- 2023’te kรผresel ekonomik gรถrรผnรผm aรงฤฑsฤฑndan nasฤฑl bir tablo sรถz konusu olacak? Beklenen resesyonun Tรผrkiye’ye yansฤฑmalarฤฑ ne ลekilde olacak?
- Tรผrkiyeโde uzun zamandฤฑr yรผksek seyrini sรผrdรผren enflasyonun aลaฤฤฑ รงekilmesi iรงin neler yapฤฑlabilir?
- Enflasyondaki artฤฑล dรผnyadaki yoksulluฤu ve gelir daฤฤฑlฤฑmฤฑnฤฑ nasฤฑl etkileyecek?
- Dรผnya tek kutupluluktan yeniden รงift kutupluluฤa doฤru ilerliyor. Bu durum kรผreselleลmeye ve dรผnya ekonomisine nasฤฑl yansฤฑyacak?
- ฤฐklim deฤiลikliฤi konusunda รผlkeler arasฤฑnda รถnemli anlaลmazlฤฑk noktalarฤฑ var. Bunun dรผnya ekonomisi รผzerinde ne gibi sonuรงlarฤฑ olacak? Tรผrkiye’nin izlediฤi strateji yeterli mi?
ABDโli รผnlรผ ekonomist Jeffrey Sachs Tรผrkiyeโde enflasyonun devam eden savaล, yaklaลan seรงim, geleneksel olmayan makroekonomik politika, uluslararasฤฑ kredi derecelendirme kuruluลlarฤฑ ve kรผresel yatฤฑrฤฑmcฤฑlarla yaลanan zor koลullar nedeniyle 2023 yฤฑlฤฑ boyunca da yรผksek kalacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi. Sachs, Ukraynaโda barฤฑลฤฑn saฤlanmasฤฑ ve seรงim sonrasฤฑ oluลturulacak politika รงerรงevesiyle Tรผrkiye’nin en azฤฑndan 2024 yฤฑlฤฑnda istikrara kavuลmasฤฑnฤฑ umduฤunu da belirtti.
Columbia รniversitesi ekonomi profesรถrรผ Jeff rey Sachs Tรผrkiyeโde enfl asyonun devam eden savaล, yaklaลan seรงim, geleneksel olmayan makroekonomik politika, uluslararasฤฑ kredi derecelendirme kuruluลlarฤฑ ve kรผresel yatฤฑrฤฑmcฤฑlarla yaลanan zor koลullar nedeniyle 2023 yฤฑlฤฑ boyunca da yรผksek kalacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi. EKONOMฤฐ gazetesine konuลan Sachs, Ukraynaโda barฤฑลฤฑn saฤlanmasฤฑ ve seรงim sonrasฤฑ oluลturulacak politika รงerรงevesiyle Tรผrkiye’nin en azฤฑndan 2024 yฤฑlฤฑnda istikrara kavuลmasฤฑnฤฑ umduฤunu belirterek รถzellikle bรถlgesel iลbirliฤi sรถz konusuyla Tรผrkiye’nin orta vadeli potansiyeli konusunda her zaman iyimser olduฤunu ifade etti. Sachs,โ Tรผrkiye, iล ve ticaretin โUkrayna ve Rusya’dan Tรผrkiye’ye kaymasฤฑyla ironik bir biรงimde bazฤฑ olumlu etkiler yaลasa da, Ukrayna savaลฤฑnฤฑn genel etkileri ve belirsizlik Tรผrkiye iรงin olumsuz. Savaล ne kadar erken biterse, tรผm tarafl ar iรงin o kadar iyiโ dedi. ABD ve Avrupa iรงin 2023โรผn zor bir yฤฑl olacaฤฤฑnฤฑn altฤฑnฤฑ รงizen Sachs, AB’nin tam bir resesyona gireceฤini, ABD’de ise bรผyรผmenin sฤฑfฤฑra yakฤฑn olacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผndรผฤรผnรผ belirtti.
