- 1- TL’deki son deฤer kaybฤฑ, geรงmiล รถrneklere kฤฑyasla ne kadar bรผyรผk?
- 2- รnceki kur artฤฑลฤฑ dรถnemlerine kฤฑyasla mevcut dฤฑล kฤฑrฤฑlganlฤฑk gรถstergeleri ne durumda?
- 3- TL’deki son deฤer kaybฤฑnฤฑ ne tetikledi?
- 4- Kur istikrarฤฑ iรงin reel faiz hangi seviyede olmalฤฑ?
- 5- Piyasa para politikasฤฑnda hangi faiz oranlarฤฑnฤฑ fiyatlฤฑyor?
- 6- รnceki รถrneklere kฤฑyasla dolarizasyon ne durumda?
- 7- TL cinsi devlet tahvillerinde yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn pozisyonu ne durumda?
- 8- Tรผrkiye’nin dรถviz cinsi tahvillerinde yabancฤฑlarฤฑn payฤฑ ne durumda?
- 9- รnceki รถrneklere kฤฑyasla banka tahvili deฤerlemeleri ne durumda?
- 10- Bankalarฤฑn fonlamasฤฑ nasฤฑl etkilenebilir?
- 11- Bankalarฤฑn kredi kalitesi nasฤฑl etkilenebilir?
- 12- Toparlanmayla birlikte hisse senedi piyasasฤฑnda ne olabilir?
- 13- Hisse senedi deฤerlemeleri cazip mi?
- 14- Borsada sektรถr kompozisyonu nasฤฑl?
Tรผrk lirasฤฑnda son dรถnemde kaydedilen sert deฤer kayฤฑplarฤฑ,ย dรผnyaย gรผndeminde yer almaya devam ediyor.
Sรถzcรผ’nรผn haberine gรถre ABD’nin รถnde gelen bankalarฤฑndan J.P.Morgan, 14 soru ve yanฤฑtta dolar/TL’deki son yรผkseliลi, รถnceki รถrneklerle kฤฑyaslayan รงarpฤฑcฤฑ bir rapor yayฤฑmladฤฑ.
Raporda, son kur ataฤฤฑnฤฑn รถncekilere kฤฑyasla benzer ve farklฤฑ yanlarฤฑ da sฤฑralandฤฑ.
1- TL’deki son deฤer kaybฤฑ, geรงmiล รถrneklere kฤฑyasla ne kadar bรผyรผk?
TL’deki son deฤer kaybฤฑ, son dรถnemlerin en bรผyรผk ve en keskinleri arasฤฑnda bulunuyor.
Dolar/TL eylรผl baลฤฑndaki seviyeye gรถre yรผzde 47 yรผkseldi. Sadece kasฤฑm ayฤฑndaki kur artฤฑลฤฑ, bu raporun yazฤฑldฤฑฤฤฑ sฤฑradaki 12,00 seviyesi baz alฤฑnฤฑrsa yaklaลฤฑk yรผzde 25 oldu. Kurda bu hafta 13’รผn รผzeri gรถrรผldรผ.
TL, satฤฑล yemeye baลladฤฑฤฤฑ gรผn sayฤฑsฤฑna gรถre geรงmiล on yฤฑlฤฑn en hฤฑzlฤฑ deฤer kaybฤฑnฤฑ yaลadฤฑ.
2018’da Nisan-Aฤustos dรถneminde kur artฤฑล oranฤฑ yรผzde 64 olmuลtu ancak iล gรผnรผ sayฤฑsฤฑna bakฤฑldฤฑฤฤฑnda o daha uzun bir dรถneme yayฤฑlmฤฑลtฤฑ.
Son deฤer kaybฤฑnda yeni olan, TL’nin zayฤฑflฤฑฤฤฑ iรงin toleransฤฑn biraz artmฤฑล olmasฤฑ. Bu da, dฤฑล finansman kฤฑrฤฑlganlฤฑklarฤฑnฤฑn biraz azalmฤฑล olmasฤฑndan kaynaklฤฑ olabilir. Yine de, dolar/TL, Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn aรงฤฑklama yaptฤฑฤฤฑ bir seviyeye ulaลtฤฑ.
Buna karลฤฑlฤฑk, tahvil faizlerindeki, risk primindeki (CDS) ve hisse senetlerindeki performans, รถnceki kur artฤฑลฤฑ baskฤฑsฤฑ dรถnemlerine kฤฑyasla รถne รงฤฑkmadฤฑ.
2- รnceki kur artฤฑลฤฑ dรถnemlerine kฤฑyasla mevcut dฤฑล kฤฑrฤฑlganlฤฑk gรถstergeleri ne durumda?
