Dow Jones tahvil baskısıyla geriledi

New York borsasında Dow Jones endeksi, ABD Hazine tahvili getirilerinin son 20 yılın en yüksek seviyelerine tırmanması ve ABD Merkez Bankası (Fed) yetkililerinin para politikasında sıkılaşmanın sürebileceğine işaret etmesiyle günü düşüşle tamamladı. Kapanışta Dow Jones endeksi yüzde 0,26 azalarak 51.349,92 puana indi.

Dow Jones ile birlikte S&P 500 endeksi yüzde 0,17 azalışla 7.670,84 puana gerilerken, teknoloji ağırlıklı Nasdaq endeksi de yüzde 0,09 değer kaybıyla 26.797,54 puana indi. Orta Doğu’daki jeopolitik tansiyonun hafiflemesiyle petrol fiyatlarında sert düşüş kaydedilmesine karşın, borçlanma maliyetlerindeki hızlı yükseliş hisse senedi piyasaları üzerinde belirgin bir baskı oluşturdu.

Dow Jones endeksi üzerinde tahvil getirileri ve makroekonomik verilerin yarattığı baskı

Dow Jones dahil küresel finans piyasalarının odağında yer alan ABD Hazine tahvili faizleri, enerji maliyetlerinin enflasyonist baskıları yeniden tırmandırabileceği kaygısıyla uzun yılların zirvesine ulaştı. Gösterge niteliğindeki ABD 10 yıllık hazine tahvili faizi gün içinde yüzde 5,29 seviyesinin üzerine çıkarak son 19 yılın en yüksek oranını test etti. Uzun vadeli borçlanma maliyetleri açısından kritik kabul edilen 30 yıllık hazine tahvilinin faizi ise yüzde 5,62 düzeyine kadar yükselerek 2002 yılından bu yana görülen en yüksek seviyeyi kaydetti. Borçlanma maliyetlerindeki bu sert tırmanış, şirketlerin sermaye maliyetlerini doğrudan artırırken, riskli varlıklardan risksiz sabit getirili araçlara doğru kayda değer bir portföy geçişine yol açtı.

S&P 500, Nasdaq ve Dow Jones üzerinde faiz baskısı yoğunlaşırken makroekonomik göstergeler ekonomik aktivitenin ivme kaybettiğine işaret eden karışık sinyaller verdi. ABD’de konut piyasasının seyrini gösteren S&P CoreLogic Case-Shiller Ulusal Konut Fiyat Endeksi, temmuz döneminde yıllık bazda yüzde 1,9 oranında sınırlı bir artış kaydetti. Konut fiyatlarındaki artış hızının ivme kaybetmesi, hanehalkı harcamalarının yüksek faiz ortamından etkilendiğini ortaya koydu. İstihdam piyasasında da gevşeme sinyalleri belirginleşti; JOLTS açık iş sayısı ağustos ayında 7 milyon 79 bine gerileyerek piyasa beklentilerinin altında kaldı. Açık iş pozisyonlarındaki bu düşüş, iş gücü piyasasındaki talep fazlasının kademeli olarak dengelendiğini gösterdi. Tüketici cephesinde ise moral bozukluğu derinleşti. Conference Board Tüketici Güven Endeksi eylül ayında 81,9 seviyesine inerek 2014 yılından bu yana kaydedilen en zayıf düzeyine geriledi ve piyasa öngörülerinin oldukça altında gerçekleşti.

Enerji piyasalarında ise Orta Doğu kaynaklı risk priminin hafiflemesiyle aşağı yönlü bir fiyatlama takip edildi. ABD ile İran arasındaki gerilimin sonlandırılması amacıyla uluslararası arabulucuların temaslarını sürdürdüğü haberleri ve bölgeden petrol sevkiyatının kesintisiz devam ettiğine ilişkin veriler, fiyatları geriletti. Uluslararası gösterge Brent ham petrolünün vadeli varil fiyatı yüzde 2,6 düşüşle 102,50 dolara indi. ABD Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varil fiyatı ise yüzde 3,8 değer kaybıyla 89,11 dolardan işlem gördü. ABD Başkanı Donald Trump konuya ilişkin yaptığı açıklamada, Tahran yönetiminin ekonomik ve askeri bakımdan zor bir konumda olduğunu belirterek, çatışma sürecinin kısa bir süre içinde çözüme kavuşacağını ve petrol fiyatlarının gerileyeceğini savundu. Ancak ham petrol fiyatlarındaki bu gevşemeye rağmen, son aylardaki yüksek enerji maliyetlerinin genele yayılan fiyat artışlarına zemin hazırladığına yönelik piyasa endişesi canlılığını korudu.

