑ bir etki beklemiyorsanฤฑz bu politikayฤฑ tercih edip yolunuza devam edebilirsiniz.
ฤฐhtiyaรง halinde bu tรผr bir parasal geniลlemeye gidip yan etkilerini yaลamadan ekonomiye net bir destek verebilmek, normal zamanlarda iลini gรผzel yapmฤฑล merkez bankalarฤฑnฤฑn sahip olduklarฤฑ bir lรผks.
Biz bu lรผkse sahip miyiz?
ฤฐyimser bir tahminle GSYHโdan yaklaลฤฑk iki puan kadar รงalmasฤฑ beklenen bรผyรผk depremden sonra ekonominin desteklenmesi elbette รงok รถnemli.
Ancak burada soru atฤฑlan taลฤฑn yerine gidip gitmeyeceฤi sorusu. Biz normal zamanlarda iลimizi doฤru yapฤฑp beklentileri รงฤฑpalamฤฑล bir merkez bankasฤฑ olsaydฤฑk tam da en รงok ihtiyacฤฑmฤฑz olduฤu noktada gรถnรผl rahatlฤฑฤฤฑ ile faiz indirebilir ve indirdiฤimiz faize karลฤฑlฤฑk da ekonomide canlanma yaratabilirdik.
Ama ลimdi durum รถyle mi?
Ekonomiyi desteklemek amacฤฑ ile faizi dรผลรผrdรผk, gรผzel. Peki yรผzde 58 manลet enflasyona karลฤฑlฤฑk yรผzde 8,5โe dรผลen politika faizi ekonomide geniลleyici bir etki mi, yoksa daraltฤฑcฤฑ bir etki mi yapar?
Daraltฤฑcฤฑ geniลlemeye devam
Politika faizi ile piyasa faizleri arasฤฑndaki iliลki uzunca bir sรผredir kopuk.
Enflasyonu ve riskleri artฤฑran faiz indirimleri piyasa faizlerini azaltmayฤฑp bilakis artฤฑrdฤฑฤฤฑ iรงin Merkez Bankasฤฑ ve BDDK uzun sรผredir yeni dรผzenleme ve kontrollerle faizleri dรผลรผk tutmaya รงalฤฑลฤฑyor.
Ancak zorlama ile devam ettirilmeye รงalฤฑลฤฑlan dรผzen piyasa fiyatlamalarฤฑnฤฑ ve รถngรถrรผlebilirliฤi daha da bozduฤu iรงin ekonomiyi desteklemekten ziyade daraltฤฑcฤฑ etki yapฤฑyor. Bu daraltฤฑcฤฑ etki daha รงok faiz indirimi ile bertaraf edilmeye รงalฤฑลฤฑlsa da biriken kฤฑrฤฑlganlฤฑklarฤฑn aฤฤฑr bastฤฑฤฤฑ bir sรผrece giriyoruz.
Nitekim 2023โe dair deprem รถncesi yapฤฑlan bรผyรผme tahminlerinde bile yaygฤฑn olarak yansฤฑtฤฑlan ivme kaybฤฑ bu etkiyi yansฤฑtฤฑyor.
โHatalarฤฑn maliyetini birisi รถdemek zorundadฤฑrโ
Politika hatalarฤฑnฤฑn bedelleri en รงok felaket zamanlarฤฑnda aฤฤฑrlaลฤฑyor. Para politikasฤฑ bacaฤฤฑnda atฤฑlan hatalฤฑ adฤฑmlar deprem sonrasฤฑ dรถnemde para politikasฤฑnฤฑ maalesef etkisiz hale getirdi.
Maliye politikasฤฑnฤฑn deprem รถncesi dรถnemde gรถrece daha ihtiyatlฤฑ hareket etmiล olmasฤฑ ve hareket edecek mali alanฤฑmฤฑz olmasฤฑ ise ลu anda gerekli finansmanฤฑ elde edebilme konusunda en bรผyรผk ลansฤฑmฤฑz olacak.
