- ‘Kiracฤฑlar da enkazlar kaldฤฑrฤฑlmadan delil tespiti talebinde bulunmalฤฑ’
- Kiracฤฑlar ev sahiplerini sorumlu tutabilir mi?
- Kiracฤฑlar evlerine geri dรถnebilir mi?
- Dรผzce ve ฤฐzmit’te kiracฤฑlarฤฑn hak mรผcadelesi
- ‘Kiracฤฑ olarak hakkฤฑmฤฑz yok, elimiz kolumuz baฤlฤฑ’
- ‘Gรผvenli bir konutta yaลamak iรงin konut sahibi olmamฤฑz gerektiฤi sรถyleniyor’
Evlerini kaybeden yรผzbinlerce kiลi deprem bรถlgesinden tahliye edildi. Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan, yapฤฑlacak yardฤฑmlar kapsamฤฑnda her haneye 10’ar bin lira verileceฤini ve “konteyner kentler dฤฑลฤฑnda barฤฑnacaklara ev sahibi olanlar iรงin aylฤฑk 5 bin lira, kiracฤฑ olanlar iรงin aylฤฑk 2 bin lira kira yardฤฑmฤฑ yapฤฑlacaฤฤฑnฤฑโ sรถyledi.
Erdoฤan aynฤฑ zamanda yฤฑkฤฑlan binalarฤฑn bir yฤฑl iรงinde yeniden inลa edilip sahiplerine teslim edileceฤini duyurdu.
Ancak evleri yฤฑkฤฑlan veya hasar gรถren kiracฤฑlarla ilgili henรผz bir bilgilendirme yapฤฑlmadฤฑ.
Diฤer taraftan รผlkenin birรงok diฤer bรถlgesinde ev sahipleri ve kiracฤฑlar binalarฤฑnฤฑn depreme dayanฤฑklฤฑlฤฑฤฤฑ konusunda endiลeli.
Uzmanlarla gรถrรผลerek ve geรงmiล รถrneklere bakarak deprem รถncesi ve sonrasฤฑnda kiracฤฑlarฤฑn haklarฤฑnฤฑ inceledik.
‘Kiracฤฑlar da enkazlar kaldฤฑrฤฑlmadan delil tespiti talebinde bulunmalฤฑ’
Uzmanlara gรถre ev sahipleri gibi evlerinde yฤฑkฤฑm veya hasar meydana gelen kiracฤฑlarฤฑn da hasarฤฑn seviyesine gรถre รงeลitli maddi ve manevi tazminat talep haklarฤฑ var.
BBC Tรผrkรงeโye konuลan ฤฐstanbul Barosu Kat Mรผlkiyeti Hukuku Komisyonu Kurucu Baลkanฤฑ ลeref Kฤฑsacฤฑkโa gรถre yaralฤฑlarฤฑn tedavisi veya yakฤฑnlarฤฑnฤฑn defin masraflarฤฑ, iล gรถremezlik veya destekten yoksun kalma masraflarฤฑ, eลya hasar bedeli veya รถmรผr boyu yaลanacak acฤฑ ve รผzรผntรผnรผn bedeli olarak manevi tazminat bunlardan bazฤฑlarฤฑ.
Kฤฑsacฤฑk, muhatabฤฑ belirlemek iรงin deprem bรถlgelerinde enkazlar kaldฤฑrฤฑlmadan yฤฑkฤฑlan ve hasarlฤฑ binalardan gerekli numunelerin alฤฑnฤฑp delil tespiti yapฤฑlmasฤฑ gerektiฤini sรถylรผyor:
โKiracฤฑ-mal sahibi ayrฤฑmฤฑ yapฤฑlmadan zarar gรถrenlerin ivedilikle delil tespiti talebinde bulunmalarฤฑ lazฤฑm. Yani bu hasara depremin dฤฑลฤฑnda neden olan ne? Giriล kattaki galerici dรผkkanฤฑna daha รงok araรง sokabilmek iรงin kolonlarฤฑ, kiriลleri mi kesti? Yoksa mรผteahhit uygun olmayan veya eksik malzeme mi kullandฤฑ? Yรผklenici veya arsa sahibi binayฤฑ iki kat yapacaฤฤฑna beล kat mฤฑ yaptฤฑ? Binaya iskรขn belgesi veren ve denetlemeyen kamu kurumlarฤฑ mฤฑ sorumlu?
Bunun iรงin kamu kurumlarฤฑnฤฑn hazฤฑrladฤฑฤฤฑ hasar tespit raporunun da kullanฤฑlabileceฤini belirten Kฤฑsacฤฑk, “Ama hasar รงok bรผyรผkse kiracฤฑ mahkemeye dilekรงe vererek รถzel tespit talep edebilir. Kiracฤฑ kendi mahallesi ve binasฤฑyla ilgili gรถrsel ve yazฤฑlฤฑ yayฤฑnlarฤฑ da delil olarak bir kenarda tutmalฤฑ” diyor.
