Kรผresel gฤฑda enflasyonunun รถnรผmรผzdeki aylarda hฤฑzlanacaฤฤฑ ve 2027 yฤฑlฤฑna kadar etkisini sรผrdรผreceฤi รถngรถrรผlรผyor. Savaลa baฤlฤฑ sevkiyat aksaklฤฑklarฤฑ ve El Nino kaynaklฤฑ kuraklฤฑk tahฤฑl arzฤฑnฤฑ daraltฤฑyor. Birleลmiล Milletler Gฤฑda ve Tarฤฑm รrgรผtรผ (FAO) Baล Ekonomisti Maximo Torero, sistemin ciddi baskฤฑ altฤฑnda olduฤunu belirtti ve etkinin yฤฑl sonuna doฤru, gelecek yฤฑlฤฑn baลฤฑnda ve muhtemelen gelecek yฤฑl boyunca daha da bรผyรผyeceฤini vurguladฤฑ.
Gฤฑda fiyatlarฤฑ dรผลรผk gelirli รผlkelerde en sert ลekilde hissediliyor
Endonezya’nฤฑn baลkenti Cakarta’da otopark gรถrevlisi olarak รงalฤฑลan 63 yaลฤฑndaki Muhamad Yasin, artan fiyatlar nedeniyle รถฤรผnlerini azaltmak zorunda kaldฤฑฤฤฑnฤฑ anlattฤฑ. Dรถrt รงocuk babasฤฑ Yasin, daha รถnce 7.000 ila 8.000 rupiye (0,39 ila 0,44 dolar) pirinรง, tempeh ve tofu alabildiฤini, ลimdi bu tutarฤฑn 15.000 rupiye รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi. Haftalฤฑk 200.000 ila 300.000 rupiye kazanan Yasin’in durumu, Ortadoฤu, Kuzey Afrika ve Asya’daki dรผลรผk ve orta gelirli milyonlarca tรผketicinin karลฤฑlaลtฤฑฤฤฑ tabloyu yansฤฑtฤฑyor.
Dรผnya Bankasฤฑ verilerine gรถre, eylรผl รงeyreฤinde incelenen 150 รผlkenin yรผzde 22’sinde gฤฑda fiyatlarฤฑ genel enflasyonun รผzerinde seyretti. Bu oran bir รถnceki รงeyrekte yรผzde 14 dรผzeyindeydi. FAO Gฤฑda Fiyat Endeksi eylรผl ayฤฑnda ortalama 136 puana ulaลarak kasฤฑm 2022’den bu yana en yรผksek seviyesini gรถrdรผ. Fiyat artฤฑลlarฤฑ sosyal huzursuzluk riskini artฤฑrฤฑrken, kilit tedarikรงi konumundaki hรผkรผmetlerin ihracat yasaklarฤฑ uygulamasฤฑna yol aรงarak kฤฑtlฤฑฤฤฑ derinleลtirebilir.
Arz ลoklarฤฑ tahฤฑl ve enerji maliyetlerini birlikte yรผkseltiyor
Karadeniz’deki tahฤฑl altyapฤฑsฤฑna yรถnelik saldฤฑrฤฑlar buฤday sevkiyatlarฤฑnฤฑ aksattฤฑ; Mฤฑsฤฑr ve Endonezya gibi baลlฤฑca ithalatรงฤฑlar alternatif tedarik arayฤฑลฤฑna girdi. Kฤฑzฤฑldeniz’deki gรผvenlik sorunlarฤฑ ise gemileri Afrika รงevresinden geรงen daha uzun ve maliyetli rotalara yรถnlendiriyor. ABD ve ฤฐsrail’in ฤฐran’a yรถnelik askeri hareketliliฤi yakฤฑt fiyatlarฤฑnฤฑ yรผkseltirken, Hรผrmรผz Boฤazฤฑ รผzerinden yapฤฑlan gรผbre ihracatฤฑnฤฑ aksattฤฑ ve tarฤฑm maliyetlerini artฤฑrdฤฑ. Bu arada kurak El Nino hava koลullarฤฑ Hindistan ve Gรผneydoฤu Asya’da verimi dรผลรผrdรผ.
Buฤday fiyatlarฤฑ 2026 yฤฑlฤฑnda yรผzde 30’un รผzerinde artฤฑล gรถsterdi. Asya’nฤฑn รถnde gelen pirinรง ihracatรงฤฑsฤฑ รผlkelerinde fiyatlar, yรผksek stoklara raฤmen yรผzde 10 ila 13 arasฤฑnda yรผkseldi. Nestle India Yรถnetim Kurulu Baลkanฤฑ Manish Tiwary, artan gฤฑda enflasyonunun somut bir gerรงek olduฤunu ve bunun kฤฑsmen yรผksek emtia maliyetlerinden kaynaklanan zorlu bir ortamdan ileri geldiฤini ifade etti.
