BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre Dรผnya Gฤฑda Gรผnรผ’nde Birleลmiล Milletler gฤฑda fiyatlarฤฑnda beklenen dev artฤฑลlarฤฑn “eลi benzeri gรถrรผlmemiล, felaket dรผzeyinde bir gฤฑda gรผvenliฤi sorunu” yaratacaฤฤฑ uyarฤฑsฤฑ yaptฤฑ.
BM aรงฤฑklamasฤฑnda “ลu anda Etiyopya, Madagaskar, Gรผney Sudan ve Yemen’de yarฤฑm milyona yakฤฑn insan kฤฑtlฤฑk benzeri koลullarda yaลฤฑyor. Son bir kaรง aydฤฑr Burkina Faso ve Nijerya’da da korumasฤฑz bir kesim bu koลullarda yaลamaya baลladฤฑ” deniyor.
Daha da vahimi รงeลitli รผlkelerde 41 milyon insanฤฑn daha aรงlฤฑk koลullarฤฑna dรผลme tehdidiyle karลฤฑ karลฤฑya olduฤunu tahmin eden BM derhal yardฤฑm kampanyasฤฑ baลlatฤฑlmasฤฑnฤฑ istiyor.
ฤฐngiltere merkezli The Hunger Project (Aรงlฤฑk Projesi) adlฤฑ yardฤฑm kuruluลunun tahminlerine gรถre ise dรผnyada 690 milyon insan kronik aรงlฤฑk koลullarฤฑnda yaลฤฑyor ve bunlarฤฑn yรผzde 60’ฤฑ kadฤฑn. ฤฐlaveten, 850 milyon insan da Covid-19’un etkisiyle yoksulluk sฤฑnฤฑrฤฑnฤฑn altฤฑna dรผลme tehlikesiyle karลฤฑ karลฤฑya.
Gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑn yรผkselmesinin dรผnyanฤฑn dรถrt bir yanฤฑnda insanlarฤฑn gรผnlรผk yaลamlarฤฑ aรงฤฑsฤฑndan ne anlama geldiฤine ve gฤฑda yoksulluฤuyla mรผcadele konusunda ne tรผr seรงeneklerin deฤerlendirildiฤine bakฤฑyoruz.
Fiyatlar neden yรผkseliyor?
รokuluslu gฤฑda ลirketi Kraft Heinz yakฤฑnlarda, pandemi sonrasฤฑ her yerde birden enflasyonun yรผkselmesiyle, insanlarฤฑn artฤฑk yรผksek gฤฑda fiyatlarฤฑna alฤฑลmasฤฑ gerektiฤi yolunda bir uyarฤฑ yaptฤฑ.
Hindistan’da Mumbai’deki Raah Vakfฤฑ kurucu ve yรถneticisi Dr Sarika Kulkarni, gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑn yรผkselmesinin sรผreceฤi konusunda Heinz gฤฑda ลirketi patronu Miguel Patricio’ya katฤฑlฤฑyor.
Dr Kulkarni ve Raah Vakfฤฑ Hindistan’ฤฑn yerel toplumlarฤฑnฤฑn yaลam kalitesini ve saฤlฤฑk koลullarฤฑnฤฑ yรผkseltecek รงalฤฑลmalar yapฤฑyor.
Pandemi dรถneminde bir รงok รผlkede tahฤฑl ve diฤer tarฤฑm รผrรผnlerinden yarฤฑ iลlenmiล tarฤฑm รผrรผnlerine รงoฤu gฤฑda maddesinin รผretiminde dรผลรผล yaลandฤฑ. Virรผsรผn kontrol altฤฑna alฤฑnmasฤฑ ve salgฤฑnฤฑn yayฤฑlmasฤฑ tehdidine karลฤฑ alฤฑnan รถnlemler de gฤฑda naklini sฤฑnฤฑrladฤฑ.
ลimdi ekonomiler yeniden canlanmaya ve bu รผrรผnleri sunmaya baลladฤฑ ama รผreticilerin bรผyรผk bir kฤฑsmฤฑ bu aลamada รงok yรผkselmiล olan talebi karลฤฑlayamฤฑyor ve bu da fiyatlarฤฑn yรผkselmesine yol aรงฤฑyor. รcretlerin ve enerji girdisi fiyatlarฤฑnฤฑn da yรผkselmesi รผretici ve imalatรงฤฑnฤฑn รผzerindeki fiyat baskฤฑsฤฑnฤฑ artฤฑrฤฑyor.