Cari aรงฤฑk ve รถzel sektรถrรผn dฤฑล borรงlarฤฑ, รถnceki dรถnemlere kฤฑyasla daha dรผลรผk seviyede. Bunun, mevcut durumda temel ayฤฑrt edici faktรถr olduฤunu ve TL’deki zayฤฑflฤฑฤฤฑn nedenlerinin deฤiลtiฤini dรผลรผnรผyoruz. Buna ek olarak, finansman endiลelerinin azalmasฤฑ da muhtemelen daha sert kur artฤฑลฤฑ iรงin toleransฤฑn artฤฑลฤฑnฤฑ saฤladฤฑ.
Eylรผl ayฤฑ itibarฤฑyla cari aรงฤฑฤฤฑn milli gelire oranฤฑ, mevsimsellikten arฤฑndฤฑrฤฑlฤฑp yฤฑllฤฑklandฤฑrฤฑlmฤฑล รผรง aylฤฑk ortalamaya gรถre yรผzde 1,7 seviyesinde. Temmuz 2020’de baลlayan kur artฤฑลฤฑnda bu oran yรผzde 6,7, Nisan 2018’de ise yรผzde 5,1 idi.
Artan fiyat rekabetรงiliฤi ve turizmdeki hฤฑzlฤฑ toparlanmanฤฑn yanฤฑ sฤฑra altฤฑn ithalatฤฑndaki normalleลmeyle ithalatฤฑn kontrol altฤฑna alฤฑnmasฤฑ, temel olumlu faktรถrler olarak รถne รงฤฑkฤฑyor.
รte yandan, mevcut seviyeler belirgin ลekilde yรผksek olmasa da kredi bรผyรผmesindeki artฤฑล sinyalleri, รถnรผmรผzdeki dรถnemde cari aรงฤฑk iรงin risk teลkil ediyor. Dรผลรผk reel faizler, kredi bรผyรผmesini daha da artฤฑrabilir.
Finansal kesim dฤฑลฤฑndaki firmalarฤฑn dรถviz aรงฤฑฤฤฑ Aralฤฑk 2018’deki 174,5 milyar dolar seviyesinden anlamlฤฑ bir ลekilde azalarak 126,7 milyar dolara geriledi. Bu dรถnemde ลirketlerin dรถviz kredileri 27 milyar dolar azalฤฑrken, dรถviz mevduatlarฤฑ 23 milyar dolar arttฤฑ.
3- TL’deki son deฤer kaybฤฑnฤฑ ne tetikledi?
Enflasyon. TL’deki mevcut deฤer kaybฤฑnda ayฤฑrt edici รถzellik, enflasyondaki ve enflasyon beklentilerindeki yรผksek seviye. รekirdek ve manลet enflasyon ekimde sฤฑrasฤฑyla yฤฑllฤฑk yรผzde 16,9 ve yรผzde 19,9 oldu.
Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn politika faizini yรผzde 15’e dรผลรผrmesiyle reel faiz belirgin ลekilde negatif seviyede. รnceki kur artฤฑลฤฑ dรถnem baลlangฤฑรงlarฤฑna kฤฑyasla, enflasyon beklentileri de en yรผksek seviyede.
Enflasyonun ve enflasyon beklentilerinin mevcut seviyelerinde รงok gevลek para politikasฤฑ, makro ekonomik ortamฤฑ istikrarsฤฑzlaลtฤฑrma riski taลฤฑyor. Bu durum รถzellikle sฤฑk sฤฑk tekrarlayan kur artฤฑลฤฑ ve yรผksek enflasyon dรถnemlerinde geรงerli.
4- Kur istikrarฤฑ iรงin reel faiz hangi seviyede olmalฤฑ?
Tรผrkiye’de รถnceki รถrneklere bakฤฑldฤฑฤฤฑnda, TL’nin istikrara kavuลmasฤฑ iรงin รงekirdek enflasyona gรถre reel faizin yaklaลฤฑk yรผzde 2,5 seviyesine yรผkselmesi gerekti. Mevcut durumda Tรผrkiye’de bu oran yรผzde -1,3 seviyesinde ve eฤer politika faizi sabit kalฤฑrsa reel faizin Mayฤฑs 2022’de yรผzde -3,4’e kadar gerilemesini bekliyoruz. Manลet enflasyona gรถre hesaplandฤฑฤฤฑnda daha dรผลรผk rakamlara ulaลฤฑlฤฑyor.
Enflasyon tahminimize kฤฑyasla reel faiz yรผzde -2,9 seviyesinde. Bu oranฤฑn yรผzde 3,2 seviyelerine yรผkselmesi gerekiyor.
