Andrey, “Rusya‘dan ลu anda ayrฤฑlabilseydim, ayrฤฑlฤฑrdฤฑm. Ama iลimi bฤฑrakamam,” diyor.
Faiz oranlarฤฑ arttฤฑฤฤฑ iรงin Moskova’daki evinin konut kredisi taksidini รถdeyemeyecek.
Andrey gibi milyonlarca Rus, batฤฑnฤฑn Rusya’nฤฑn Ukrayna’yฤฑ iลgali รผzerine uygulamaya baลladฤฑฤฤฑ yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn etkisini hissetmeye baลladฤฑ.
BBC Tรผrkรงe‘nin haberine gรถre 31 yaลฤฑndaki endรผstri tasarฤฑmcฤฑsฤฑ, “Yurt dฤฑลฤฑnda bir an รถnce yeni mรผลteriler bulup konut kredisinin ilk taksidi iรงin biriktirdiฤim parayla Rusya’dan รงฤฑkmayฤฑ planlฤฑyorum” diyor.
“Burada korkuyorum, partinin รงizgisine karลฤฑ konuลanlar tutuklanฤฑyor. Utanฤฑyorum. Oysa ben iktidardakilere oy bile vermedim.”
Bu yazฤฑda sรถz edeceฤimiz diฤer kiลiler gibi gรผvenlik gerekรงesiyle tam adฤฑnฤฑ kullanmฤฑyoruz ve yรผzรผnรผ gรถstermiyoruz. Haberdeki bazฤฑ isimleri de deฤiลtirdik.
“Metroya binemedim”
Rusya’ya uygulanan yaptฤฑrฤฑmlar ‘ekonomik savaล’ olarak niteleniyor. Amaรง, Rusya’yฤฑ izole etmek ve derin bir ekonomik durgunluฤa girmesini saฤlamak. Batฤฑ bu ลekilde Kremlin รผzerinde baskฤฑ kurmaya รงalฤฑลฤฑyor.
Rus halkฤฑ ise tasarruflarฤฑnฤฑ kaybetme tehlikesiyle karลฤฑ karลฤฑya. Daha ลimdiden yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn etkisini gรถrmeye baลladฤฑlar.
Bazฤฑ Rus bankalarฤฑna uygulanan yaptฤฑrฤฑmlar, Visa, Mastercard ve dolayฤฑsฤฑyla Apple Pay ve Google Pay kullanmalarฤฑnฤฑ รถnlรผyor.
35 yaลฤฑndaki Daria, Mosova’da proje yรถneticisi. Bu yรผzden metroya binemediฤini sรถylรผyor.
“Ben metro parasฤฑnฤฑ hep telefonumla รถderdim, ama รถdeyemedim. Benim gibi aynฤฑ sorunu yaลayan baลkalarฤฑ da vardฤฑ. Meฤer metroda รถdeme yapฤฑp geรงilen bariyerleri VTB Bankasฤฑ iลletiyormuล. Bankaya yaptฤฑrฤฑm uygulandฤฑฤฤฑ iรงin de Google Pay ve Apple Pay’i kabul edemiyor.”
Daria, BBC’ye, “Metro kartฤฑ almak zorunda kaldฤฑm,” dedi. “Bugรผn bir maฤazada da baลฤฑma aynฤฑ ลey geldi. Aynฤฑ nedenden dolayฤฑ รถdeme yapamadฤฑm.”
Borsa, halen kapalฤฑ.
Kremlin yaptฤฑrฤฑmlarฤฑn etkisini gรถฤรผsleyecek kaynaฤa sahip olduฤunu sรถylรผyor, ancak bu tartฤฑลmalฤฑ.
Rusya Merkez Bankasฤฑ hafta sonunda sรผkunet รงaฤrฤฑsฤฑnda bulunarak herkesin bir anda bankalara koลup parasฤฑnฤฑ รงekebileceฤi endiลelerini yatฤฑลtฤฑrmaya รงalฤฑลtฤฑ.
20’li yaลlarฤฑnฤฑn sonunda olan Anton (adฤฑ deฤiลtirilmiลtir), Moskova’da bir bankamatik รถnรผndeki kuyrukta, “Dolar yok, ruble yok, hiรงbir ลey yok! Aslฤฑnda, ruble var ama ben ruble istemiyorum” diyor.
“Ne yapacaฤฤฑmฤฑ bilmiyorum. Korkarฤฑm Kuzey Kore ya da ฤฐran gibi olacaฤฤฑz” diye de ekliyor.
