- Dฤฑล ticaret aรงฤฑฤฤฑ bรผyรผyor
- “Bu ekonomik yapฤฑyla ithalatฤฑ geรงemeyiz”
- Merkez’e dรถviz satฤฑลฤฑna tepki
- “Hiรงbir rakibimizde bรถyle bir kural yok”
- “รz kaynaklarฤฑmฤฑz eriyor”
- “Dฤฑล ticarette 300 yฤฑldฤฑr yerimizde sayฤฑyoruz”
- “Deฤersiz TL olumlu katkฤฑ yapmฤฑyor”
- Cari fazla hayal oldu
- “Tarihin en yรผksek cari aรงฤฑklarฤฑndan biri”
- “ลu anki enflasyonu arar hale gelebiliriz”
Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan‘ฤฑn “yรผksek kur-dรผลรผk faiz” sรถylemi ile hayata geรงirdiฤi model, ihracatta rekor bรผyรผme yaลanmasฤฑnฤฑ ve cari fazla verilmesini vaat ediyordu. Ancak “yeni ekonomi modeli,” yalnฤฑzca enflasyonda deฤil; dฤฑล ticarette de bekleneni veremedi. Enflasyon rekor kฤฑrarken, cari aรงฤฑk son yฤฑllarฤฑn en yรผksek seviyesini gรถrdรผ. ฤฐhracat ise pandemi ile geรงen son iki yฤฑla nazaran 2022’ye iyi bir baลlangฤฑรง yapmฤฑล olsa da, ithalattaki sert yรผkseliล, endiลeleri artฤฑrdฤฑ. DW Tรผrkรงe‘ye konuลan iล dรผnyasฤฑ temsilcileri ve ekonomistler, hรผkรผmetin uyguladฤฑฤฤฑ modelin yalnฤฑzca iรง piyasayฤฑ deฤil, dฤฑล ticareti de olumsuz etkilediฤi gรถrรผลรผnde.ย
Dฤฑล ticaret aรงฤฑฤฤฑ bรผyรผyor
Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan’ฤฑn hayata geรงirdiฤi “yeni ekonomi modeli” yalnฤฑzca yรผksek enflasyonun yarattฤฑฤฤฑ hayat pahalฤฑlฤฑฤฤฑ ile deฤil; Tรผrkiye’nin dฤฑล ticaretinde de sฤฑkฤฑntฤฑlara neden oluyor. Ticaret Bakanlฤฑฤฤฑ verilerine gรถre, hรผkรผmetin “dรผลรผk faiz-yรผksek kur” sรถylemi ihracatta umulan artฤฑลฤฑ saฤlamazken, ithalatta ise hฤฑzlฤฑ yรผkseliลin รถnรผnรผ aรงtฤฑ. Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn faiz indirimlerine baลladฤฑฤฤฑ Eylรผl 2021’den bu yana geรงen son 6 ayda, 125 milyar dolarlฤฑk ihracata karลฤฑlฤฑk 165 milyar dolarlฤฑk ithalat faturasฤฑ ortaya รงฤฑktฤฑ. ฤฐthalat mart ayฤฑnda 30 milyar dolar sฤฑnฤฑrฤฑnฤฑ da aลmฤฑล oldu.
Yeni ekonomi modelinin ilk etkilerinin gรถrรผldรผฤรผ Ekim 2021 dรถneminde 1,5 milyar dolar seviyesinde olan dฤฑล ticaret aรงฤฑฤฤฑ, Mart 2022 itibariyle 8,2 milyar dolara รงฤฑktฤฑ. Yeni ekonomi modelinin uygulandฤฑฤฤฑ son 6 ayda ise 40 milyar dolarlฤฑk dฤฑล ticaret aรงฤฑฤฤฑ meydana geldi. Artan dรถviz kurunun etkisiyle, yalnฤฑzca Ocak-Mart dรถneminde enerji ithalatฤฑna harcanan para, geรงen yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemine gรถre yรผzde 188 artarak 25 milyar dolara รงฤฑktฤฑ.
“Bu ekonomik yapฤฑyla ithalatฤฑ geรงemeyiz”
Uzun yฤฑllar Tรผrkiye ฤฐhracatรงฤฑlar Meclisi’nde (TฤฐM) birlik baลkanlฤฑฤฤฑ ve yรถnetim kurulu รผyeliฤi gรถrevlerinde bulunan Geliลen Markalar Derneฤi Baลkan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Murat Akyรผz, “Mevcut koลullarda, maalesef ลu anda ihracatฤฑn รถn plana รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ gรถrรผyoruz ama รผlkemizde hala ciddi bir ithalat ihtiyacฤฑ var” diyor.
