Tรผrk Giriลim ve ฤฐล Dรผnyasฤฑ Konfederasyonu (TรRKONFED) Kahramanmaraล merkezli depremlerin Tรผrkiye ekonomisi iรงin 84 milyar dolarฤฑ aลan bir mali hasar yaratacaฤฤฑnฤฑ belirtti.
TรRKONFED’in “2023 Kahramanmaraล Depremi Afet Durum Raporu” baลlฤฑklฤฑ raporunda 1999 yฤฑlฤฑnda yaลanan Marmara depreminin verileri esas alฤฑnarak can kaybฤฑ ve mali hasara yรถnelik รถngรถrรผler hazฤฑrlandฤฑ.
Raporda Marmara Depreminde can kaybฤฑ 18 bin 373 kiลi, mali hasar 1999ย dolar kurula 17,1 milyar dolar hesap edilirken Marmara depremi verilerinin kullanฤฑldฤฑฤฤฑ metodoloji ile Kahramanmaraล depremlerinin 72 bin 663 can kaybฤฑ ve 84,1 milyar dolar mali hasara neden olacaฤฤฑ รถngรถrรผldรผ.
รngรถrรผlen bu mali hasarฤฑn 70,75 milyar dolarฤฑnฤฑn konut zararฤฑ, 10,4 milyar dolarฤฑnฤฑn milli gelir kaybฤฑ ve 2,91 milyar dolarฤฑnฤฑn iลgรผnรผ kaybฤฑ olacaฤฤฑ tahmin edildi.
Raporda, illerin milli gelire katkฤฑlarฤฑndaki azalmaya paralel olarak afete maruz kalan 10 ilin ihracatฤฑnฤฑn, ihracatฤฑ gรถฤรผsleyen liman altyapฤฑsฤฑnฤฑn bozulmasฤฑnฤฑn da etkisiyle, 15 milyar dolar dรผzeyinin altฤฑna dรผลebileceฤi tahmin edildi.
“Bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn milli gelire oranฤฑ yรผzde 5,4’รผ aลabilir”
Raporda depremin merkezi yรถnetim bรผtรงesi รผzerindeki tahribatฤฑna iliลkin saptamalar da yer aldฤฑ.
Raporda konuyla ilgili olarak ลu ifadeler kullanฤฑldฤฑ:
2023 yฤฑlฤฑ bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑ 659,6 milyar TL olarak hedefleniyordu. Bloomberg depreme iliลkin kamu harcamalarฤฑnฤฑn GSYHโnin yรผzde 5,5’ine eลdeฤer olabileceฤini tahmin etmektedir.
Mevcut ลartlarย altฤฑndaย bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn en azฤฑndan 1 trilyon TLโnin รผzerine รงฤฑkmasฤฑ beklenebilir.
2023โte nominal milli gelirin 18 trilyon TLโyi aลmasฤฑ beklendiฤini dรผลรผndรผฤรผmรผzde bรผtรงe aรงฤฑฤฤฑnฤฑn milli gelire oranฤฑnฤฑn yรผzde 5,4โรผn รผzerinde gerรงekleลmesi oldukรงa mรผmkรผndรผr.
Altyapฤฑ hasarlarฤฑ 7 baลlฤฑkta toplandฤฑ
TรRKONFED raporunda altyapฤฑ hasarlarฤฑnฤฑ 7 ana baลlฤฑkta topladฤฑ.
Bu 7 ana baลlฤฑk ลรถyle sฤฑralandฤฑ:
Ulaลฤฑm
Karayollarฤฑ Genel Mรผdรผrlรผฤรผโnรผn 8 ลubat tarihli aรงฤฑklamasฤฑna gรถre trafiฤe kapalฤฑ gรผzergรขh bulunmadฤฑฤฤฑnฤฑ aรงฤฑklasa da Hatay Havalimanฤฑ ve Hatay-Reyhanlฤฑ yolunda sorunlar devam ediyor.