Dรถviz satฤฑn almanฤฑn maliyeti geรงen haftaya oranla yaklaลฤฑk yรผzde 50 arttฤฑ, o da dรถviz bulunabilirse…
2022’nin baลฤฑnda bir dolar yaklaลฤฑk 75, bir euro ise 80 ruble ediyordu. Oysa Pazartesi gรผnรผ bir aลamada dolarฤฑn deฤeri 113 rubleye, euro’nun deฤeri de 127 rubleye kadar yรผkseldi.
Ruslar iรงin ruble-dolar kuru hassas bir konu.
1990’larda Sovyetler Birliฤi’nin daฤฤฑlmasฤฑ ardฤฑndan, Ruslar tรผm tasarruflarฤฑnฤฑ dolara yatฤฑrdฤฑ, en รงok da evlerde yataklarฤฑn altฤฑnda dolar saklanฤฑyordu.
1998’deki borรง krizi, evde dolar saklayanlarฤฑn haklฤฑ olduklarฤฑnฤฑ dรผลรผnmelerine yol aรงtฤฑ.
Ancak ardฤฑndan geรงen on yฤฑl iรงinde Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn aldฤฑฤฤฑ รถnlemler Ruslarฤฑn tekrar rubleye gรผven duymasฤฑnฤฑ saฤladฤฑ.
Ruble hesaplarฤฑna yatฤฑrฤฑlan paralar artarken borsada Rus ลirketlerinin hisselerine yapฤฑlan yatฤฑrฤฑmlarda da artฤฑล gรถrรผldรผ.
Yine de Rusya’da ne zaman bir belirsizlik yaลansa, halk en yakฤฑn ATM’ye koลarak dolar รงekiyor.
Bu kez de farklฤฑ olmadฤฑ.
Rusya geรงen hafta Ukrayna’ya girer girmez, Ruslar daha รถnceki krizlerde yaลadฤฑklarฤฑnฤฑn da etkisiyle ATM’lere koลtu.
“Hฤฑrsฤฑzlฤฑklarฤฑn artmasฤฑnฤฑ bekliyorum”
30’lu yaลlarฤฑnฤฑn baลฤฑndaki Ilya (adฤฑ deฤiลtirilmiลtir), Moskova’daki evinin kredi รถdemelerini yeni bitirmiล. Kฤฑsa bir sรผre iรงinde baลka bir yere taลฤฑnamayacaฤฤฑnฤฑ sรถylรผyor.
“Donbas’taki operasyon baลlayฤฑnca bir ATM’ye gidip Sberbank’ta dolar hesabฤฑmdaki tasarruflarฤฑmฤฑ รงektim. ลimdi hakikaten de yastฤฑฤฤฑmฤฑn altฤฑnda saklฤฑyorum” diyor.
“Tasarruflarฤฑmฤฑn geri kalanฤฑ hala bankalarda. Yarฤฑsฤฑ dolar, yarฤฑsฤฑ ruble. Durum kรถtรผleลirse, hepsini รงekeceฤim. Korkuyorum รงรผnkรผ hฤฑrsฤฑzlฤฑklarฤฑn artmasฤฑnฤฑ bekliyorum. Ama durum bu.”
Sosyal medyada paylaลฤฑlan fotoฤraflarda da kredi kartlarฤฑnฤฑ kullanamayacaฤฤฑndan veya รงekebilecekleri para miktarฤฑnฤฑn kฤฑsฤฑtlanmasฤฑndan korkanlarฤฑn ATM’ler ve dรถviz bรผrolarฤฑ รถnรผnde uzun kuyruklar oluลturduฤu gรถrรผlรผyor.
Ukrayna iลgalinin baลlamasฤฑndan sonraki 1-2 saat iรงinde dolar ve euro’lar tรผkenmeye baลladฤฑ.
Son derece kฤฑsฤฑtlฤฑ miktarda dolar ve euro bulunuyor, รงekilebilecek ruble miktarlarฤฑna da kฤฑsฤฑtlama getirildi.
Konut kredisini รถdemek iรงin
Moskova’daki kuyruklardan birinde bekleyen 45 yaลฤฑndaki Evgeni (adฤฑ deฤiลtirilmiลtir), konut kredisini รถdemek iรงin para รงekmek istediฤini sรถyledi.
“Tanฤฑdฤฑฤฤฑm herkes endiลeli. Herkes stres iรงinde. Hayatฤฑn daha da zorlaลacaฤฤฑndan kuลkum yok. Savaล korkunรง” diyor.