2023’te kรผresel ekonomik gรถrรผnรผm aรงฤฑsฤฑndan nasฤฑl bir tablo sรถz konusu olacak? Beklenen resesyonun Tรผrkiye’ye yansฤฑmalarฤฑ ne ลekilde olacak?
ABD ve Avrupa iรงin 2023 zor bir yฤฑl olacak; her iki tarafta da yรผksek enfl asyon, salgฤฑn sonrasฤฑ devam eden etkiler, Ukrayna savaลฤฑ- yaptฤฑrฤฑmlar ve ABD-รin gerilimi gibi konularla mรผcadele ediliyor. AB’nin tam bir resesyona gireceฤini, ABD’de ise bรผyรผmenin sฤฑfฤฑra yakฤฑn olacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyorum. Pek รงok ลey savaลฤฑn gidiลatฤฑna baฤlฤฑ. Mรผzakerelere doฤru bir hareket olursa, ekonomik koลullar รถnemli รถlรงรผde aydฤฑnlanabilir. Savaล tฤฑrmanฤฑrsa ve ABD ile รin arasฤฑndaki gerilim de kรถtรผleลirse, kรผresel makroekonomik durum da kรถtรผleลecek. Tรผrkiye, iล ve ticaretin Ukrayna ve Rusya’dan Tรผrkiye’ye kaymasฤฑyla ironik bir biรงimde bazฤฑ olumlu etkiler yaลasa da, Ukrayna savaลฤฑnฤฑn genel etkileri ve belirsizlik Tรผrkiye iรงin de olumsuz. Savaล ne kadar erken biterse, tรผm tarafl ar iรงin o kadar iyi. Her ลey savaลฤฑn sona ermesine, zayฤฑfl amasฤฑna veya tฤฑrmanmasฤฑna baฤlฤฑ. รatฤฑลmanฤฑn tฤฑrmanmasฤฑ, kรผresel gรผvenlik iรงin son derece tehlikeli olacak ve iล dรผnyasฤฑ ve yatฤฑrฤฑmcฤฑlar iรงin derinden sarsฤฑcฤฑ olacaktฤฑr. รatฤฑลmalarฤฑn tฤฑrmanmasฤฑ, artan nรผkleer tehditlere ek olarak kรผresel bir mali krizi de tetikleyebilir.
Tรผrkiyeโde uzun zamandฤฑr yรผksek seyrini sรผrdรผren enflasyonun aลaฤฤฑ รงekilmesi iรงin neler yapฤฑlabilir?
Devam eden savaล, yaklaลan seรงim, geleneksel olmayan makroekonomik politika, uluslararasฤฑ kredi derecelendirme kuruluลlarฤฑ ve kรผresel yatฤฑrฤฑmcฤฑlarla yaลanan zor koลullar nedeniyle, enflasyon 2023 yฤฑlฤฑ boyunca da yรผksek kalacaktฤฑr. Ukraynaโda barฤฑล ve seรงim sonrasฤฑ oluลturulacak politika รงerรงevesiyle Tรผrkiye’nin en azฤฑndan 2024 yฤฑlฤฑnda istikrara kavuลmasฤฑnฤฑ umuyorum. รzellikle bรถlgesel iลbirliฤi sรถz konusuysa Tรผrkiye’nin orta vadeli potansiyeli konusunda her zaman iyimserim.
Enflasyondaki artฤฑล dรผnyadaki yoksulluฤu ve gelir daฤฤฑlฤฑmฤฑnฤฑ nasฤฑl etkileyecek?
ABDโde faiz oranlarฤฑnฤฑn yรผkselmesi yรผksek enerji ve gรผbre fiyatlarฤฑ ciddi iklim olaylarฤฑ nedeniyle zaten รงok zor durumda olan borรงlu geliลmekte olan รผlkeler iรงin รถnemli finansal sฤฑkฤฑntฤฑlara neden olacak.
Tรผrkiye, Brezilya, Endonezya gibi bรถlgesel gรผรงlerin rolรผ artacak
Dรผnya tek kutupluluktan yeniden รงift kutupluluฤa doฤru ilerliyor. Bu durum kรผreselleลmeye ve dรผnya ekonomisine nasฤฑl yansฤฑyacak?