Sahadan gelen bilgi ve gรถrรผntรผlere gรถre birรงok ilรงe ve kรถyรผn yollarฤฑnฤฑn ulaลฤฑma aรงฤฑk olmadฤฑฤฤฑ anlaลฤฑlmaktadฤฑr. Baลta Gaziantep, Hatay, Gaziantep-Osmaniye, Adฤฑyaman-รelikhan yollarฤฑ olmak รผzere yollarda birรงok รงรถkme meydana geldi.
Onarฤฑm รงalฤฑลmalarฤฑ devam etmekle beraber, bazฤฑ noktalarda yol altyapฤฑlarฤฑnฤฑn yeniden inลasฤฑ gerekmektedir.
Elektrik
Depremden etkilenen illerin รถnemli kฤฑsmฤฑnda trafo noktalarฤฑ yฤฑkฤฑldฤฑ, kimi bรถlgelerde elektrik daฤฤฑtฤฑm ลebekesi yok olma dรผzeyinde zarar gรถrdรผ.
Trafo ve ลebeke tesislerinin yeniden devreye alฤฑnmasฤฑnฤฑn uzun zamanda gerรงekleลebileceฤi dรผลรผnรผlรผyor.
Ana enerji iletim tesis ve hatlarฤฑnda sorunlar giderilmiล olsa da ลehir iรงi daฤฤฑtฤฑm kฤฑsฤฑmlarฤฑnda bazฤฑ ilรงelerde ve il merkezlerinde sorunlar devam etmektedir.
Doฤalgaz
Deprem ile doฤalgaz boru hatlarฤฑnda patlamalar meydana geldi ve BOTAล Gaziantep, Hatay ve Kahramanmaraลโa hฤฑzla akฤฑลฤฑ kesti.
BOTAลโฤฑn ana iletim hatlarฤฑnda arฤฑza ve kopmalar meydana geldiฤi ve onarฤฑm yapฤฑlan yerlerde artรงฤฑ sarsฤฑntฤฑlarla hasarฤฑn yeniden oluลtuฤu bakanlฤฑk tarafฤฑndan aรงฤฑklandฤฑ.
Adฤฑyaman, Gaziantep ve Kahramanmaraล il merkezlerine kontrollรผ ve kฤฑsmi doฤalgaz akฤฑลlarฤฑ baลladฤฑ.
10 ลubat Cuma gรผnรผ Hatay il merkezi ve Kฤฑrฤฑkhan ilรงesi ลehir giriล istasyonlarฤฑna doฤalgaz verilmiลtir.
Petrol hatlarฤฑ
BOTAล, Pazartesi gรผnkรผ ilk depremin ardฤฑndan tesisi denetlemek iรงin terminale petrol akฤฑลฤฑnฤฑ durdurdu, ancak herhangi bir sฤฑzฤฑntฤฑ veya hasara rastlanmadฤฑฤฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ.
BOTAล, Akdeniz kฤฑyฤฑsฤฑndaki Ceyhan ihracat terminaline ham petrol akฤฑลฤฑnฤฑ 7 ลubat Salฤฑ gรผnรผ geรง
saatlerde yeniden baลlattฤฑ. IKBY yรถnetimi de petrol akฤฑลฤฑnฤฑn devam ettiฤini teyit etti.
ฤฐletiลim
11,5 milyon mobil abone bulunun afet bรถlgesinde il ve ilรงelerde telekomรผnikasyon hizmetleri tamamen durmasa da ciddi aksaklฤฑklar yaลanmaktadฤฑr.
Turkcell, Tรผrk Telekom ve Vodafoneโun รผyesi olduฤu Mobil Telekomรผnikasyon Operatรถrleri Derneฤiโnin aรงฤฑklamasฤฑna gรถre 2.451 baz istasyonu devre dฤฑลฤฑ kaldฤฑ, 190 mobil istasyon yollandฤฑ ve enerji ihtiyacฤฑnฤฑn karลฤฑlanmasฤฑ iรงin operatรถrler tarafฤฑndan bรถlgeye acilen 3 bin 485 adet jeneratรถr
sevk edildi.
