Motorin litre fiyatı 100 TL’ye koşuyor

Motorin litre fiyatına 15 Eylül Salı gününden itibaren 6 lira 62 kuruş zam yapılması bekleniyor. Sektör kaynaklarının aktardığı zam gerçekleşirse İstanbul Avrupa Yakası’nda 89,01 TL olan motorin fiyatı yaklaşık 95,63 TL’ye çıkacak. Ankara’da litre fiyatı 96,78 TL’ye, İzmir’de ise 97,05 TL’ye yükselecek. Motorin, hükümetin ağustosta yaptığı vergi müdahalesinden yaklaşık bir ay sonra yeniden 100 TL sınırına yaklaşmış olacak.

Motorin fiyatlarında Ağustos’taki vergi indirimi neden yetmedi

Hükümet, küresel motorin fiyatlarındaki yükselişin pompaya yansımasını sınırlamak amacıyla 13 Ağustos’ta motorinde uygulanan Özel Tüketim Vergisi’ni (ÖTV) ay sonuna kadar sıfırlamıştı. Karar öncesinde litre başına 7,74 TL düzeyinde bulunan fiili ÖTV’nin sıfırlanması, KDV etkisiyle birlikte pompa fiyatında yaklaşık 9,29 TL’lik düşüş yaratmıştı. Aynı kararla motorin için yıl sonuna kadar kademeli bir vergi takvimi belirlendi. Buna göre 1 Eylül’den itibaren litre başına 3 TL ÖTV alınmaya başlandı. Vergi ekim ayında 6 TL’ye, kasım ayında 9 TL’ye, aralık ayında ise 12 TL’ye yükselecek. 1 Ocak 2027’den itibaren tutar litre başına 13,9006 TL olacak. Motorin ayrıca eşel mobil sisteminin kapsamından çıkarıldı; uluslararası fiyat hareketlerinin ÖTV üzerinden dengelendiği mekanizmanın yerini, yıl sonuna kadar önceden belirlenmiş sabit bir vergi patikası aldı. Ancak ağustostaki düzenlemeden bu yana küresel enerji piyasasındaki koşullar önemli ölçüde değişti.

Petrol fiyatları neden yeniden 100 doların üzerine çıktı

13 Ağustos’taki vergi düzenlemesinin yapıldığı gün Brent petrolün varil fiyatı 88 doların altına kadar gerilemişti. Eylül ayında Ortadoğu’daki savaşın enerji üretimi ve sevkiyatı üzerindeki etkisinin ağırlaşması petrol fiyatlarını yeniden 100 doların üzerine taşıdı. Brent petrol geçen haftayı 104,61 dolardan kapatırken 14 Eylül Pazartesi günü 109,97 dolara kadar yükseldi. Son yükselişte, Suudi Arabistan’ın doğusundaki petrol sahalarını Kızıldeniz kıyısına bağlayan ve Hürmüz Boğazı’na alternatif ihracat güzergâhı sağlayan Doğu-Batı petrol boru hattının İHA saldırısının ardından kapanması etkili oldu. Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiği de savaş öncesi seviyelerin oldukça altında seyrediyor. Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) 11 Eylül’de yayımladığı Petrol Piyasası Raporu’na göre küresel petrol üretimi ağustosta bir önceki aya göre günlük 1,6 milyon varil azaldı. Kurum, 2026 genelinde küresel petrol arzının geçen yıla göre günlük 5,7 milyon varil düşmesini bekliyor.

Asıl sıkışıklık neden dizelde yaşanıyor

Türkiye’deki dizel fiyatları açısından yalnızca ham petrol fiyatına bakmak yeterli değil. Küresel piyasadaki asıl sıkışıklıklardan biri, ham petrolün motorin gibi ürünlere dönüştürüldüğü rafineri tarafında yaşanıyor. IEA’ya göre küresel rafinerilerin işlediği petrol miktarı ağustosta geçen yılın aynı döneminin günlük 4,2 milyon varil altında kaldı. Kayıplar Ortadoğu, Rusya ve Asya’daki ham petrol ithalatçısı ülkelerde yoğunlaştı. Körfez ülkeleri 2025 yılında günlük 3,3 milyon varil rafine petrol ürünü ihraç ediyordu. IEA’ya göre saldırılar ve uygun ihracat güzergâhlarının bulunmaması nedeniyle bölgede günlük yaklaşık 3 milyon varillik rafinaj kapasitesi devre dışı kaldı. Bu arz sıkışıklığı, motorin fiyatlarının ham petrolden daha sert yükselmesine yol açtı. IEA’nın son raporuna göre ABD‘de dizel fiyatı eylül başında varil başına 200 doların üzerine çıktı; bu, savaş öncesindeki seviyenin yüzde 94 üzerinde. Avrupa ve Asya’daki fiyatların da ABD’deki seviyelerin çok gerisinde olmadığı belirtiliyor.