Aslฤฑnda, Tรผrkiye dahil birรงok รผlkenin geniลleyen bir rol oynadฤฑฤฤฑ ve ABD’nin rolรผnรผn gรถreceli olarak azaldฤฑฤฤฑ bir รงok kutupluluฤa doฤru ilerliyoruz. Tรผrkiye, Brezilya, Endonezya gibi bรถlgesel gรผรงler รถnรผmรผzdeki dรถnemde daha fazla rol oynayacak. Benim gรถrรผลรผme gรถre, Tรผrkiye’nin stratejisi bรถlgesel iลbirliฤi (bir ลekilde Doฤu Akdeniz’de de Yunanistan ile olan bรถlรผnmeyi aลmak) ve ABD, รin, AB ve diฤerleri dahil olmak รผzere tรผm bรผyรผk gรผรงlerle iyi iliลkilere dayalฤฑ olmalฤฑdฤฑr. Doฤu Akdeniz, Orta Doฤu ve Batฤฑ Asya รผlkeleri (ฤฐran dahil) bรถlรผnmรผลlรผklerini aลabilirlerse, faydalarฤฑ รงok bรผyรผk olacaktฤฑr. Bu, uzun sรผredir devam eden bรถlรผnmelerin iklim deฤiลikliฤi ve ekonomik kalkฤฑnmaya yรถnelik รงรถzรผmleri engellediฤi dรผnyanฤฑn รงoฤu bรถlgesinde geรงerlidir. Bu durum, uzun sรผredir devam eden bรถlรผnmelerin ekonomik kalkฤฑnmaya yรถnelik รงรถzรผmleri engellediฤi dรผnyanฤฑn diฤer bรถlgeleri iรงin de geรงerlidir. รlkeler, ABD’nin รin’e karลฤฑ kendi yanฤฑnda yer almaya zorlama giriลimlerine direnmelidir. Bu tรผr bรถlรผcรผ politikalar dรผnya iรงin รงok kรถtรผ ve kรผresel barฤฑล iรงin tehlike oluลturuyor.
ฤฐklim deฤiลikliฤi konusunda รผlkeler arasฤฑnda รถnemli anlaลmazlฤฑk noktalarฤฑ var. Bunun dรผnya ekonomisi รผzerinde ne gibi sonuรงlarฤฑ olacak? Tรผrkiye’nin izlediฤi strateji yeterli mi?
Dรผnyanฤฑn hiรงbir bรถlgesi henรผz yeterli bir iklim stratejisine sahip deฤil. Derin bir iklim istikrarsฤฑzlฤฑฤฤฑ dรถnemine giriyoruz, ฤฑsฤฑnma hฤฑzlanฤฑyor. ฤฐki ลey kesin. ฤฐlk olarak her รผlkenin, daha yรผksek sฤฑcaklฤฑklara ve kuraklฤฑฤa, sele, orman yangฤฑnlarฤฑna ve fฤฑrtฤฑnalara dayanฤฑklฤฑ hale gelmek iรงin yoฤunlaลtฤฑrฤฑlmฤฑล โuyum yatฤฑrฤฑmlarฤฑโ yapmasฤฑ gerekiyor. ฤฐkincisi, bรถlgesel enerji sistemini sฤฑfฤฑr karbon enerjisine (rรผzgar, gรผneล, hidro, jeotermal, nรผkleer) ve hidrojene dayalฤฑ hale getirmek iรงin her รผlke komลularฤฑyla birlikte รงalฤฑลmak durumunda. Tรผrkiye, etkili, dรผลรผk maliyetli bir bรถlgesel yeลil enerji sistemi oluลturmak iรงin bu uzun vadeli enerji dรถnรผลรผmรผnde Doฤu Akdeniz, Orta Doฤu, Kรถrfez รlkeleri ve Batฤฑ Balkanlar ile koordinasyon saฤlamalฤฑdฤฑr.
