BBC‘nin doฤrulayamadฤฑฤฤฑ iddia, Ukrayna’nฤฑn Rusya’yฤฑ รผlkeden 600 bin ton tahฤฑl รงalmakla ve bunun bir kฤฑsmฤฑnฤฑn ihracฤฑnฤฑ yaparak yasa dฤฑลฤฑ ลekilde para kazanmakla itham ettiฤi bir zamana denk geliyor.
Rusya ise tahฤฑl รงaldฤฑฤฤฑna yรถnelik iddialarฤฑ reddediyor.
Ukrayna’nฤฑn tahฤฑl depolarฤฑna eriลim ลu an tรผm dรผnyanฤฑn ilgilendiฤi ve acilen ilgilenilmesi gereken bir ihtiyaรง. Zira her yฤฑl Ukrayna’dan Orta Doฤu ve Afrika รผlkelerine ihraรง edilen milyonlarca ton tahฤฑl, dรผnya gฤฑda ihtiyacฤฑnฤฑn รถnemli bir bรถlรผmรผnรผ karลฤฑlฤฑyor.
Ancak 24 ลubat’ta baลlayan savaลta Rusya, Ukrayna’nฤฑn Karadeniz’e aรงฤฑlan limanlarฤฑnฤฑ savaล gemileriyle bloke ettiฤi iรงin bu tahฤฑl รผlke dฤฑลฤฑna รงฤฑkarฤฑlamฤฑyor.ย
Rusya, Ukrayna’nฤฑn kฤฑyฤฑlarฤฑnฤฑ mayฤฑnlardan temizlemesi gerektiฤini ve bรถylece tahฤฑlฤฑn รงฤฑkacaฤฤฑ yollarda koridorlar aรงฤฑlmasฤฑ gerektiฤini savunuyor. Ukrayna ise kฤฑyฤฑlarฤฑnฤฑn tรผmรผnรผn saldฤฑrฤฑya aรงฤฑk hale gelmemesi iรงin bu talebi -saฤlam bir anlaลma imzalanmadan- kabul etmiyor.
New York Times’ฤฑn haberine gรถre ABD ise Rusya’nฤฑn, Ukrayna’dan รงaldฤฑฤฤฑ tahฤฑlฤฑ Afrika’da kฤฑtlฤฑkla mรผcadele eden รผlkelere sattฤฑฤฤฑnฤฑ savunuyor.
Gazetenin haberinde yer alan bir Amerikan Dฤฑลiลleri Bakanlฤฑฤฤฑ belgesine gรถre Mayฤฑs ayฤฑ ortasฤฑnda ABD, รงoฤu Afrika’da olan 14 รผlkeye bir uyarฤฑ gรถndererek Rusya’nฤฑn Ukrayna kฤฑyฤฑlarฤฑndan tahฤฑl dolu gemileri yola รงฤฑkardฤฑฤฤฑnฤฑ iletti.
Ruslar ne diyor?
Rusya’nฤฑn ele geรงirdiฤi ve kontrol ettiฤi Zaporijya bรถlgesinin sorumlusu Yevgeni Balitski, bรถlgedeki tahฤฑlฤฑn trenlerle Kฤฑrฤฑm’a gitmek รผzere yฤฑla รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ, buradan da Orta Doฤu’ya gรถnderileceฤini aรงฤฑkladฤฑ. Rusya, Ukrayna topraฤฤฑ olan Kฤฑrฤฑm’ฤฑ 2014’te ilhak etmiลti.
Rusya Devlet Televizyonu’na konuลan Balitski, “Asฤฑl anlaลmalar Tรผrkiye’de tamamlanฤฑyor” dedi ancak daha fazla detay vermedi.
Rusya’nฤฑn Kฤฑrฤฑm’daki iลgal yรถnetiminin yetkililerinden Oleg Kryuรงkov da, Zaporijya’daki Melitopol ลehrinden 11 vagonluk tahฤฑlฤฑn Kฤฑrฤฑm’a ulaลtฤฑฤฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ.
Rusya devlet haber ajansฤฑ RIA’ya konuลan Kryuรงkov, Herson bรถlgesinden de tahฤฑlฤฑn Kฤฑrฤฑm’a ulaลtฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti.
BBC, Rus yetkililere de bu aรงฤฑklamalarla ilgili sorularฤฑnฤฑ iletti.
Rusya Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Sergey Lavrov da รarลamba gรผnรผ Tรผrkiye’de konuyu Tรผrk mevkidaลฤฑ Mevlรผt รavuลoฤlu ile gรถrรผลtรผ. Ancak ne tahฤฑlฤฑn iletilmesiyle ilgili bir ilerleme saฤlandฤฑ, ne de iddialarla ilgili aรงฤฑklama yapฤฑldฤฑ.
Lavrov, Ukrayna’dan tahฤฑl ihracatฤฑ yapฤฑlmasฤฑna Rusya’nฤฑn engel olmadฤฑฤฤฑnฤฑ, Ukrayna’nฤฑn Odessa ve diฤer limanlarฤฑnฤฑn aรงฤฑklarฤฑndaki mayฤฑnlarฤฑ temizlemesi gerektiฤini yani “Sorumluluฤun Ukrayna’da olduฤunu” savundu.
