BBC Tรผrkรงe‘nin haberine gรถre kararฤฑn sรผrpriz yaratmamasฤฑ para politikasฤฑnฤฑn anlaลฤฑlฤฑr ve รถngรถrรผlebilir olduฤu anlamฤฑna gelmiyor. Bilakis, bir taraftan rekabetรงi kuru savunurken diฤer taraftan “Tรผrk lirasฤฑnฤฑ รถnceliklediฤini” sรถyleyen, bir taraftan enflasyonun dรผลรผk faizle ineceฤi savunulurken diฤer taraftan resmi politika metnine bunu koymaktan ฤฑsrarla kaรงฤฑnan bir merkez bankasฤฑ var karลฤฑmฤฑzda.
Hรผkรผmet tarafฤฑndan uzunca bir sรผredir dile getirilen “enflasyonu dรผลรผrmek iรงin faizlerin inmesi gerektiฤi gรถrรผลรผ” Merkez Bankasฤฑ Baลkanฤฑ ลahap Kavcฤฑoฤlu tarafฤฑndan da farklฤฑ platformlarda teyit edildi.
Ancak Merkez Bankasฤฑ bu gรถrรผลte samimi ise o zaman yรผzde 36’ya vurmuล ve ilk รงeyrekte daha da artmasฤฑ beklenen enflasyonla mรผcadele etmek iรงin Ocak toplantฤฑsฤฑnda da faiz indirmesi gerekmez miydi?
Bu gรถrรผลรผ savunan bir merkez bankasฤฑnฤฑn faiz indirmesi iรงin bundan daha uygun bir ortam olabilir mi? Ve nihayet geleneksel gรถrรผลten bรถylesine รถnemle ayrฤฑลan bir sรถylem varken Merkez Bankasฤฑ bu gรถrรผลรผ neden politika metnine taลฤฑmฤฑyor?
“Faiz indirimleri ile enflasyon dรผลecektir” demek yerine enflasyonun “baz etkileri ile” dรผลmesinin beklendiฤini sรถylemek kendi iรงinde bile tutarsฤฑz deฤil mi?
Cevapsฤฑz kalan bu sorular Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn ileriye yรถnelik planlarฤฑna iliลkin ciddi belirsizlik ve soru iลaretleri yaratฤฑyor.
Para politikasฤฑ nasฤฑl iลler?
Geleneksel iktisat, enflasyon ve politika faizi arasฤฑnda negatif bir iliลki รถngรถrรผr. Enflasyon yรผkseldiฤi zaman merkez bankasฤฑ politika faizini artฤฑrฤฑr.
Bu durum piyasa faizlerini yรผkseltir. Artan faiz bir yandan yerli parayฤฑ deฤerlendirerek ithal girdi fiyatlarฤฑnฤฑ dรผลรผrรผrken diฤer taraftan talebi yavaลlatฤฑr. Talep zayฤฑfladฤฑฤฤฑ zaman fiyatlama davranฤฑลlarฤฑnda aลaฤฤฑ yรถnlรผ baskฤฑ oluลur. Bu ลekilde enflasyon iniลe geรงer.
Kredibilitesi olan bir merkez bankasฤฑ รงoฤu zaman daha faizi artฤฑrmadan bile doฤru iletiลimle bu dezenflasyonist sรผreci devreye sokar.
Piyasa faizleri merkez bankasฤฑnฤฑn faiz artฤฑracaฤฤฑ beklentisi ile yรผkselmeye baลlar. Tฤฑpkฤฑ ลu anda ABD Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn (Fed) faiz artฤฑracaฤฤฑ beklentisi ile ABD piyasa faizlerinin yรผkselmekte olmasฤฑ gibi. Bu durumda arzu edilen dรผzeltme รถnceden geleceฤi iรงin merkez bankasฤฑ asgari faiz artฤฑลlarฤฑ ile enflasyonist baskฤฑlarฤฑ bertaraf edebilir.
Fed yetkililerinin ลu anda tรผm aฤฤฑrlฤฑklarฤฑnฤฑ koyarak faiz artฤฑลฤฑ mesajฤฑ vermelerinin ardฤฑnda bu motivasyonun yattฤฑฤฤฑnฤฑ dรผลรผnรผyorum.
Piyasalar Fed’in enflasyonu dรผลรผreceฤi konusunda ikna olurlarsa enflasyon beklentileri dรผลรผลe geรงecektir. Bu durumda ise ลu anda sรถzรผ edilen 5-6 faiz artฤฑลฤฑna gerek kalmadan enflasyon kontrol altฤฑna alฤฑnabilir.
Bu gรผveni oluลturmak iรงin muhtemelen Mart ayฤฑnda faiz artฤฑลlarฤฑ baลlayacak, kademeli faiz artฤฑลlarฤฑ ile gรผven tesis edilmeye รงalฤฑลฤฑlacaktฤฑr.
Neden kademeli?
Enflasyona karลฤฑ faiz silahฤฑnฤฑ รงฤฑkaran merkez bankasฤฑ tรผm kurลunlarฤฑnฤฑ bir anda boลaltmayฤฑp kademeli hareket eder.
Bunun sebebi, bir anda yรผklรผ faiz artฤฑลlarฤฑna giderek ekonomiyi boฤmak istememesidir.