Yoksullukla mรผcadele uzmanฤฑ Dr Kulkarni “Fiyatlar arz ve talebin doฤrudan bir รผrรผnรผ. Nรผfus artar ve gฤฑda talebi sรผrekli artarken, ekilebilir tarฤฑm alanlarฤฑ, su sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ, toprak fakirleลmesi, iklim deฤiลikliฤi ve aลฤฑrฤฑ iklim olaylarฤฑnฤฑn sฤฑklฤฑฤฤฑ ve รงeลitlerinin artฤฑลฤฑ, yeni kuลaklarฤฑn meslek olarak รงiftรงiliฤi seรงmek istememesi gibi bir dizi sorun nedeniyle daralฤฑyor” diyor.
“รiftรงilerin karลฤฑlaลtฤฑklarฤฑ รงoklu sฤฑkฤฑntฤฑlar da gฤฑda fiyatlarฤฑna yansฤฑyor ve yรผkseliล devam ediyor” diye ekliyor.
‘Yiyecek karลฤฑlฤฑฤฤฑ seks’
Birleลmiล Milletler’in ฤฐnsani Yardฤฑm’dan sorumlu yetkilisi Martin Griffiths “Aรงlฤฑk kapฤฑsฤฑ bir kez aรงฤฑldฤฑ mฤฑ belki de diฤer tehditlerden farklฤฑ olarak bรผyรผk hฤฑzla yaygฤฑnlaลฤฑr” diyor.
Yoksullaลma ve aรงlฤฑk tehdidi ve yรผkselen gฤฑda fiyatlarฤฑ karลฤฑsฤฑnda kadฤฑnlar ve kฤฑz รงocuklarฤฑ รถzellikle daha korumasฤฑz.
Griffiths “Kadฤฑnlar bize, ailelerini besleyebilmek iรงin umarsฤฑzca hangi yollara baลvurduklarฤฑnฤฑ anlatฤฑyor. Bunlar arasฤฑnda yakฤฑnda gittiฤim Suriye’de duyduฤum, gฤฑda karลฤฑlฤฑฤฤฑnda seks, erken evlilik ya da รงocuk evliliฤi de var”diyor.
Farm Radio International (Uluslararasฤฑ รiftรงi Radyosu) adlฤฑ kuruluลun Proje Geliลtirme bรถlรผmรผ baลkanฤฑ Karen Hampson da kรผresel dรผzeyde en fazla gฤฑda sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ รงeken insanlarฤฑn bazฤฑlarฤฑnฤฑn kรผรงรผk รงiftรงiler olduฤunu sรถylรผyor.
“Yaลadฤฑฤฤฑmฤฑz yรผkselen gฤฑda fiyatlarฤฑ kadฤฑnlar iรงin iki ucu da kesen bir bฤฑรงak gibi. Bir yandan tarฤฑmla uฤraลan ailelerin kendi รผretmedikleri gฤฑda รผrรผnlerini satฤฑn almalarฤฑ gerekiyor, dolayฤฑsฤฑyla hem maliyetleri yรผkseliyor hem de gฤฑdaya eriลimleri azalฤฑyor. Bu da aรงlฤฑk ve yetersiz beslenmeye yol aรงฤฑyor.”
“Diฤer yandan ise, en azฤฑndan teorik olarak gฤฑda รผrรผnlerindeki fiyat artฤฑลฤฑnฤฑn aslฤฑnda sattฤฑklarฤฑ รผrรผnlerden daha iyi bir gelir elde etmeleri anlamฤฑna gelmesi lazฤฑm. Ama รงoฤu zaman -en fazla da Afrikalฤฑ kรผรงรผk รงiftรงiler aรงฤฑsฤฑndan- gฤฑda รผrรผnlerinin fiyat artฤฑลlarฤฑ gelir artฤฑลฤฑna tahvil olmuyor” diyor.
Hindistan’dan Dr Kulkarni yoksulluฤun doฤrudan fiyatlarla orantฤฑlฤฑ olduฤunu, bir yandan yoksulluk artarken ne yazฤฑk ki aynฤฑ zamanda fiyatlarฤฑn da artmaya devam ettiฤini ve yoksullarฤฑn kรผรงรผk bรผtรงelerinin kalan kฤฑsmฤฑnฤฑ da ellerinden aldฤฑฤฤฑnฤฑ anlatฤฑyor.
