Norveรง, 2,3 trilyon dolarlฤฑk devlet varlฤฑk fonunun etik kurallarฤฑnฤฑ devlet tarafฤฑndan atanan bir komisyonun perลembe gรผnรผ aรงฤฑklanacak bulgularฤฑ doฤrultusunda yeniden dรผzenlemeye hazฤฑrlanฤฑyor. Dรผzenleme, fonun ABD‘nin baskฤฑsฤฑyla karลฤฑ karลฤฑya kaldฤฑktan bir yฤฑl sonra etik gerekรงeli hisse satฤฑลlarฤฑnฤฑ durdurmasฤฑnฤฑn ardฤฑndan gรผndeme geldi.
ABD baskฤฑsฤฑ sรผrecin fitilini ateลledi
ABD Baลkanฤฑ Trump yรถnetimi, fonun Caterpillar hisselerinden รงekilme kararฤฑna tepki gรถstermiลti. รekilme kararฤฑ, Amerikan ลirketinin buldozerlerinin Gazze ve iลgal altฤฑndaki Batฤฑ ลeria’da kullanฤฑlmasฤฑ gerekรงesine dayanฤฑyordu. Birkaรง hafta sonra Norveรง parlamentosu, dรผnyanฤฑn en bรผyรผk devlet fonunun etik gerekรงeli hisse satฤฑลlarฤฑnฤฑ bir inceleme sonuรงlanana kadar durdurma kararฤฑ aldฤฑ. ฤฐnceleme bulgularฤฑ perลembe gรผnรผ saat 07.00 GMT’de aรงฤฑklanacak. Norveรง hรผkรผmeti, adฤฑmฤฑn fonun varlฤฑklarฤฑnฤฑn yarฤฑsฤฑndan fazlasฤฑnฤฑn yatฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑ ABD’yi kฤฑzdฤฑrma endiลesiyle alฤฑnmadฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti.
Askฤฑya alma รถncesinde fonun baฤฤฑmsฤฑz etik denetim kurulu olan Etik Konseyi, hisse satฤฑลฤฑ รถnerilerini merkez bankasฤฑ yรถnetim kuruluna iletiyordu ve nihai kararฤฑ bu kurul veriyordu. Yรถnetim kurulu genellikle konseyin รถnerilerini takip ediyordu. Askฤฑya almanฤฑn ardฤฑndan tรผm รถneriler, fonun operatรถrรผ konumundaki Norges Bank Investment Management’a yรถnlendirildi ve sรผreรง boyunca hiรงbir hisse satฤฑลฤฑ gerรงekleลtirilmedi.
Norveรง Maliye Bakanฤฑ fonun gรผvenliฤine dikkat รงekti
Norveรง Maliye Bakanฤฑ Jens Stoltenberg, รผlkenin kamu harcamalarฤฑnฤฑn dรถrtte birini finanse eden fonun gรผvenliฤini saฤlamanฤฑn “Norveรง’te yaptฤฑฤฤฑmฤฑz en รถnemli iลlerden biri” olduฤunu sรถyledi. Stoltenberg, รงarลamba gรผnรผ Reuters’a yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada “Dรผnya deฤiลiyor ve deฤer zinciri giderek daha entegre hale geliyor. Sivil ve askeri รผrรผnleri birbirinden ayฤฑrmak zorlaลฤฑyor” ifadelerini kullandฤฑ.
Eski NATO Genel Sekreteri olan Stoltenberg, fonun deฤerinin bรผyรผk bรถlรผmรผnรผn Nvidia, Apple ve Amazon gibi ABD’li teknoloji devleri baลta olmak รผzere az sayฤฑda ลirkette yoฤunlaลtฤฑฤฤฑna da dikkat รงekti. Hisse portfรถyรผnรผn yรผzde 20’den fazlasฤฑnฤฑ 10 ลirket oluลturuyor. Stoltenberg “Bu tรผr bir yoฤunlaลma, bireysel kararlarฤฑn geรงmiลe kฤฑyasla รงok daha bรผyรผk sonuรงlar doฤurabileceฤi anlamฤฑna geliyor” dedi ve รถnceliฤinin fonun geniล bir yelpazede yatฤฑrฤฑm yapmaya devam etmesi olduฤunu ekledi. Norveรง parlamentosunda verdiฤi bir rรถportajda “Bunu zayฤฑflatacak iลler yapmamalฤฑyฤฑz. Aynฤฑ zamanda iyi bir etik รงerรงeveye sahip olmalฤฑyฤฑz” dedi.