Hisse senedi piyasalarındaki (S&P 500, Nasdaq, Dow Jones) geri çekilmeye karşın Fed yetkililerinin sözlü yönlendirmeleri, sıkı para politikasının tahmin edilenden daha uzun süre masada kalacağını teyit etti. Fed Yönetim Kurulu Üyesi Michael Barr, enflasyonu hedeflenen yüzde 2 bandına çekme sürecinde yukarı yönlü risklerin güç kazandığını, buna karşılık iş gücü piyasasındaki risklerin dengelendiğini ifade etti. Para politikasının mevcut konjonktüre göre yeniden ayarlanması gerektiğini belirten Barr, fiyat istikrarını makul bir sürede tesis etmek amacıyla ilave politika ayarlamalarının gündeme gelebileceğini açıkladı. New York Fed Başkanı John Williams ise son faiz adımlarının ardından acil bir karara ihtiyaç duyulmadığını belirtmekle birlikte, ekonomik gidişatın beklentilerle uyumlu sürmesi halinde yıl sonuna doğru politika faizinde yukarı yönlü yeni bir artış yapılmasının uygun olabileceğini değerlendirdi. Chicago Fed Başkanı Austan Goolsbee de çekirdek fiyat baskılarının hedefin üzerinde uzun süredir kalmasını eleştirerek, enflasyonist unsurların kalıcı biçimde ortadan kalktığına dair somut veriler görmeleri gerektiğini vurguladı. Yatırımcılar, merkez bankasının gelecek dönem politika adımlarını netleştirmek adına açıklanacak istihdam ve enflasyon raporlarını yakından izlemeyi sürdürüyor.

Küresel piyasalarda yüksek faiz dengesi ve hisse senetlerinin seyri

Uluslararası sermaye piyasalarında yaşanan bu geri çekilme, küresel merkez bankalarının son kırk yılın en agresif parasal sıkılaştırma döngüsünü geride bırakırken “daha uzun süre yüksek faiz” patikasına sadık kalacağını netleştirmesinden kaynaklanıyor. Finansal varlıkların değerleme modellerinde risksiz getiri oranı olarak kabul edilen ABD Hazine tahvillerinin getirisindeki her artış, küresel ölçekte şirketlerin gelecekteki nakit akışlarının bugünkü değerini düşürüyor. Bu gelişme, özellikle Dow Jones endeksi içinde yer alan sanayi, finans ve tüketim devlerinin kâr marjları ile hisse değerlemeleri üzerinde doğrudan baskı oluşturuyor. Yüksek faiz oranları şirketlerin finansman maliyetlerini yükseltirken, tüketicilerin harcama eğilimlerini sınırlandırarak reel ekonomik talebi zayıflatıyor.

Piyasaların seyri açısından kritik önem taşıyan temel unsur, enflasyon ile resesyon riski arasındaki hassas dengenin nasıl yönetileceği sorusudur. Conference Board verilerinin 2014 yılından bu yana en düşük tüketici güvenine işaret etmesi ve JOLTS istihdam rakamlarının gerilemesi, faiz artışlarının reel sektöre gecikmeli etkilerinin net biçimde yansımaya başladığını belgeliyor. Buna karşılık, enerji maliyetlerinin yüksek platosunu koruması ve Fed yetkililerinin şahin tondaki açıklamaları, borçlanma maliyetlerinde kısa vadede belirgin bir rahatlama yaşanmayacağını teyit ediyor. Tahvil faizlerinin 2000’li yılların başındaki zirvelerine yerleşmesi, sermayenin hisse senedi piyasalarından getiri garantisi sunan devlet tahvillerine yönelmesini hızlandırıyor.

Gelecek dönem dinamiklerine bakıldığında, uluslararası finans çevreleri jeopolitik gelişmelerin küresel arz zincirleri ve emtia fiyatları üzerindeki etkilerini birincil risk faktörü olarak takip ediyor. Ham petrol fiyatlarında arabuluculuk girişimleriyle görülen gerilemenin kalıcı olup olmayacağı, imalat ve taşımacılık maliyetlerinin rotasını belirleyecek temel faktör olarak öne çıkıyor. Yatırımcılar, Fed’in faiz patikasında atacağı adımların zamanlamasını kestirebilmek için gelecek aylarda açıklanacak tarım dışı istihdam, tüketici fiyat endeksi ve kişisel tüketim harcamaları raporlarını yakından izlemeye devam edecek. Analistler, hisse senedi piyasalarında volatilite seviyelerinin yüksek kalmayı sürdüreceğini ve tahvil faizlerindeki zirve arayışı tamamlanmadan piyasalarda kalıcı bir yükseliş trendinin başlamasının zor olacağını değerlendiriyor.

Selim Soydan

Tüm Yazıları

İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi mezunu. 2010 yılından Türkiye'nin önde gelen gazetelerinin dijital servislerinde teknoloji ve finans konularında yazı haberlere imza attı