Kiracฤฑlar ev sahiplerini sorumlu tutabilir mi?
Kฤฑsacฤฑk, kamu kurumlarฤฑ, denetim ลirketleri, proje mรผellifleri ve mรผteahhitlerin yanฤฑ sฤฑra ev sahiplerinin de hasar ve yฤฑkฤฑmdan sorumlu tutulabileceฤini sรถylรผyor:
โKiraya veren, kiraya verdiฤi yeri kullanฤฑลlฤฑ halde bulundurmak zorunda. Evin riskli olduฤunu veya mevzuata uygun ลekilde inลa edilmediฤini bilen ve buna raฤmen kiralayan ev sahipleri depremden sonra hem maddi hem de manevi aรงฤฑdan sorumludur.
โDepremden รถnce binada gรถzle gรถrรผlรผr bir รงatlak veya hasar ilgili kamu kurumlarฤฑ aracฤฑlฤฑฤฤฑyla kontrol edilmiล ve bina riskli olarak tespit edilmiล ise binanฤฑn gerekli bakฤฑm, onarฤฑm ve gรผรงlendirme iลlemlerini yaptฤฑrmayan ev sahibi de sorumludur.โ
Ancak depremde yฤฑkฤฑlan veya hasar alan binalarda รถnceden gรถzle gรถrรผlรผr bir sorun tespit edilmediฤi ve binanฤฑn mevzuata uygun ลekilde yapฤฑldฤฑฤฤฑ kanฤฑtlanabiliyorsa Kฤฑsacฤฑk’a gรถre ev sahibi sorumlu tutulamaz.
Kiracฤฑlar evlerine geri dรถnebilir mi?
Deprem ya da diฤer toplumsal hayatฤฑ etkileyen afetlerde yapฤฑlacak yardฤฑmlarฤฑ dรผzenleyen 7269 sayฤฑlฤฑ kanun kapsamฤฑnda kiracฤฑ ve ev sahibi ayrฤฑmฤฑ yapฤฑlmaksฤฑzฤฑn etkilenen kiลiler, kalฤฑcฤฑ yerleลkeler yeniden oluลturulana kadar yapฤฑlan yardฤฑmlardan faydalanabiliyor.
Az hasarlฤฑ ve orta hasarlฤฑ binalarฤฑn onarฤฑm sรผreรงleri tamamlandฤฑฤฤฑnda, ev sahibinin baลkaca bir tahliye gerekรงesi yoksa kiracฤฑ evine dรถnebiliyor.
Ancak Kฤฑsacฤฑkโa gรถre bina tรผmden yฤฑkฤฑlmฤฑลsa kira iliลkisi sona eriyor.
Yerine yapฤฑlan yeni binada ise yeni bir sรถzleลme yapฤฑlmasฤฑ gerekiyor.
Dรผzce ve ฤฐzmit’te kiracฤฑlarฤฑn hak mรผcadelesi
Geรงmiลe baktฤฑฤฤฑmฤฑzda benzer olaylar ve emsal olabilecek davalar gรถrรผyoruz.
17 Aฤustos ve 12 Kasฤฑm 1999 Gรถlcรผk ve Dรผzce depremlerinden sonra binlerce bina yฤฑkฤฑlmฤฑล ve depremzedeler geรงici barฤฑnma alanlarฤฑna yรถnlendirilmiลti.
2002 yฤฑlฤฑnda bu barฤฑnma alanlarฤฑnฤฑn boลaltฤฑlmasฤฑ gรผndeme geldiฤinde kiracฤฑ depremzedelerin ne yapacaฤฤฑna iliลkin bir รงalฤฑลma yapฤฑlmadฤฑฤฤฑ ortaya รงฤฑkmฤฑลtฤฑ.
Buna karลฤฑlฤฑk oluลturulan ฤฐzmit ve Dรผzceโde Evsiz Depremzedeler Dayanฤฑลma Konut-Yapฤฑ Kooperatifi isimli Tรผrkiyeโnin ilk kiracฤฑlar hareketi, mรผlk sahipleri gibi kendilerinin de konut sorununun รงรถzรผlmesi, konut yapฤฑlamฤฑyorsa altyapฤฑlฤฑ arsa ve uygun kredi verilmesini talep etti.