Küresel dizel ihracatı ve rafinaj marjlarında neler oluyor

IEA’ya göre Körfez ülkelerinin motorin ve gaz yağı net ihracatı ağustosta günlük ortalama 390 bin varile kadar geriledi. Bu miktar savaş öncesi seviyenin dörtte birinden biraz fazlasına karşılık geliyor. Ukrayna’nın Rus enerji altyapısına yönelik saldırılarının yoğunlaşması da Rusya’nın rafineri faaliyetlerini ve petrol ürünü ihracatını azaltıyor. IEA’ya göre Körfez ülkeleri ile Rusya’nın motorin ve gaz yağı net ihracatı birlikte değerlendirildiğinde ağustos ayındaki miktar şubat ayına göre günlük 1,6 milyon varil daha düşük seyrediyor. Bu iki bölge, savaş öncesinde deniz yoluyla yapılan küresel motorin ve gaz yağı ticaretinin yaklaşık yüzde 45’ini karşılıyordu. Arz kaybı rafinaj marjlarına da yansıdı; Reuters’ın sektör yöneticilerine dayandırdığı 8 Eylül tarihli haberine göre dizel rafinaj marjı gün içinde varil başına 108,02 dolarla rekor seviyeye ulaştı. IEA de Atlantik Havzası’nda rafineri marjlarının ağustosta rekor seviyelere çıktığını ve bu yükselişte motorinin belirleyici olduğunu belirtiyor. Sektör temsilcileri, motorin arzındaki sıkışıklığın kış boyunca sürebileceğini öngörüyor. Küresel stoklar da hızla eriyor; IEA’ya göre gözlemlenebilir küresel petrol stokları yalnızca ağustos ayında 95 milyon varil azaldı, Ortadoğu’daki savaşın başladığı şubattan bu yana toplam düşüş 507 milyon varile ulaştı.

Fiyattaki artış Türkiye ekonomisi için neden önemli

Dizel yalnızca binek araçlarda değil, yük taşımacılığında, tarımda, sanayide, gemilerde ve ağır iş makinelerinde yaygın biçimde kullanılıyor. Bu nedenle motorin arzındaki sorun, araç sahiplerinin ödediği fiyatlarla sınırlı kalmıyor. Yük taşımacılığının büyük bölümünün karayoluyla yapıldığı Türkiye’de dizel maliyetindeki yükseliş nakliyeden tarıma, gıdadan sanayiye kadar üretim ve dağıtım zincirine yayılabiliyor. Türkiye’nin petrol ve petrol ürünlerinde dışa bağımlı olması nedeniyle uluslararası ürün fiyatlarının yanı sıra döviz kurundaki hareketler de yurt içindeki akaryakıt fiyatlarını doğrudan etkiliyor. Motorin fiyatları açısından önümüzdeki haftalarda bir başka yukarı yönlü risk de vergi takviminden kaynaklanıyor. Motorinden eylül ayında litre başına 3 lira ÖTV alınıyor; mevcut düzenleme değişmezse bu tutar 1 Ekim’de 6 TL’ye, kasımda 9 TL’ye, aralıkta ise 12 TL’ye çıkacak. Küresel motorin fiyatları ve döviz kuru gerilemezse uluslararası piyasalardan kaynaklanan yukarı yönlü baskıya önümüzdeki aylarda ÖTV artışları da eklenecek.

Ağustosta sıfırlanan ÖTV’nin eylülde kademeli olarak yeniden uygulanmaya başlanması ile Ortadoğu’daki savaş nedeniyle küresel petrol ve rafineri arzında yaşanan daralma motorin fiyatlarını yeniden yukarı çekiyor.

ÖTV artışı yıl sonuna kadar nasıl ilerleyecek?

ÖTV eylülde litre başına 3 TL olarak uygulanıyor; ekimde 6 TL’ye, kasımda 9 TL’ye, aralıkta 12 TL’ye çıkacak ve 1 Ocak 2027’den itibaren litre başına 13,9006 TL olacak.

Haber Merkezi

Tüm Yazıları

Borsatek, Türkiye ve dünya piyasalarındaki gelişmeleri yakından izleyen bir finans haber platformudur. Hisse, döviz, altın ve kripto piyasalarına dair analizlerle yatırımcılara rehberlik eder.