Microsoft Çin’den yapay zeka nedeniyle çıkamıyor

Yazılım ve teknoloji devi Microsoft, ABD ile Çin arasında tırmanan jeopolitik gerilimler ve Pekin yönetiminin yerli teknolojiye yönelme politikaları karşısında Çin pazarındaki operasyonlarını kademeli olarak küçültüyor.

Şirket kaynaklarından elde edilen bilgilere göre, son beş yıl içerisinde Çin’de faaliyet gösteren en az 15 şube ve ortak girişim kapatıldı. Şirket yönetiminin 2023 yılında yüksek jeopolitik risk ve görece düşük ekonomik getiri sebebiyle ülkeden tamamen çekilmeyi değerlendirdiği, ancak küresel ölçekte iş yapan Çinli şirketlerin küresel yapay zeka ve bulut altyapısı ihtiyaçları sebebiyle pazarda kalma kararı aldığı öğrenildi. Çin pazarının Microsoft’un küresel toplam gelirleri içerisindeki payının 2024 yılı itibarıyla %1,5 seviyesine kadar gerilediği bildirildi.

Washington ile Pekin arasındaki güven bunalımı, Amerikan teknoloji şirketlerinin Çin’deki ticari hareket alanını daraltmaya devam ediyor. Çin hükümeti 2017 yılından bu yana kamu kurumlarında ve devlete bağlı kuruluşlarda güvenli gördüğü yerli yazılımların kullanımını teşvik ediyor. Bu süreçte yerli alternatiflerin teknik kapasitesinin Windows ve Office yazılımlarıyla rekabet edebilecek seviyeye ulaşması, Microsoft’un pazar payındaki erimeyi hızlandırdı.

Diğer taraftan ABD tarafının ileri teknoloji, çip ve yapay zeka ihracatına getirdiği kısıtlamalar, şirketin bölgedeki karlı bulut servisleri ile yapay zeka çözümlerini büyütme imkanlarını sınırlandırdı. Benzer jeopolitik risklerle karşı karşıya olan diğer Amerikan teknoloji devlerinden Apple, üretimin önemli bir kısmını Hindistan’a kaydırmayı planlarken, Tesla gibi şirketler de Çin operasyonlarının yapısını yeniden gözden geçiriyor.

Microsoft Çin pazarındaki stratejisini yapay zeka servisleriyle koruyor

Tüm kısıtlamalara ve pazar kayıplarına rağmen Microsoft’un ülkeden tamamen çekilmeme kararının arkasında, Çinli özel sektör devlerinin küresel operasyon yürütme ihtiyacı yatıyor. ByteDance ve Shein gibi yurt dışı pazarlarda geniş kitlelere ulaşan şirketler, uluslararası veri düzenlemelerine uyum sağlamak ve Batılı standartlarda hizmet sunabilmek için Microsoft’un Azure bulut altyapısını tercih ediyor.

Şirket ayrıca Çinli kurumsal müşterilerine, bölgede doğrudan hizmet vermeyen OpenAI gibi sağlayıcıların gelişmiş yapay zeka modellerine Azure üzerinden erişim imkanı tanıyor. 2020’lerin ortası itibarıyla Çinli şirketlerin küresel pazarlara açılmasına teknolojik altyapı sağlamak, Microsoft’un ülkebazlı en büyük gelir kalemi haline geldi. Ancak uzmanlar, Çin menşeili yerli yapay zeka modellerinin maliyet avantajı ve artan rekabet gücü karşısında bu iş modelinin uzun vadeli sürdürülebilirliğini sorguluyor.

Geçmişi 1990’ların başına dayanan ve kurucu Bill Gates’in dönemin Çin Devlet Başkanı Jiang Zemin ile yaptığı görüşmelerle temelleri atılan Microsoft-Çin ilişkileri, zamanla kamu ihalelerindeki kısıtlamalar nedeniyle zayıfladı. Çin Maliye Bakanlığı ile yürütülen özel görüşmeler neticesinde geliştirilen “Windows 10 Çin Hükümeti Sürümü” dahi kamu kurumlarının yeni tedarik güvenlik standartlarını tam olarak karşılayamadı. Son dönemde yayımlanan resmi bilgisayar sistemi tedarik kılavuzlarında Amerikan menşeili işletim sistemlerinin tercih edilmediği ya da ekstra denetim şartlarına tabi tutulduğu görüldü. Çin Amerikan Ticaret Odası’nın son verilerine göre, Çin’i küresel birincil yatırım hedefi olarak gören Amerikan şirketlerinin oranı 2019’daki %62 seviyesinden %52’ye geriledi.

Yapay zeka alanında yetişmiş insan kaynağını koruma mücadelesi

Microsoft’un Çin’de kalma kararlılığının bir diğer stratejik unsuru ise ülkedeki yetkin mühendislik kadrosu ve araştırma laboratuvarları olarak öne çıkıyor. Şirket bünyesindeki Microsoft Research Asia laboratuvarı, uzun yıllardır bölgenin en önemli yapay zeka ve yazılım uzmanlarını yetiştiren bir merkez konumunda bulunuyor. Ancak ABD’nin ihracat kısıtlamaları sebebiyle Çin’deki mühendislerin ileri düzey teknolojiye erişimi zorlaştı. Şirket yönetimi laboratuvarı kapatmak yerine kilit personeli Vancouver, Singapur ve Tokyo gibi merkezlere transfer etmeyi denedi. 2024 yılında yaklaşık 1.000 üst düzey mühendise yurt dışına taşınma imkanı sunulsa da, ailevi nedenler ve yerli teknoloji şirketlerinin sunduğu imkanlar sebebiyle çalışanların yalnızca üçte biri bu teklifi kabul etti. Çoğu uzman araştırmacı ise Çin üniversitelerine veya yerel teknoloji firmalarına geçiş yapmayı tercih etti.

Microsoft Çin pazarında yaşadığı bu ticari ve politik dönüşüme rağmen, teknolojik varlığını ve bölgedeki stratejik ağını koruma yaklaşımını sürdürüyor. Şirket yönetimi küresel düzenlemeler çerçevesinde pazardaki varlığını sürdüreceğini vurgularken, analistler ABD ile Çin arasındaki teknoloji savaşlarının seyredişinin şirketlerin bölgedeki nihai pozisyonunu belirleyeceğini öngörüyor. Beklentiler, yerli yapay zeka çözümlerinin gelişmesi ve jeopolitik baskıların devam etmesi halinde Amerikan teknoloji devlerinin Çin’deki hareket alanının daha da daralacağı yönünde birleşiyor.

Selim Soydan

Tüm Yazıları

İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi mezunu. 2010 yılından Türkiye'nin önde gelen gazetelerinin dijital servislerinde teknoloji ve finans konularında yazı haberlere imza attı