Neredeyse 20 yฤฑl sรผren bu mรผcadeleyi yakฤฑndan takip eden Hukukรงu Erbay Yucak, TOKฤฐ Baลkanlฤฑฤฤฑ tarafฤฑndan ฤฐzmitโin Arฤฑzlฤฑ mevkinde 716 konut yapฤฑldฤฑฤฤฑnฤฑ Dรผzceโde ise arsa tahsis edildiฤini anlatฤฑyor:
โArsa tahsisinde usulsรผzlรผk yapฤฑldฤฑฤฤฑ iรงin dava aรงฤฑldฤฑ ve bu dava 10 yฤฑl sรผrdรผ. Devamฤฑnda da ลimdiki adฤฑyla Umut Evleri projesi baลladฤฑ. Kredi verilmediฤi iรงin yine dava aรงฤฑldฤฑ ve o dava da kazanฤฑldฤฑ. Proje bugรผn bitme aลamasฤฑnda.
โฤฐzmit ve Dรผzceโdeki sรผreรง TOKฤฐ baลkanlฤฑฤฤฑnฤฑn kiracฤฑlara deprem sonrasฤฑnda konut yapmasฤฑ uygulamasฤฑnฤฑn ilk รถrnekleri sayฤฑlฤฑr. Van depreminden sonra da konteynerlerde kalan ve konut talebi iรงin organize olan kiracฤฑlar iรงin konut yapฤฑldฤฑ. Umuyorum ki Pazarcฤฑk ve Elbistan depremleri sonrasฤฑnda da hรผkรผmet aynฤฑ yaklaลฤฑmฤฑnฤฑ sรผrdรผrรผr.โ
‘Kiracฤฑ olarak hakkฤฑmฤฑz yok, elimiz kolumuz baฤlฤฑ’
6 ลubat depremlerinin ardฤฑndan รผlkenin birรงok yerinde insanlar yaลadฤฑklarฤฑ evlerin depreme dayanฤฑklฤฑlฤฑฤฤฑ konusunda tedirgin.
Deprem risk tespitine yรถnelik baลvurularda artฤฑล kaydediliyor.
Ancak mรผlk sahibinin tapu ve kimlik bilgilerini gerektiren bu baลvuruyu kiracฤฑlarฤฑn bireysel olarak yapmasฤฑ mรผmkรผn deฤil.
Diฤer taraftan yapฤฑlan teknik incelemelerden sonra konutun โriskli yapฤฑโ olduฤu kararฤฑ verilirse gรผรงlendirme veya yฤฑkฤฑm sรผreci baลlatฤฑlฤฑyor.
Yฤฑkฤฑlan binalarฤฑn tahliye edilmesi iรงin 90 gรผnlรผk sรผre veriliyor.
Bu nedenle bazฤฑ ev sahipleri ve kiracฤฑlar risk tespiti yaptฤฑrmaktan รงekiniyor.
Bazฤฑlarฤฑ henรผz ev sahiplerini tespit baลvurusu yapmaya ikna edemiyor, bazฤฑlarฤฑ ise konut fiyatlarฤฑndaki artฤฑล nedeniyle yeni ev bulamamaktan รงekiniyor.
ฤฐstanbul’un Kadฤฑkรถy ilรงesinde yaลayan รถฤrenci Yaฤmur Bozacฤฑ, 1970โli yฤฑllarda yapฤฑlan binasฤฑnda risk tespit baลvurusu yapamadฤฑฤฤฑ iรงin ayrฤฑlma kararฤฑ aldฤฑฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor:
โAlt kat komลularฤฑmฤฑz ev sahibi, onlardan rica ettim. Onlar da ev 1999 yรถnetmeliฤine uygun olmadฤฑฤฤฑ iรงin direkt yฤฑkฤฑm kararฤฑ alฤฑnacaฤฤฑnฤฑ veya gรผรงlendirme iรงin รงok yรผksek miktarda para isteneceฤini belirtti. Kontratฤฑm bitince รงฤฑkacaฤฤฑm, hatta belki daha erken bile รงฤฑkarฤฑm. รok tedirginim orada yaลamaktan. Ailemin evine dรถnmek zorunda kalacaฤฤฑm รงรผnkรผ fiyatlar รงok yรผksek.โ
Gรผngรถren ilรงesinde kiracฤฑ olan รงevirmen ve mรผzisyen Bora ฤฐnce ise 1978 yฤฑlฤฑnda inลa edilen binasฤฑnda gรถrรผnรผrde bir hasar olmadฤฑฤฤฑnฤฑ ancak tedirgin olduฤunu paylaลฤฑyor:
โBinadaki diฤer ev sahipleri acaba yฤฑkฤฑm kararฤฑ รงฤฑkar mฤฑ, รงฤฑkarsa metrekaresi dรผลer mi gibi kaygฤฑlar yรผzรผnden tespit yapฤฑlmasฤฑnฤฑ istemiyor. Kiracฤฑ olarak hakkฤฑmฤฑz yok, tapu isteniyor o yรผzden elimiz kolumuz baฤlฤฑ. ฤฐBBโnin hฤฑzlฤฑ tarama aรงฤฑklamasฤฑndan sonra alt komลularฤฑmฤฑzฤฑ ikna etmeye รงalฤฑลฤฑyoruz. Garip bir korku var, iลin ciddiyetinin farkฤฑnda deฤildi insanlar son depremlere kadar.โ