5- Piyasa para politikasฤฑnda hangi faiz oranlarฤฑnฤฑ fiyatlฤฑyor?
Swap piyasasฤฑnda, faiz indirimlerinde ani ve sert U dรถnรผลรผ fiyatlanฤฑyor.
Bu piyasada Mart 2022’ye kadar toplamda 491 baz puanlฤฑk faiz artฤฑลฤฑ, gelecek yฤฑl sonuna kadar ise 743 baz puanlฤฑk faiz artฤฑลฤฑ fiyatlanฤฑyor. Bu durumda politika faizi gelecek yฤฑl sonunda yรผzde 22’yi aลacaktฤฑr.
6- รnceki รถrneklere kฤฑyasla dolarizasyon ne durumda?
Mevcut รถrnekte, mevduat dolarizasyonu baskฤฑsฤฑ sฤฑnฤฑrlฤฑ. รnceki รถrneklerin birรงoฤunda da yurt iรงi yerleลik kiลi ve ลirketlerin dรถviz satฤฑลฤฑ, kur artฤฑลlarฤฑna karลฤฑ dengeleyici bir gรผรง olmuลtu.
Dolarizasyon baskฤฑsฤฑnฤฑn sฤฑnฤฑrlฤฑ olmasฤฑ, TL’deki deฤer kaybฤฑ karลฤฑsฤฑnda yetkililerinin รถncekilere kฤฑyasla daha az kaygฤฑlฤฑ gรถrรผnmelerinin nedenlerinden biri de olabilir.
รte yandan, negatif reel faizler, geรงen hafta dolar talebini muhtemelen artฤฑrdฤฑ. Yerellerin dรถviz talebi geรงen hafta keskin ลekilde arttฤฑ.
Parite etkisinden arฤฑndฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑnda yerellerin dรถviz talebi geรงen hafta 1,1 milyar dolar arttฤฑ ve bu artฤฑล son 9 aydaki en bรผyรผk artฤฑล oldu.
TL mevduat faizlerinin enflasyona karลฤฑ yeterli koruma saฤlamamasฤฑ temel zorluk olarak รถne รงฤฑkฤฑyor. Bu durum, yerelleri, birikimlerini korumak รผzere diฤer varlฤฑklara yรถneltebilir.
7- TL cinsi devlet tahvillerinde yabancฤฑ yatฤฑrฤฑmcฤฑlarฤฑn pozisyonu ne durumda?
TL cinsi tahvil piyasasฤฑnda yabancฤฑ payฤฑ, rekor dรผลรผk seviyede bulunuyor. Ekim 2021 itibarฤฑyla TL cinsi devlet tahvillerinde yabancฤฑ payฤฑ sadece yรผzde 3,8. Bu oran, Nisan 2013’te yรผzde 26 ile zirveyi gรถrmรผลtรผ.
TL’deki son deฤer kaybฤฑnda, yabancฤฑlarฤฑn ana sรผrรผkleyici gรผรง olduฤunu dรผลรผnmรผyoruz. รte yandan, yabancฤฑlarฤฑn pozisyonlarฤฑnฤฑ daha da azaltmasฤฑ mรผmkรผn.
8- Tรผrkiye’nin dรถviz cinsi tahvillerinde yabancฤฑlarฤฑn payฤฑ ne durumda?
Tรผrkiye’nin dรถviz cinsi tahvillerinde (eurobond) de yabancฤฑlar 2019’dan bu yana dรผzenli ลekilde pozisyonlarฤฑnฤฑ azaltฤฑyor.
2019 yฤฑlฤฑ ortasฤฑnda yรผzde 63 olan yabancฤฑlarฤฑn eurobond piyasasฤฑndaki payฤฑ, mevcut durumda yรผzde 48’e kadar geriledi.
9- รnceki รถrneklere kฤฑyasla banka tahvili deฤerlemeleri ne durumda?
รnceki รถrneklere kฤฑyasla mevcut durumda banka tahvilleri รงok tepki vermedi. Bunun, Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn brรผt dรถviz rezervlerindeki iyileลmeyle ve TL’deki dรผzeltmeye izin vermeye hazฤฑr gรถrรผnmesiyle ilgisi olduฤunu dรผลรผnรผyoruz.
10- Bankalarฤฑn fonlamasฤฑ nasฤฑl etkilenebilir?
2018’de bankalarฤฑn dฤฑล fonlamasฤฑ etkilenmiลti, bu repo piyasasฤฑnda aรงฤฑkรงa gรถzlenebiliyordu. Ancak sonraki stres dรถnemlerinde bu olmadฤฑ.