Aksaklฤฑklar รงoฤunlukla kรถy ve ilรงelerde devam ediyor.
Hastaneler
2012โde deprem dayanฤฑklฤฑlฤฑk raporu olumsuz gelen ฤฐskenderun Devlet Hastanesiโnin A Bloฤu yoฤun bakฤฑm hizmeti iรงin kullanฤฑlฤฑyordu ve depremle beraber yฤฑkฤฑldฤฑ.
Hatay ฤฐlโinde iki devlet hastanesi yฤฑkฤฑlฤฑrken birรงok รถzel hastane de yฤฑkฤฑlmฤฑล veya kalฤฑcฤฑ zarar gรถrmรผลtรผr.
Yฤฑkฤฑlan hastane sayฤฑsฤฑ resmi makamlarca henรผz paylaลฤฑlmamakla beraber sahada sahra
hastanelerine ve saฤlฤฑk รงalฤฑลanlarฤฑna olan ihtiyaรง belirtilmektedir.
Okullar
Eฤitim Bakanlฤฑฤฤฑ 81 ilde tรผm okullarฤฑn sรถmestr tatili sonrasฤฑ aรงฤฑlฤฑล tarihini erteledi.
Bakanlฤฑk okullarฤฑn 20 ลubat 2023 Pazartesi gรผnรผ aรงฤฑlacaฤฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ.
Depremden etkilenen 10 ilde eฤitim gรถren รถฤrencilerin istedikleri illere nakil yaptฤฑrabilecekleri duyuruldu. Yฤฑkฤฑlan okul sayฤฑsฤฑna dair resmi bir bilgi henรผz aรงฤฑklanmadฤฑ.
Raporda รถneriler de sฤฑralandฤฑ
TรRKONFED raporunda afet sonrasฤฑ ekonomik toparlanma iรงin รถnerilerini de sฤฑraladฤฑ.
Raporda ลu 4 รถneriye dikkat รงekildi:
- รrnekleri bulunan7,8 depremin ekonomik etkilerinin makroekonomik ve sosyo-ekonomik analiz boyutuyla ilgili ayrฤฑntฤฑlฤฑ incelemeler yapฤฑlmalฤฑdฤฑr. Etki analizleri doฤru politikalarฤฑn
kurgulanmasฤฑnda yardฤฑmcฤฑ olacaktฤฑr. - Depremle ilgili yasal dรผzenleme ve kurumsal yรถnetim konularฤฑ gรผndeme alฤฑnฤฑp โDepreme dayanฤฑklฤฑ daha iyi bir ลehir planlamasฤฑna doฤruโ รถrgรผtlenmelere fฤฑrsat verilmelidir.
- Deprem sonrasฤฑ yeniden inลa ve ekonomik rehabilitasyon sรผreรงlerinde piyasa ekonomisini de esas alan bir ekonomik geliลme yaklaลฤฑmฤฑ รงerรงevesinde konu ele alฤฑnmalฤฑdฤฑr.
- ฤฐleriye yรถnelik yapฤฑlmasฤฑ gereken deprem riski ve ekonomik hazฤฑrlฤฑk รงalฤฑลmalarฤฑnda bilimsel
yaklaลฤฑm รถn plana รงฤฑkarฤฑlmalฤฑdฤฑr. รrneฤin iki Tรผrk deprembilimci-sismolog, Alaska รniversitesiโnden Ezgi Karasรถzen ve Boฤaziรงi รniversitesiโnden Didem Cambazโฤฑn da ortak yazarฤฑ olduฤu 30 Mayฤฑs 2020 tarihinde yayฤฑnlanan bir bilimsel makalede, 24 Ocak 2020 tarihli 6.8 bรผyรผklรผฤรผndeki Elรขzฤฑฤ depreminin Doฤu Anadolu fay hattฤฑnda bรผyรผk bir kฤฑrฤฑlmayฤฑ haber verdiฤine iลaret edilmiลtir.