Tรผrkiye’de ihracat amaรงlฤฑ kullanฤฑlan ham maddeler ve yarฤฑ mamullerin ithalatฤฑna devam edildiฤini, ithalat odaklฤฑ iรง tรผketimin de devam ettiฤini ifade eden Akyรผz, DW Tรผrkรงe’ye yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, “Bu ekonomik yapฤฑyla, bu รผretim yapฤฑsฤฑyla ihracatฤฑn ithalatฤฑ geรงebileceฤini sรถylemek biraz iyimserlik olur diyebilirim” diye konuลuyor.
Merkez’e dรถviz satฤฑลฤฑna tepki
Ocak ayฤฑnda alฤฑnan bir kararla, ihracatla elde edilen dรถvizin yรผzde 25’inin Merkez Bankasฤฑ’na satฤฑlmasฤฑ zorunlu hale getirilmiลti. Geรงen gรผnlerde bu oran yรผzde 40’a yรผkseltildi. 19 Nisan’da ise dรถvize endeksli taลฤฑt satฤฑล sรถzleลmeleri dฤฑลฤฑndaki menkul satฤฑล sรถzleลmelerinde รถdeme yรผkรผmlรผlรผklerinin TL ile yapฤฑlmasฤฑ zorunluluฤu getirildi. Sรถz konusu dรผzenlemeler รถzellikle dรถviz yรผkรผmlรผlรผฤรผ yรผksek olan sektรถrlerde tepki รงekti. ฤฐhracatรงฤฑlar dรถviz bozdurma oranฤฑnฤฑn her sektรถre รถzel olarak belirlenmesi gerektiฤi gรถrรผลรผnde.
“Hiรงbir rakibimizde bรถyle bir kural yok”
Merkez Bankasฤฑ’na dรถviz satฤฑลฤฑ zorunluluฤu getirilmesinin Tรผrkiye’deki ihracatรงฤฑ ลirketlerin rekabet gรผcรผnรผ olumsuz etkilediฤini vurgulayan Murat Akyรผz, “Hiรงbir rakibimizin bulunduฤu รผlkede bรถyle bir kural yok. ฤฐstediฤi ลekilde istediฤi parayฤฑ, istediฤi seviyelerde kullanabiliyor, tutabiliyor. Ama bizim Merkez Bankasฤฑ iรงin yapฤฑldฤฑฤฤฑ sรถylenen bu destek mekanizmasฤฑ, maalesef ihracatรงฤฑnฤฑn maliyetlerini artฤฑrmaktan รถteye gitmedi” deฤerlendirmesinde bulunuyor.
“รz kaynaklarฤฑmฤฑz eriyor”
Akdeniz Mobilya, Kaฤฤฑt ve Orman รrรผnleri ฤฐhracatรงฤฑlarฤฑ Birliฤi (AKAMฤฐB) Baลkan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Bรผlent Aymen’e gรถre, yeni ekonomi modeli ile baลlatฤฑlan faiz indirimleri ihracatรงฤฑlarฤฑn kredi imkanlarฤฑ รผzerinde de olumlu etki yaratmadฤฑ.
Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn son 6 ayda faizi yรผzde 19’dan yรผzde 14’e indirdiฤini hatฤฑrlatan Aymen, ลรถyle konuลuyor: ย “Ancak bizler รถzel bankalardan kredi kullanmaya kalktฤฑฤฤฑmฤฑzda yรผzde 14’รผn iki misli faiz oranlarฤฑyla karลฤฑlaลฤฑyoruz. Artan maliyetler karลฤฑsฤฑnda ihraรง รผrรผnlerimize ihtiyacฤฑmฤฑz oranฤฑnda zam yapamฤฑyoruz, bu da bizim รถz kaynaklarฤฑmฤฑzฤฑn erimesine yol aรงฤฑyor.”
“Dฤฑล ticarette 300 yฤฑldฤฑr yerimizde sayฤฑyoruz”
Son bir yฤฑlda Tรผrk Lirasฤฑ’nda yaลanan deฤer kaybฤฑ da ihracatta sฤฑรงrama yaratmaya yetmiyor. Tรผrkiye’nin son 300 yฤฑldฤฑr dรผnya ticaretinden yรผzde 0,7 โ yรผzde 1,3 arasฤฑ bir pay aldฤฑฤฤฑna iลaret eden Makine ฤฐmalat Sanayi Dernekleri Federasyonu (MAKFED) Baลkanฤฑ Adnan Dalgakฤฑran, “Tรผrkiye’nin ihracatฤฑ son 20 yฤฑlda ciddi bir bรผyรผme kat etmiล olsa da, aslฤฑnda รผรง asฤฑrdฤฑr yerimizde sayฤฑyoruz, ne uzuyoruz ne de kฤฑsalฤฑyoruz” diyor.ย
“Deฤersiz TL olumlu katkฤฑ yapmฤฑyor”
Tรผrkiye’nin ortalama 8 bin dolarlฤฑk milli gelir seviyesi ile Avrupa Birliฤi รผlkeleri iรงerisinde son sฤฑrada yer aldฤฑฤฤฑnฤฑ ifade eden Dalgakฤฑran, “Yรผksek katma deฤerli รผrรผn ihracatฤฑ artmadan, dฤฑล ticarette ve milli gelirde kayda deฤer bir artฤฑล olmasฤฑ รงok zor. Deฤersiz TL’nin ihracata รงok olumlu katkฤฑ yapacaฤฤฑna inanlardan deฤilim. Geรงmiลe bakarsanฤฑz, ihracatฤฑn en iyi olduฤu zamanlar, TL’nin en deฤerli olduฤu zamanlarda gerรงekleลti” ลeklinde konuลuyor.
