ฤฐran ekonomisi, ABD ile sรผrdรผrรผlen savaลฤฑn ve artan yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn etkisiyle belirgin biรงimde kรผรงรผlรผyor. ฤฐran Cumhurbaลkanฤฑ Mesud Pezeลkiyan, ABD yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ ve ฤฐran limanlarฤฑna yรถnelik deniz ablukasฤฑ nedeniyle dฤฑล ticaretin yรผzde 35 gerilediฤini aรงฤฑkladฤฑ.
Yฤฑllฤฑk enflasyon geรงen ay yรผzde 66’ya yรผkseldi. Buna karลฤฑn Tahran yรถnetimi, ABD baskฤฑsฤฑna karลฤฑ direneceฤini ve Hรผrmรผz Boฤazฤฑ รผzerindeki kontrolรผnรผ sรผrdรผreceฤini vurguladฤฑ.
Dini lider Ayetullah Mojtaba Hamenei, hรผkรผmeti enflasyon, iลsizlik ve piyasa yรถnetimi gibi sorunlarla ciddi biรงimde ilgilenmeye รงaฤฤฑrdฤฑ. Hamenei, babasฤฑ ve รถnceki dini lider Ayetullah Ali Hamenei’nin รถldรผrรผldรผฤรผ 28 ลubat tarihli saldฤฑrฤฑda yaralanmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan kamuoyu รถnรผnde gรถrรผnmรผyor. Hamenei’ye atfedilen yazฤฑlฤฑ aรงฤฑklamada, enflasyon, iลsizlik, fiyat yรถnetimi ve mal-hizmet piyasasฤฑna iliลkin zincirleme sorunlarฤฑn ciddiyetle ele alฤฑnmasฤฑ gerektiฤi belirtildi.
Hรผkรผmet devlet medyasฤฑna yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, savaล ve yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn yarattฤฑฤฤฑ ekonomik baskฤฑyla mรผcadelenin รถncelik olduฤunu bildirdi. Enflasyonu dizginlemek, piyasalarฤฑ yรถnetmek, istihdam yaratmak, yatฤฑrฤฑmlarฤฑ yerli รผretime yรถnlendirmek ve dolara baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑ kademeli olarak azaltmak, hรผkรผmetin belirttiฤi hedefler arasฤฑnda yer aldฤฑ.
ABD ve ฤฐsrail’in savaลฤฑ baลlatmasฤฑnฤฑn รผzerinden altฤฑ ay geรงti, mรผzakereler tฤฑkanma noktasฤฑnda ve ABD Baลkanฤฑ Donald Trump yรถnetimi ฤฐran’ฤฑ finansal olarak cezalandฤฑrma รงabalarฤฑnฤฑ “ekonomik D-Day” olarak nitelendirdiฤi bir sรผrece hฤฑzlandฤฑrdฤฑ.
ABD yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ ticaret aฤฤฑnฤฑ sฤฑkฤฑลtฤฑrฤฑyor
Washington yรถnetimi, รผlkeleri ฤฐran ile ticari baฤlarฤฑnฤฑ kesmeye รงaฤฤฑrdฤฑ ve aksi halde ikincil yaptฤฑrฤฑmlarla karลฤฑ karลฤฑya kalacaklarฤฑnฤฑ duyurdu. Buna karลฤฑn ABD Hazine Bakanlฤฑฤฤฑ, รin ve Hindistan gibi bรผyรผk ticaret ortaklarฤฑna yรถnelik doฤrudan ceza uygulamaktan kaรงฤฑndฤฑ; bu adฤฑmฤฑn kรผresel ve ABD ekonomisi รผzerinde geri tepme riski taลฤฑdฤฑฤฤฑ deฤerlendirmesi yapฤฑldฤฑ.
Hazine Bakanlฤฑฤฤฑ, Tahran ile iล yapmasฤฑ nedeniyle Mฤฑsฤฑr’ฤฑn Banque Misr bankasฤฑna yaptฤฑrฤฑm uyguladฤฑ ve bankanฤฑn Birleลik Arap Emirlikleri’ndeki ลubelerini dolar iลlemlerinden kesecek bir kural รถnerdi. Mฤฑsฤฑr Merkez Bankasฤฑ, kendisinin ve Dฤฑลiลleri Bakanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn konuyla ilgili ABD yetkilileriyle iletiลimde olduฤunu belirtti; รถnlemin yalnฤฑzca Banque Misr’in BAE birimindeki muhabir bankalarla yapฤฑlan dolar iลlemlerini kapsadฤฑฤฤฑnฤฑ ekledi.