Komisyonun รถnerileri, hรผkรผmetin 2027 baharฤฑnda yayฤฑnlanmasฤฑ beklenen yฤฑllฤฑk varlฤฑk fonu raporunun temelini oluลturacak.
Savunma ลirketlerine yatฤฑrฤฑm yasaฤฤฑ tartฤฑลฤฑlฤฑyor
Gรผndemdeki olasฤฑ deฤiลikliklerden biri, fonun nรผkleer silah veya kilit bileลenlerini รผreten ลirketlere yatฤฑrฤฑm yasaฤฤฑyla ilgili. Yasak, dรผnyanฤฑn en bรผyรผk savunma ลirketlerini fiilen kapsam dฤฑลฤฑ bฤฑrakฤฑyor. Stoltenberg, komisyondan nรผkleer silahlarฤฑn caydฤฑrฤฑcฤฑlฤฑk unsuru olarak deฤerlendirilip deฤerlendirilemeyeceฤini incelemesini istedi. Komisyon yasaฤฤฑn kaldฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑ รถnerirse, fon en bรผyรผk savunma ลirketlerine yatฤฑrฤฑm yapabilecek.
Fonun mevcut dฤฑลlama listesinde Lockheed Martin, Boeing, Airbus, BAE Systems, Safran, Thales, BWX Technologies, Northrop Grumman, Fluor, General Dynamics, Huntington Ingalls Industries, Jacobs Solutions, L3Harris Technologies ve L&T yer alฤฑyor. Norveรง Kฤฑzฤฑlhaรงฤฑ da dahil sivil toplum kuruluลlarฤฑ, yasaฤฤฑn kaldฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑn kitle imha silahlarฤฑna yatฤฑrฤฑmฤฑ meลrulaลtฤฑracaฤฤฑnฤฑ savunuyor. Kฤฑzฤฑlhaรง, komisyona sunduฤu gรถrรผลte “Norveรง’in รถnemli meblaฤlarฤฑ yatฤฑrฤฑma yรถnlendirme biรงimi, kรผresel รถlรงekte standart belirlenmesine katkฤฑ saฤlฤฑyor” ifadesini kullandฤฑ.
Fonun ลeffaflฤฑฤฤฑ endiลe konusu
Stoltenberg, daha รถnce Reuters’a yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada fonun hisse satฤฑลฤฑ gerekรงelerini kamuoyuyla paylaลmasฤฑnฤฑn bazฤฑ ikilemler doฤurduฤunu belirtmiลti. Fon bir ลirketten tamamen รงฤฑktฤฑฤฤฑnda, Etik Konseyi aylar hatta yฤฑllar sรผren incelemelere dayanan gerekรงeli รถnerisini tam metin olarak yayฤฑnlฤฑyordu. Uygulama, kamuoyu ve diฤer yatฤฑrฤฑmcฤฑlar iรงin รถzgรผn bir bilgi kaynaฤฤฑ oluลturuyordu. รnerilerin artฤฑk kamuya aรงฤฑklanmayabileceฤi ihtimali, sivil toplum kuruluลlarฤฑ arasฤฑnda endiลe yarattฤฑ. Sรถz konusu kuruluลlar, uygulamanฤฑn genel kamuoyu ve yatฤฑrฤฑmcฤฑlar iรงin รถnemli bir bilgi kaynaฤฤฑ saฤladฤฑฤฤฑnฤฑ vurguluyor. Bazฤฑ aktivistler ise Etik Konseyi’nin tamamen kaldฤฑrฤฑlabileceฤinden endiลe duyuyor.
Norveรง varlฤฑk fonunun bรผyรผklรผฤรผ ne kadar?
Norveรง’in devlet varlฤฑk fonu 2,3 trilyon dolar deฤerinde olup dรผnyanฤฑn en bรผyรผk devlet fonu konumunda bulunuyor ve รผlkenin kamu harcamalarฤฑnฤฑn dรถrtte birini finanse ediyor.
Komisyonun bulgularฤฑ ne zaman aรงฤฑklanacak?
Devlet tarafฤฑndan atanan komisyonun bulgularฤฑ perลembe gรผnรผ saat 07.00 GMT’de kamuoyuyla paylaลฤฑlacak.