Cari fazla hayal oldu
Dฤฑล ticaret aรงฤฑฤฤฑ ile birlikte, yeni ekonomi modelinin en bรผyรผk vaadi olan “cari fazla” hedefi de 2022 iรงin hayal oldu. Cari fazla vermek bir yana, Ocak ayฤฑnda cari aรงฤฑk son 4 yฤฑlฤฑn en yรผksek seviyesini gรถrรผrken, 12 aylฤฑk cari aรงฤฑk ise 22 milyar dolara รงฤฑktฤฑ. Aรงฤฑktaki bรผyรผmede kurlardaki yรผkseliล ile birlikte artan ithalat ve enerji maliyeleri belirleyici oldu.
Tรผrkiye’nin makro gรถstergelerindeki bozulmalar, uluslararasฤฑ kurumlarฤฑn analizlerinde de kendine yer buldu. Uluslararasฤฑ Para Fonu’nun (IMF) son aรงฤฑklanan Kรผresel Ekonomik Gรถrรผnรผm ve Kรผresel Finansal ฤฐstikrar Raporu’nda, ย Tรผrkiye’nin 2022 bรผyรผmesi yรผzde 3,3’ten yรผzde 2,7’ye revize edilirken, ย 2022 yฤฑlฤฑnฤฑn tamamฤฑnda cari aรงฤฑฤฤฑn 45 milyar dolar seviyesine ulaลacaฤฤฑ tahmin edildi. IMF’e gรถre, yฤฑlsonu enflasyonu ise yรผzde 52,4 olarak รถngรถrรผldรผ.
“Tarihin en yรผksek cari aรงฤฑklarฤฑndan biri”
Ekonomist Cรผneyt Akman’a gรถre, yรผksek kurun ihracatta yarattฤฑฤฤฑ avantajlar, รงok kฤฑsa sรผrede yerini olumsuzluklara bฤฑrakmฤฑล durumda.
DW Tรผrkรงe’ye konuลan Akman, “Ocak-ลubat’ta iki ay iรงinde 12 milyar dolarฤฑn รผzerinde cari aรงฤฑk verdik ve bu tarihin en yรผksek cari aรงฤฑklarฤฑndan birisi” diyor. Dรถviz kurlarฤฑndaki yรผkseliลin ilk zamanlarda ihracatรงฤฑya saฤladฤฑฤฤฑ avantajฤฑn dezavantaja dรถnmeye baลladฤฑฤฤฑna iลaret eden Akman, “ฤฐhracatรงฤฑlarฤฑn bile รงoฤu bu modelden memnun deฤil” diye konuลuyor.
Tรผrkiye’de pandemi etkisi ile geรงen son iki yฤฑla gรถre ihracat artฤฑลฤฑnฤฑn devam edeceฤi รถngรถrรผlse de, 2022’de cari aรงฤฑฤฤฑn ihracat hฤฑzฤฑnฤฑ gรถlgede bฤฑrakmasฤฑ bekleniyor.ย
“ลu anki enflasyonu arar hale gelebiliriz”
Peki Tรผrkiye’nin dฤฑล ticaret dengesinde yaลanan bozulma, vatandaลฤฑ nasฤฑl etkileyecek?
Tรผrkiye’de geรงmiลte dรถviz sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ nedeniyle 70 cent’e muhtaรง kalฤฑnan dรถnemler yaลandฤฑฤฤฑna iลaret eden Cรผneyt Akman, ลu gรถrรผลlerini dile getiriyor: ย “Umarฤฑm bu felaketli deneyin sonucu yine 70 cent’lere muhtaรง kalmakla bitmez. Ama gidiลat o tarafa doฤru. Bunun sonucu ลu: Birincisi piyasalarda muazzam bir kฤฑtlฤฑk, kuyruklar ve arkasฤฑndan ลiddetli ama ลu anda olan enflasyonun mislini, bunu arayacak ลekilde enflasyon, hayat pahalฤฑlฤฑฤฤฑ anlamฤฑna gelir.”
