BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre Erdoฤan 24 Aฤustos’taki konuลmasฤฑnda da Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ (TCMB) rezervlerinin 109 milyar dolar seviyesinde olduฤunu, sรผreci tamamlanan iลlemlerle rezervlerin 115 milyar dolarฤฑn รผzerine รงฤฑkacaฤฤฑnฤฑ sรถylemiลti.
Erdoฤan‘ฤฑn aรงฤฑklamasฤฑna muhalefetten ve ekonomistlerden eleลtiriler gelmiล, muhalefet, brรผt rezerv ile net rezerv arasฤฑndaki farka iลaret ederek Erdoฤan’a tepki gรถstermiลti.
CHP Genel Baลkanฤฑ Kemal Kฤฑlฤฑรงdaroฤlu, “109 milyar lira, artฤฑ 6,5 milyar da IMF’den gelecek. 115 milyar dolar kimin parasฤฑ? Katar, Gรผney Kore’den borรงlanmฤฑลฤฑz, IMF’den para almฤฑลฤฑz. Bu para bizim paramฤฑz deฤil. Gerรงekte Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn dรถviz rezervi eksi 53 milyar 200 milyon dolar. Devleti yรถneten kiลilerin halka doฤruyu sรถylemesi gerek” demiลti.
Uluslararasฤฑ rezerv nedir?
TCMB’nin tanฤฑmฤฑna gรถre uluslararasฤฑ rezervler; รผlkelerin para otoriteleri tarafฤฑndan kontrol edilen, kullanฤฑma hazฤฑr, birbirlerine รงevrilebilme รถzelliฤi bulunan ve uluslararasฤฑ รถdeme aracฤฑ olarak kabul edilen varlฤฑklar.
Uluslararasฤฑ rezerv olarak sayฤฑlan varlฤฑklar ลunlar:
Konvertibl (birbirlerine dรถnรผลtรผrรผlebilir) dรถviz varlฤฑklarฤฑ (Euro, ABD dolarฤฑ, ฤฐngiliz sterlini vb.)
Uluslararasฤฑ standartta altฤฑn
รzel รekme Haklarฤฑ
Uluslararasฤฑ Para Fonu (IMF) Rezerv Pozisyonu
Rezervler neden รถnemli?
TCMB’ye gรถre dรถviz rezervlerinin seviyesi, รถzellikle geliลmekte olan รผlke ekonomilerinde ลu aรงฤฑlardan รถnemli:
Karลฤฑlaลฤฑlabilecek iรง ve dฤฑล ลoklarฤฑn yarattฤฑฤฤฑ olumsuzluklarฤฑn giderilmesi
Dฤฑล borรง servisinin dรผzenli olarak gerรงekleลtirilmesi
Uluslararasฤฑ finans รงevreleri ile piyasalarda, รผlkeye duyulan gรผvenin artmasฤฑ
Tรผrkiye’de altฤฑn ve dรถviz rezervlerini saklamak ve yรถnetmekle gรถrevli olan kurum, Merkez Bankasฤฑ.
Merkez Bankasฤฑ, aลaฤฤฑdaki amaรงlar doฤrultusunda rezervleri saklฤฑ tutuyor:
Para ve kur politikalarฤฑna olan gรผveni saฤlamak ve bu politikalarฤฑ desteklemek
Hazine’nin yabancฤฑ para iรง ve dฤฑล borรง รถdemelerini gerรงekleลtirmek iรงin gerekli olan dรถvizi hazฤฑr bulundurmak
Ekonomiyi yurt iรงi veya yurt dฤฑลฤฑnda oluลabilecek ani finansal deฤiลimlere karลฤฑ dayanฤฑklฤฑ hรขle getirmek
Uluslararasฤฑ piyasalarda ekonomiye duyulan gรผveni artฤฑrmak
TCMB, rezervleri nasฤฑl saklฤฑyor?
Merkez Bankasฤฑ, rezervlerin yรถnetiminde รผlke menfaatine รถncelik verdiฤini aktarฤฑyor. Bu amaรงla, uluslararasฤฑ rezervleri, anaparanฤฑn korunmasฤฑ ve gerekli likiditenin saฤlanmasฤฑ iรงin dรผลรผk riske sahip yatฤฑrฤฑm araรงlarฤฑnda deฤerlendiriyor.
Merkez Bankasฤฑ, rezerv yรถnetimi sฤฑrasฤฑnda karลฤฑlaลฤฑlabilecek risklerin belirlenmesi, deฤerlendirilmesi ve kabul edilebilir sฤฑnฤฑrlar iรงinde tutulabilmesi iรงin risk yรถnetim stratejisi uyguluyor. Ayrฤฑca elindeki rezervlerin seviyesini, dรผzenli aralฤฑklarla internet sitesinde yayฤฑmlฤฑyor.