ลiลli ilรงesinde kirada oturan ve apartman yรถneticisini risk analizi yaptฤฑrmaya ikna etmeye รงalฤฑลan Zeynep* ise ลรถyle konuลuyor:
โZemin katta oturuyorum ama arkada istinat duvarฤฑ var. Deprem anฤฑnda toprak kaymasฤฑna ve evin yฤฑkฤฑlmasฤฑna รงok mรผsait ve bu bizim iรงin inanฤฑlmaz endiลe verici. Ev arkadaลฤฑmla kendi odalarฤฑmฤฑzda yaลam รผรงgenleri nasฤฑl olur, gardฤฑrop yataฤฤฑn รผstรผne ลu aรงฤฑyla dรผลer, elimizde metreyle eลkenar รผรงgen รถlรงรผp yaลam alanlarฤฑ yaratmaya รงalฤฑลtฤฑk. Baลฤฑmฤฑzฤฑn รผstรผnde sรผrekli su ลiลesiyle uyumaya baลladฤฑk. รok eski evlerde yaลฤฑyoruz, inanฤฑlmaz korkuyoruz.โ
Bu sorunlarla baล etmek iรงin ฤฐstanbul Bรผyรผkลehir Belediyesi (ฤฐBB) 17 ลubatโta yayฤฑmladฤฑฤฤฑ bir bildiride riskli yapฤฑ tespitine artฤฑk sadece ev sahipleri deฤil kiracฤฑlarฤฑn da baลvurabileceฤini duyurdu.
Risk tespitinden รถnce de โhฤฑzlฤฑ taramayaโ mรผracaat edilebileceฤi belirtildi.
ฤฐBB, bu yรถntemin bir yol haritasฤฑ oluลturduฤunu, binayฤฑ direkt riskli yapฤฑ olarak kodlamadฤฑฤฤฑ iรงin konutlarฤฑn tahliye edilmediฤini belirtti.
‘Gรผvenli bir konutta yaลamak iรงin konut sahibi olmamฤฑz gerektiฤi sรถyleniyor’
Kentleลme ve yaลam alanlarฤฑ รผzerine รงalฤฑลanlar Tรผrkiyeโde kiracฤฑ olmanฤฑn gรผรงlรผklerine dikkat รงekiyor.
BBC Tรผrkรงeโye konuลan Mekanda Adalet Derneฤi Kentsel Politikalar Programฤฑ Sorumlusu Bahar Bayhan, konutun sadece mรผlkiyet temelli olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, herkes iรงin bir hak olmasฤฑ gerektiฤi mesajฤฑnฤฑ yaygฤฑnlaลtฤฑrmaya รงalฤฑลtฤฑklarฤฑnฤฑ ve depremlerin ardฤฑndan bunun yeniden gรผndeme geldiฤini belirtiyor:
โTรผrkiyeโde gรผvenli bir konutta yaลamak iรงin konut sahibi olmamฤฑz gerektiฤi sรถyleniyor ve koลullar ona gรถre uyarlanฤฑyor. Kiracฤฑlar en dezavantajlฤฑ konumdaki gruplarฤฑ teลkil ediyor. Gรผvencesiz kalmaya mahkรปm kฤฑlฤฑnฤฑyor.โ
Depremden sonra รผlkenin birรงok yerinde bina dayanฤฑklฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn gรผndeme geldiฤini sรถyleyen Bayhan, birbiriyle dรผลman konumuna dรผลmรผล ev sahibi ve kiracฤฑlarฤฑn bir araya gelip birlikte hareket etmesi gerektiฤini dรผลรผnรผyor:
โKiracฤฑlarฤฑn bir ลekilde รถrgรผtlenmesi gerekiyor. Taleplerimizi yรผkseltmemiz, muhataplarฤฑ sฤฑkฤฑลtฤฑrmamฤฑz ve yurttaล denetimciliฤine geรงmemiz gerekiyor artฤฑk. Konut baลฤฑmฤฑzฤฑn รผzerindeki รงatฤฑdan รงok daha fazlasฤฑ. Depremde evlerini kaybedenler sadece konutlarฤฑnฤฑ deฤil, bรผtรผn yaลamlarฤฑnฤฑ, kentlerini, hafฤฑzalarฤฑnฤฑ kaybettiler. Bu รงok รถnemli, buna dikkat รงekmemiz gerekiyor.โ