ฤฐkinci olarak aฤฤฑr ama kararlฤฑ adฤฑmlarla kredibilite saฤlayฤฑp iletiลim yolu ile “dรผลmanฤฑ korkutmak” ister.
รรงรผncรผ sebep ise hฤฑzlฤฑ faiz artฤฑลฤฑna gidilmesi durumunda para politikasฤฑnฤฑn gecikmeli etkileri ile ekonominin kontrol dฤฑลฤฑnda yavaลlamasฤฑ ve bunun sonucunda enflasyonun hedefin altฤฑna dรผลmesidir.
Tรผrkiye’deki durum
Bizim durumumuzda ise bu tรผr bir bekleyiลin sebebini anlayabilmek zor.
รรผnkรผ eฤer enflasyonu dรผลรผrebilmek amacฤฑ ile kullanฤฑlacak silah faiz indirimleri ise normal ลartlarda faiz indirimlerinin bรผyรผmeyi boฤmasฤฑ deฤil bilakis desteklemesi beklenir.
ฤฐlave olarak enflasyonun hedefin neredeyse 10 katฤฑna yaklaลtฤฑฤฤฑ bir ortamda “faizleri รงok dรผลรผrรผrsek enflasyon da รงok hฤฑzlฤฑ iner ve hedefin altฤฑna dรผลer” diye endiลe duyulacak bir durum da yok.
Merkez Bankasฤฑ neden bekliyor?
ฤฐลte bu sebeplerden รถtรผrรผ Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn (TCMB) neden bir bekleme sรผrecine girdiฤini anlamak zor.
TCMB’nin bekleyiลe geรงmesinin bir sebebi bu sรผreรง iรงerisinde faiz indirimlerinin kur รผzerinde yarattฤฑฤฤฑ baskฤฑlarฤฑ gรถzlemlemek ve o baskฤฑyฤฑ faiz dฤฑลฤฑ enstrรผmanlarla bertaraf edip edemeyeceฤini deฤerlendirmek olabilir.
Nitekim politika metnine yeni koyulan “TCMB’nin tรผm politika araรงlarฤฑnda Tรผrk Lirasฤฑ’nฤฑ รถncelikleyen geniล kapsamlฤฑ bir politika รงerรงevesi gรถzden geรงirme sรผreci yรผrรผtรผlmektedir” ifadesi bu anlayฤฑลฤฑ destekliyor.
Kur Korumalฤฑ Mevduat aracฤฑnda da gรถrdรผฤรผmรผz gibi problemin altฤฑnda yatan esas sebep olan enflasyon sorununu รงรถzmeden TL’den kaรงฤฑลฤฑ bu tรผr enstrรผmanlarla engelleyebilmek hem sรผrdรผrรผlebilir deฤil hem de ciddi enflasyonist riskler taลฤฑyor.
ฤฐlave olarak, TL’yi koruyacak bir รงerรงevenin Yeni Ekonomik Model’de รถngรถrรผlen rekabetรงi kur kanalฤฑ ile enflasyonu dรผลรผrme anlayฤฑลฤฑ ile nasฤฑl bir tutarlฤฑlฤฑk saฤladฤฑฤฤฑnฤฑ anlamak da zor.
Bu tรผr “geniล kapsamlฤฑ” politika รงerรงevesi arayฤฑลlarฤฑ yerine para politikasฤฑnฤฑn “dar odaklฤฑ” fiyat istikrarฤฑ hedefine odaklanmasฤฑ, onu da geleneksel faiz aracฤฑnฤฑ kullanarak gerรงekleลtirmesi hem TL’yi รถnceliklendirecek hem de enflasyonu dรผลรผrecek geleneksel bir formรผl olacaktฤฑr.
TCMB’nin bekleyiลe geรงmesinin altฤฑnda yatan bir diฤer sebep, uygulanan “heteredoks” gรถrรผลรผn etkinliฤinden emin olunamamasฤฑ ve bir sรผre bekleyerek bu denenmemiล gรถrรผลรผn etkilerinin incelenmek istemesi olabilir.
Politika metninde heteredoks gรถrรผลรผn direkt telaffuz edilmemesi bunun bir yansฤฑmasฤฑ olabilir.
Gerรงekten de Eylรผl sonrasฤฑ dรถnemde yapฤฑlan faiz indirimlerinin, TCMB’nin iddiasฤฑnฤฑn aksine enflasyonu daha da kรถrรผklediฤini, bunun sonucunda ve ortodoks gรถrรผลe paralel olarak, piyasa faizlerinin azalmayฤฑp bilakis artฤฑลa geรงtiฤini gรถrรผyoruz.
Bu durumda piyasa beklentileri paralelinde artmasฤฑ beklenen enflasyona cevaben TCMB’nin ilk รงeyrek sonunda ortodoks gรถrรผลe geri dรถnmesi ve enflasyonu dรผลรผrmek amacฤฑ ile yรผklรผ bir faiz artฤฑลฤฑna gitmesi sรถz konusu olabilir.
Yabancฤฑ kurumlarฤฑn tahminlerinde yer alan faiz artฤฑลlarฤฑnฤฑ bu mantฤฑk ile izah etmek mรผmkรผn.