“Bรผtรผn รผlkeler รงifte standart uyguluyor, ลimdi de ‘bรผyรผk รผlkeler’ birbirlerinin boyunun รถlรงรผsรผnรผ almaya, kimin รผstรผn olduฤunu gรถstermeye รงalฤฑลฤฑyor ve herkes acฤฑ รงekiyor.”
35 yaลฤฑndaki Marat, “Bugรผn ilk defa para รงekmeye karar verdim, ve sorun yaลamadฤฑm. Ne olur ne olmaz diye sadece ruble รงektim” diyor.
“Tahmin yapmakta pek baลarฤฑlฤฑ sayฤฑlmam, ama hayatฤฑmฤฑzฤฑn zorlaลacaฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyorum. Zaman gรถsterecek.”
Bankalardan online talep durdu
Nakit sorunu Moskova’yla sฤฑnฤฑrlฤฑ deฤil. BBC Rusรงa’nฤฑn haberine gรถre, Perm, Kostroma, Belgorod ve diฤer taลra kentlerinde de insanlar dolar ve euro satฤฑn almaya koลuyor.
Adฤฑnฤฑ aรงฤฑklamayan bir teknoloji uzmanฤฑ, ATM’lerde veya popรผler bir รถzel banka olan Tinkoff’ta otomatik olarak dolar ya da euro talebinde bulunan ve bulduฤu yerleri aboneleriyle paylaลan bir Telegram yazฤฑlฤฑmฤฑ bile geliลtirdi.
Birรงoklarฤฑ bankacฤฑlฤฑk uygulamalarฤฑyla bankalarฤฑndan nakit para ayฤฑrtmaya รงalฤฑลฤฑyor.
Pazar akลamฤฑ, Rusya Merkez Bankasฤฑ’na uygulanacak yaptฤฑrฤฑmlar aรงฤฑklandฤฑฤฤฑnda elektronik uygulamalar ile 140 rubleye kadar ulaลan fiyatlarla 1 dolar, 150 rubleye kadar olan fiyatlarla da 1 euro ayฤฑrtmak mรผmkรผndรผ.
Ancak Rusya’nฤฑn en bรผyรผk devlet destekli bankasฤฑ Sberbank’ฤฑn mรผลterileri BBC’ye Pazartesi’ye gelindiฤinde, uygulama ile nakit ฤฑsmarlayamadฤฑklarฤฑnฤฑ, banka ลubesine gidip form imzalamalarฤฑ gerektiฤini sรถylediler.
Bankalar likidite sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ olduฤunu reddediyor. Analistler de ATM’lerdeki nakit sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑnฤฑn, herkesin tรผm parasฤฑnฤฑ รงekmeye รงalฤฑลmasฤฑnฤฑ รถnleme giriลimi olmasฤฑnฤฑn daha muhtemel olduฤu dรผลรผncesinde.
Kremlin, Rusya’nฤฑn bu yaptฤฑrฤฑmlarฤฑ beklediฤini ve hazฤฑrlฤฑklฤฑ olduฤunu sรถylรผyor, ancak henรผz iล yerlerine pandemide olduฤu gibi ek yardฤฑm verilip verilmeyeceฤi konusunda aรงฤฑklama yapmadฤฑ.
Moskova’da daha ลimdiden zamlar ya da ticari kฤฑsฤฑtlamalar yรผzรผnden sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ รงekileceฤi dรผลรผnรผlen mallarฤฑ almak iรงin gฤฑda marketlerinde bazฤฑ kuyruklar oluลmaya baลladฤฑฤฤฑ bildiriliyor.
Yaptฤฑrฤฑmlar etkisini gรถsterdikรงe Rus ลirketleri รงalฤฑลma saatlerini azaltabilir ya da รผretimi durdurabilir. Pek รงok Rus, tasarruflarฤฑnฤฑn deฤerinin dรผลmesinin yanฤฑ sฤฑra iลlerini kaybetmek riskiyle de karลฤฑ karลฤฑya kalabilir.
Tรผm bunlar Ruslara, Devlet Baลkanฤฑ Vladimir Putin’in 2014’te Kฤฑrฤฑm’ฤฑ ilhak etmesi ardฤฑndan olanlarฤฑ ve nakit para รงekmek iรงin saatlerce kuyrukta bekledikleri gรผnleri hatฤฑrlatฤฑyor.
O dรถnemde dรถviz bรผrolarฤฑ alelacele beล haneli rakamlarฤฑ sฤฑฤdฤฑrabilecekleri yeni dรถviz kuru panolarฤฑ satฤฑn almak zorunda kalmฤฑลtฤฑ.
O zamanlar bir dolar 30-35 rubleydi. Bugรผn iรงin dรผลรผnรผlemeyecek bir miktar bu.