Lavrov’un Tรผrkiye’de basฤฑn toplantฤฑsฤฑnda yaptฤฑฤฤฑ bu aรงฤฑklamanฤฑn ardฤฑndan Ukrayna Dฤฑลiลleri Bakanlฤฑฤฤฑ’ndan bir sรถzcรผ, รผlkesinin bรถlgedeki mayฤฑnlarฤฑ temizlemeyeceฤini “รงรผnkรผ Rusya’nฤฑn tahฤฑl koridorlarฤฑnฤฑ Ukrayna’ya saldฤฑrmak iรงin kullanacaฤฤฑnฤฑ” sรถyledi.
Rusya, olasฤฑ bir gฤฑda krizi iรงin Batฤฑ รผlkelerini de suรงluyor; krize Batฤฑ’nฤฑn uyguladฤฑฤฤฑ yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn yol aรงtฤฑฤฤฑnฤฑ savunuyor. Batฤฑ ise Rusya’nฤฑn “gฤฑda arzฤฑnฤฑ silah olarak kullandฤฑฤฤฑnฤฑ” sรถylรผyor.
Tรผrkiye de, iki รผlke arasฤฑnda gรผvenli bir deniz yolu geรงiลi saฤlamak iรงin arabulucu olarak mรผzakerelerini sรผrdรผrรผyor.ย
Geรงen hafta Ukrayna’nฤฑn Ankara Bรผyรผkelรงisi Vasil Bodnar, Reuters haber ajansฤฑnฤฑn geรงtiฤi habere gรถre, Rusya’nฤฑn รผlkesinden รงaldฤฑฤฤฑ tahฤฑllarฤฑ Kฤฑrฤฑm รผzerinden ihraรง ettiฤini; ihraรง rotalarฤฑndan birinin de Tรผrkiye olduฤunu ifade etti:
“Tรผrkiye’ye bize yardฤฑmcฤฑsฤฑ olmasฤฑ iรงin baลvurumuzu yaptฤฑk ve Tรผrkiye’nin รถnerisi รผzerine; tahฤฑlฤฑmฤฑzฤฑ รงalan ve satanlara karลฤฑ hukuki bir sรผreรง baลlatฤฑyoruz.”
Ukrayna Tahฤฑl Kurumu Baลkanฤฑ Mikola Gorbaรงov, Ukrayna’nฤฑn limanlarฤฑndan ihracat hemen baลlamazsa Temmuz ayฤฑnda baลlayacak olan yeni hasat dรถneminin de bundan bรผyรผk oranda etkileneceฤini duyurdu.
Gorbaรงov, geรงen yฤฑl 44,7 milyon ton tahฤฑl ihraรง eden Ukrayna’nฤฑn karayolu, deniz yolu ve tren yolu รผzerinden yapacaฤฤฑ tahฤฑl ihracatฤฑnฤฑn gelecek yฤฑl 20 milyon tonla sฤฑnฤฑrlฤฑ kalabileceฤini sรถyledi.ย
Rusya’nฤฑn Ukrayna’yฤฑ iลgali dรผnya genelinde tahฤฑl, yemeklerde kullanฤฑlan yaฤlar, benzin ve gรผbrede ciddi fiyat artฤฑลlarฤฑna yol aรงtฤฑ. Bunun รถnemli bir bรถlรผmรผ de Batฤฑ’nฤฑn Rusya’ya uyguladฤฑฤฤฑ yaptฤฑrฤฑmlar nedeniyle oldu.
Rusya ve Ukrayna toplamda kรผresel buฤday ihtiyacฤฑnฤฑn รผรงte birini karลฤฑlฤฑyor. Ukrayna’nฤฑn buna katkฤฑsฤฑ ise yรผzde 10 civarฤฑnda.
Birleลmiล Milletler verilerine gรถre 2019’da Ukrayna dรผnya mฤฑsฤฑr ihtiyacฤฑnฤฑn yรผzde 16’sฤฑnฤฑ, ayรงiรงeฤi yaฤฤฑ ihtiyacฤฑnฤฑn yรผzde 42’sini saฤladฤฑ.
Ukrayna’ya uygulanan mevcut abluka ve tahฤฑl รผreticisi diฤer bazฤฑ รผlkelerin รผretimini sadece iรง tรผketim iรงin saklamasฤฑ; halihazฤฑrda gฤฑda sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ yaลayan รผlkelerde ciddi sฤฑkฤฑntฤฑlara yol aรงmaya baลladฤฑ.
Somali’de Dรผnya Gฤฑda Programฤฑ yetkililerinden Petroc Wilton, Afrika Boynuzu’ndaki kฤฑtlฤฑฤฤฑn halihazฤฑrda korkunรง ve yฤฑkฤฑcฤฑ seviyelerde olduฤunu sรถyledi:
“4 yฤฑl arka arkaya yaฤmur sezonunda รผretim yapฤฑlamadฤฑ. 15 milyon kiลi aรงlฤฑkla boฤuลuyor, yฤฑl sonunda 20 milyona รงฤฑkmasฤฑ bekleniyor.”