Banque Misr ise ABD Hazine Bakanlฤฑฤฤฑ’nฤฑn bildirimini incelediฤini, BAE’deki ลubesinin geรงerli kural ve prosedรผrler รงerรงevesinde mรผลterilerine bankacฤฑlฤฑk hizmeti vermeye devam ettiฤini duyurdu. ABD ayrฤฑca Hong Kong merkezli bir kuruluลu ve Tahran merkezli Bank Melli bankasฤฑyla baฤlantฤฑlฤฑ bir kiลiyi de yaptฤฑrฤฑm listesine ekledi.
| Gรถsterge | Deฤer |
|---|---|
| Yฤฑllฤฑk enflasyon | %66 |
| Dฤฑล ticarette gerileme | %35 |
| Haziran mutabakatฤฑ dรถneminde satฤฑlan petrol | Yaklaลฤฑk 90 milyon varil |
| Boฤazdan geรงen ticaret gemisi (Perลembe) | 7 (รถnceki gรผn 17, 10 gรผnlรผk ortalama 15) |
Diplomasi ve Hรผrmรผz Boฤazฤฑ gerginliฤi sรผrรผyor
Katar Baลbakanฤฑ ลeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani, Perลembe gรผnรผ Tahran’da ฤฐran liderleriyle gรถrรผลtรผ ve toplantฤฑda Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’ndan savaล รถncesi aรงฤฑk gemi trafiฤine dรถnรผlmesinin รถnemine dikkat รงektiฤini belirtti. Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Abbas Aragรงi, Cuma gรผnรผ Al Sani ile yapฤฑlan gรถrรผลmeleri “yaratฤฑcฤฑ” olarak tanฤฑmladฤฑ. ฤฐran, Cumartesi gรผnรผ yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada diplomasi ve savunmanฤฑn รผlkenin ulusal รงฤฑkarlarฤฑnฤฑ, gรผvenliฤini ve toprak bรผtรผnlรผฤรผnรผ korumak iรงin “birbirini tamamlayan, koordineli ve ayrฤฑlmaz iki kanat” olduฤunu vurguladฤฑ ve her iki alanฤฑ dengeli biรงimde sรผrdรผreceฤini bildirdi.
Katar ve Pakistan, Haziran ayฤฑnda imzalanan ve kฤฑsa sรผreli bir ateลkese yol aรงan mutabakat metninin arabuluculuฤunu รผstlenmiลti; ancak boฤaz konusundaki anlaลmazlฤฑklar mutabakatฤฑn daฤฤฑlmasฤฑna neden oldu. Savaล รถncesinde boฤazdan dรผnya petrol ve LNG ticaretinin yรผzde 20’si geรงiyordu. ABD askeri komutanlarฤฑ, Devrim Muhafฤฑzlarฤฑ Ordusu tarafฤฑndan aylar รถnce dรถลenen deniz mayฤฑnlarฤฑnฤฑn Amerikan kuvvetlerince temizlendiฤini bildirdi. ABD Baลkanฤฑ Trump, Hรผrmรผz Boฤazฤฑ’nฤฑn aรงฤฑk olduฤunu tekrarlarken, Devrim Muhafฤฑzlarฤฑ donanmasฤฑ yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada bu iddialarฤฑn “aรงฤฑk bir yalan” olduฤunu belirtti ve boฤazฤฑn ฤฐran izni olmadan gemilere kapalฤฑ kaldฤฑฤฤฑnฤฑ yineledi.
ฤฐran’da enflasyon neden bu kadar yรผkseldi?
ABD yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ, savaลฤฑn yarattฤฑฤฤฑ ekonomik baskฤฑ ve รผlke limanlarฤฑna yรถnelik deniz ablukasฤฑ, ithalat maliyetlerini ve piyasa dengesini bozarak yฤฑllฤฑk enflasyonun yรผzde 66 seviyesine รงฤฑkmasฤฑna yol aรงtฤฑ.
Hรผrmรผz Boฤazฤฑ neden ฤฐran iรงin stratejik รถnem taลฤฑyor?
Dรผnya petrol ve LNG ticaretinin yรผzde 20’sinin geรงtiฤi Hรผrmรผz Boฤazฤฑ, ฤฐran’a kรผresel enerji piyasalarฤฑnฤฑ etkileme gรผcรผ veriyor ve bu nedenle boฤaz รผzerindeki kontrol tartฤฑลmasฤฑ diplomatik sรผrecin merkezinde kalฤฑyor.