| รlke/รrรผn | Fiyat Deฤiลimi |
|---|---|
| Mฤฑsฤฑr – ekmek | 4 Mฤฑsฤฑr poundundan 5 Mฤฑsฤฑr poundun รผzerine รงฤฑktฤฑ (yaklaลฤฑk yรผzde 25 artฤฑล) |
| Birleลik Arap Emirlikleri – piลirme yaฤฤฑ | Yaklaลฤฑk yรผzde 40 artฤฑล |
| Endonezya – bitkisel yaฤ | Bu yฤฑl yรผzde 7 artฤฑล |
| Hindistan – ลeker, soฤan, baklagiller | Eylรผlde aylฤฑk bazda yรผzde 10’un รผzerinde artฤฑล |
| Buฤday (kรผresel) | 2026’da yรผzde 30’un รผzerinde artฤฑล |
Kahire’de bir fฤฑrฤฑncฤฑ olan Sayed Abdel Hamid Mohamed, artan maliyetin yalnฤฑzca un fiyatฤฑyla sฤฑnฤฑrlฤฑ kalmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi. Elektrik, su, maya ve ekmek รผretiminde kullanฤฑlan diฤer malzemelerin tamamฤฑnฤฑn fiyatฤฑnฤฑn yรผkseldiฤini belirtti. Fฤฑrฤฑnฤฑn mรผลterilerinden Tarek Azab ise son yฤฑllarda fiyatlarฤฑn bir kez deฤil, defalarca arttฤฑฤฤฑna dikkat รงekti. Bu arada Karadeniz’den Gรผneydoฤu Asya’ya uzanan bazฤฑ รถnemli kรผresel rotalarda navlun รผcretleri, petrol fiyatlarฤฑ ve savaล primlerindeki artฤฑลla birlikte yaklaลฤฑk yรผzde 50 yรผkseldi.
Gฤฑda talebinde yeni bir dalga bekleniyor
Gฤฑda fiyatlarฤฑ 2025 yฤฑlฤฑ sonundan bu yana yรผkseliล eฤiliminde olsa da, yerel arzฤฑn azalmasฤฑ ve yรผksek emtia maliyetlerinin tรผketiciye yansฤฑmasฤฑ enflasyonu hฤฑzlandฤฑrma riski taลฤฑyor. Gรผรงlรผ yerel hasatlar nedeniyle alฤฑmlarฤฑnฤฑ erteleyen Ortadoฤu ve Afrika’daki baลlฤฑca ithalatรงฤฑ รผlkelerin yeniden piyasaya dรถnmesi bekleniyor. Londra merkezli Uluslararasฤฑ Tahฤฑl Konseyi’nden kฤฑdemli ekonomist Alexander Karavaytsev, birkaรง ay iรงinde ithalatรงฤฑlarฤฑn piyasaya dรถnmesiyle talepte belirgin bir yeni dalga yaลanabileceฤini aรงฤฑkladฤฑ.
FAO’dan Torero, kรผresel tahฤฑl stoklarฤฑndaki rekor seviyelerin saฤladฤฑฤฤฑ tamponun giderek zayฤฑfladฤฑฤฤฑnฤฑ kaydetti. รnceki sezonlardaki stoklar ve iyi hasatlarฤฑn bir tampon gรถrevi gรถrdรผฤรผnรผ, ancak bu tamponlarฤฑn artฤฑk baskฤฑ altฤฑna girdiฤini belirterek emtia fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn daha belirgin hale gelebileceฤini vurguladฤฑ. รรง ila altฤฑ aylฤฑk kontratlarla hammadde alan gฤฑda iลleyicileri, sรถzleลmelerini artฤฑk daha yรผksek fiyatlardan yeniliyor; zayฤฑflayan yerel para birimleri de maliyetleri bรผyรผtรผyor.
Endonezya’nฤฑn en bรผyรผk gฤฑda ลirketi PT Indofood’un direktรถrรผ Franciscus Welirang, nakliye maliyetlerinin de arttฤฑฤฤฑnฤฑ ve rupi cinsinden hesaplandฤฑฤฤฑnda Endonezya para biriminin deฤer kaybฤฑ nedeniyle etkinin bรผyรผdรผฤรผnรผ sรถyledi. Kpler verilerine gรถre, Endonezya’nฤฑn buฤday ithalatฤฑ eylรผl ayฤฑnda bir รถnceki yฤฑla kฤฑyasla yรผzde 41 azalarak 491.000 tona geriledi. Soya fasulyesi ve mฤฑsฤฑr stoklarฤฑ ลimdilik yeterli dรผzeyde bulunurken, gelecekteki arzฤฑn ABD ve Gรผney Amerika’daki รผretime baฤlฤฑ olacaฤฤฑ belirtiliyor. Uluslararasฤฑ Tahฤฑl Konseyi’nden Karavaytsev, Avustralya ve Arjantin gibi ihracatรงฤฑ รผlkelerde รผretime yรถnelik olasฤฑ aลaฤฤฑ yรถnlรผ risklerin fiyatlar รผzerinde yeni bir yรผkseliล baskฤฑsฤฑ oluลturabileceฤini sรถyledi ve fiyatlarda belirgin bir yรผkseliล riski bulunduฤunu sรถzlerine ekledi.
Gฤฑda fiyatlarฤฑ neden bu kadar hฤฑzlฤฑ artฤฑyor?
Karadeniz’deki tahฤฑl sevkiyatlarฤฑnฤฑn savaล nedeniyle aksamasฤฑ, Kฤฑzฤฑldeniz’deki gรผvenlik sorunlarฤฑnฤฑn rotalarฤฑ uzatmasฤฑ, El Nino kaynaklฤฑ kuraklฤฑฤฤฑn tarฤฑmsal รผretimi dรผลรผrmesi ve gรผbre ile yakฤฑt maliyetlerinin yรผkselmesi gฤฑda fiyatlarฤฑndaki artฤฑลฤฑn baลlฤฑca nedenleri arasฤฑnda yer alฤฑyor.
Gฤฑda enflasyonu ne zamana kadar sรผrebilir?
FAO Baล Ekonomisti Maximo Torero’ya gรถre etkinin yฤฑl sonuna doฤru belirginleลmesi, gelecek yฤฑlฤฑn baลฤฑnda artmasฤฑ ve 2027 yฤฑlฤฑ boyunca sรผrmesi bekleniyor.