TCMB hangi rezerv hesaplamalarฤฑnฤฑ aรงฤฑklฤฑyor?
TCMB, her hafta aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ Haftalฤฑk Para ve Banka ฤฐstatistikleri’nde toplam dรถviz rezervlerini ve brรผt dรถviz rezervlerini aรงฤฑklarken net dรถviz rezervlerine dair verileri ayrฤฑca yayฤฑmlamฤฑyor.
Brรผt ve net dรถviz rezervi nedir?
Ekonomist Mahfi Eฤilmez’e gรถre, brรผt ve net dรถviz rezervi arasฤฑndaki fark ลรถyle aรงฤฑklanabilir:
Merkez Bankasฤฑ, dรถviz rezervlerinin tamamฤฑnฤฑn sahibi deฤil.
TCMB’nin rezervlerinin bir bรถlรผmรผ bankalarฤฑn Merkez Bankasฤฑ’nda tutmak zorunda olduฤu zorunlu karลฤฑlฤฑklardan oluลuyor
Bunlarฤฑ bir รงeลit emanet dรถviz olarak gรถrmek mรผmkรผn.
TCMB’nin son yฤฑllarda rezerv opsiyon mekanizmasฤฑ aracฤฑlฤฑฤฤฑyla, TL mevduatlar karลฤฑlฤฑฤฤฑnda almasฤฑ gereken zorunlu karลฤฑlฤฑklarฤฑ dรถvizle yatฤฑrma esnekliฤi tanฤฑmasฤฑyla bu dรถviz rezervlerindeki emanet tutarda artฤฑล oldu.
Dรถviz rezervlerinin bir bรถlรผmรผnรผn emanet olmasฤฑ nedeniyle Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn dรถviz rezervlerinin toplamฤฑ brรผt dรถviz rezervlerini gรถsteriyor.
Merkez Bankasฤฑ’nda emanet olarak duran miktarlar dรผลรผldรผฤรผnde net dรถviz rezervine ulaลฤฑlฤฑyor.
Net dรถviz rezervi nasฤฑl hesaplanฤฑyor?
Net dรถviz rezervi, TCMB verilerinde aktif kฤฑsฤฑmda yer alan dฤฑล varlฤฑklardan, pasif kฤฑsฤฑmda bulunan toplam dรถviz yรผkรผmlรผlรผklerini รงฤฑkardฤฑktan sonra elde edilen rakamฤฑn o gรผnรผn kuruna bรถlรผnmesiyle hesaplanฤฑyor.
Formรผl ลu ลekilde:
Net Rezerv = (Dฤฑล Varlฤฑklar – toplam dรถviz yรผkรผmlรผlรผkleri) / Dolar-TL kuru
Swap hariรง net rezerv ne demek?
Ekonomist Eฤilmez’e gรถre net rezerv miktarฤฑ, swap iลlemleriyle elde edilmiล (emanet) dรถvizleri de kapsadฤฑฤฤฑ iรงin bu rakam tam olarak net rezervi ifade etmiyor.
Bu yรผzden net dรถviz rezervini emanet dรถvizleri รงฤฑkararak gรถrebilmek iรงin bu miktardan swap karลฤฑlฤฑฤฤฑ elde edilmiล dรถviz tutarฤฑnฤฑ dรผลmek gerekiyor.
Swap hariรง net rezerv ise ลu ลekilde hesaplanabiliyor:
Swap hariรง net rezerv = Net rezerv – Swap iลlemleri toplamฤฑ
Net dรถviz rezervi neden รถnemli ve bu veri neden tartฤฑลma yaratฤฑyor?
Tรผrkiye’nin net dรถviz rezervlerinin eksiye dรผลtรผฤรผne dair hesaplamalar, uzun sรผredir tartฤฑลma yaratan bir konu.
Dรถviz rezervleri bir รผlkenin dฤฑล borรง รถdemesinde elini rahatlatฤฑrken, gerekmesi halinde harcayabileceฤi bir kaynak olmasฤฑ aรงฤฑsฤฑndan รถnem taลฤฑyor.
Ekonomistler, piyasada genel kural olarak net rezervlerin รผรง aylฤฑk ithalatฤฑ karลฤฑlayacak miktarda olmasฤฑnฤฑn beklendiฤini belirtiyor.
Tรผrkiye’nin dรถviz rezervlerinin gelinen mevcut durumda bu miktarฤฑn altฤฑna dรผลtรผฤรผ รถne sรผrรผlรผyor.
Ekonominin yavaลlamasฤฑ durumunda TCMB’nin elindeki rezervleri borรง รถdemesinde tampon olarak kullanmasฤฑ gerekebilir. Net rezervlerin eksiye dรผลmesi ise bu konuda elinin kuvvetli olmamasฤฑna neden oluyor.