Benzer ลekilde, bankalarฤฑn mevduatlarฤฑ 2018’de daha fazla risk altฤฑndaydฤฑ ve bankalarฤฑn ellerindeki fiziki dรถviz hacmi keskin ลekilde artmฤฑลtฤฑ.
Bankalarฤฑn dฤฑล borรง รงevrimlerinde ya da mevduatlarฤฑnda risk ortaya รงฤฑkmasฤฑ iรงin 2018’deki gibi ya da daha sert bir ลok olmasฤฑ gerekiyor. Henรผz mevcut piyasa stresi, o seviyede deฤil.
11- Bankalarฤฑn kredi kalitesi nasฤฑl etkilenebilir?
Geรงmiลteki gรผรงlรผ bรผyรผme ortamlarฤฑnฤฑn ve geรงmiล bรผyรผme ลoklarฤฑnฤฑn kฤฑsa รถmรผrlรผ doฤasฤฑnฤฑn bankalarฤฑ sorunlu kredileri yeniden yapฤฑlandฤฑrmaya/yeniden finanse etmeye ve uygun muhasebeleลtirme ve karลฤฑlฤฑk ayฤฑrmayฤฑ ertelemeye sevk ettiฤini dรผลรผnรผyoruz. Bu, yรผksek riskli kredilere ihtiyatlฤฑ bir ลekilde karลฤฑlฤฑk ayฤฑrmamakta olabileceklerine iลaret etmektedir. Ancak bu duruma dair รงok kaygฤฑlฤฑ deฤiliz.
Bรผyรผme belirgin bir ลekilde yavaลlamadฤฑkรงa ve uzun bir sรผre dรผลรผk kalmadฤฑkรงa, kredi vermede ani duruล olmadฤฑkรงa (bunlar ลu anda beklenmiyor), bankalar sorunlarฤฑnฤฑ ertelemeye devam edebilirler.
Sonuรง olarak, kฤฑsa vadede sorunlu kredilerden kaynaklฤฑ olarak bankalarฤฑn kredi maliyetleri ve sermaye oranlarฤฑ รผzerindeki herhangi bir yรผksek baskฤฑnฤฑn olmasฤฑnฤฑ beklemiyoruz.
Bankalar kรขrlฤฑ; istikrarlฤฑ makro koลullar altฤฑnda, zaman iรงinde yรผksek riskli krediler iรงin karลฤฑlฤฑk ayฤฑrabilirler.
12- Toparlanmayla birlikte hisse senedi piyasasฤฑnda ne olabilir?
Tรผrkiye’de ลu andaki gibi finansal piyasa zayฤฑflฤฑฤฤฑ dรถnemlerine yatฤฑrฤฑmcฤฑlar alฤฑลkฤฑn. Ancak yatฤฑrฤฑmcฤฑlar, toparlanmanฤฑn da gรผรงlรผ olduฤunu da hatฤฑrlamalฤฑ.
รnceki dรถrt รถrnekte ortalamada yรผzde 50’yi aลan kฤฑsa sรผreli sert yรผkseliลler gรถrรผldรผ. Bu yรผkseliลlerin her biri, reel faizlerin yรผkselmeye baลladฤฑฤฤฑ ve para politikasฤฑna iliลkin yatฤฑrฤฑmcฤฑ algฤฑsฤฑnฤฑn deฤiลtiฤi anlarda baลladฤฑ.
Likit bir borsada yรผzde 50โlik bir rallinin cazibesi, kฤฑsa vadeli yatฤฑrฤฑmcฤฑlara dikkat gรถstermeleri iรงin iyi bir gerekรงe sunuyor.
13- Hisse senedi deฤerlemeleri cazip mi?
Tรผrkiye’de deฤerlemeler, fiyat kazanรง oranlarฤฑ ve temettรผ getirilerine gรถre bakฤฑldฤฑฤฤฑnda Merkez ve Orta Avrupa, Orta Doฤu ve Afrika (CEEMEA) bรถlgesinin en dรผลรผkleri arasฤฑnda. รzellikle yรผksek temettรผ oranlarฤฑ dikkat รงekiyor.
Tรผrkiye dahil kรผresel geliลen piyasa fonlarฤฑndan รงฤฑkฤฑลlarฤฑn devam etmesini bekliyoruz. Tรผm geliลen รผlkeler fonunda Tรผrkiye’nin payฤฑ yรผzde 0,25 seviyesine gerilemiล durumda.
14- Borsada sektรถr kompozisyonu nasฤฑl?
Geรงmiลte yรผzde 50’nin รผzerinde paya sahip olan bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผ, yรผzde 26’ya geriledi. Otomotiv ve beyaz eลya gibi ihracatรงฤฑ sektรถrler ile enerji ve malzeme yรผkseliลte.