“Yรผksek gฤฑda fiyatlarฤฑ, daha yoksul toplum kesimleri iรงerisinde yetersiz beslenme, aรงlฤฑk ve รงok sayฤฑda saฤlฤฑk sorununa yok aรงฤฑyor. Gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑn yรผksek olmasฤฑ toplumlarฤฑn acฤฑmasฤฑz bir aรงlฤฑk, hastalฤฑk ve yoksulluk sarmalฤฑna saplanฤฑp kalmasฤฑna yol aรงฤฑyor” diyor.
Yoksullukla, eลitsizlikle mรผcadele ve bunlara karลฤฑ direncin gรผรงlendirilmesi amacฤฑyla veri ve belge toplayan Development Initiatives (Kalkฤฑnma Giriลimleri) adlฤฑ kรผresel รถrgรผtlenmenin CEO’su Harpinder Collacott da Dr Kulkami ile aynฤฑ gรถrรผลte.
“Aลฤฑrฤฑ yoksulluk, temel ihtiyaรงlarฤฑn karลฤฑlanabilmesi iรงin gereken gelir dรผzeyine gรถre hesaplanฤฑyor ve bu temel ihtiyaรงlarฤฑn รถnemli bir kฤฑsmฤฑnฤฑ da gฤฑda oluลturuyor. Eฤer gฤฑda fiyatlarฤฑ yรผkselirse, insanlarฤฑn temel ihtiyaรงlarฤฑ iรงin gereken miktar da yรผkseliyor. Bu yรผkselmeyince, insanlar aลฤฑrฤฑ yoksulluฤa ya da o sฤฑnฤฑrฤฑn da altฤฑndaki derinliklere itilmiล oluyorlar.
Ne yapฤฑlabilir?
Geliลmiล รผlkelerde yaลayan insanlar gฤฑda fiyatlarฤฑndaki yรผkseliล karลฤฑsฤฑnda, bรผtรงelerindeki temel ihtiyaรง sayฤฑlmayan maddelerden, tatillerden vazgeรงebilme, harcamalarฤฑnฤฑ kฤฑsabilme imkanฤฑna sahip. Ama geliลmekte olan ve yoksul รผlkelerde yaลayan insanlarฤฑn รงoฤu bu seรงeneฤe sahip deฤil.
BM, yerel kurumlar ve hรผkรผmetler insanlarฤฑ yoksulluk uรงurumundan รงฤฑkarmak, yรผkselen gฤฑda fiyatlarฤฑyla baล etmek iรงin daha geleneksel yรถntemler benimserken, dรผnyanฤฑn dรถrt bir yanฤฑnda faaliyet gรถsteren yardฤฑm kuruluลlarฤฑ yaratฤฑcฤฑ yaklaลฤฑmlara odaklanฤฑyor.
BM Gฤฑda ve Tarฤฑm รrgรผtรผ FAO’nun baลkanฤฑ Qu Dongyu “Gฤฑda ve gelir yardฤฑmฤฑ eลgรผdรผmlรผ bir ลekilde saฤlanmalฤฑ” diyor.
“Tarฤฑmsal gฤฑda sistemlerini desteklemek ve uzun vadeli yardฤฑmlar, insanlarฤฑn anlฤฑk saฤ kalmasฤฑnฤฑ saฤlamanฤฑn รถtesinde ekonomilerin dรผzelmesi ve direncin yรผkselmesinin yolunu aรงar. Bir an bile boลa harcanmamalฤฑ” diye sรผrdรผrรผyor.
Fakat yardฤฑm kuruluลu Development Initiatives’in CEO’su Harpinder Collacott, gฤฑda yoksulluฤunun sadece parayla รงรถzรผmlenebilecek bir sorun olmadฤฑฤฤฑnฤฑ vurguluyor ve “ฤฐnsanlarฤฑn yoksullaลmasฤฑna sebep olan sistemlerin ve yapฤฑlarฤฑn radikal bir ลekilde deฤiลmesi gerekiyor” diyor.
“Statรผkoyu deฤiลtirmek ve bazฤฑ insanlarฤฑn aลaฤฤฑlara itilmesine dur diyebilmek iรงin, bรผtรผn hรผkรผmetleri, kurumlarฤฑ, iล dรผnyasฤฑnฤฑ, sivil toplum รถrgรผtlerini kapsayacak ve en yoksul insanlarฤฑ yaklaลฤฑmฤฑnฤฑn odaฤฤฑna yerleลtirecek kรผresel bir รงabaya ihtiyacฤฑmฤฑz var” diye sรผrdรผrรผyor.
Hindistan’dan yoksullukla mรผcadele uzmanฤฑ Dr Kulkarni de iklim deฤiลikliฤine uyarlanmฤฑล akฤฑllฤฑ tarฤฑmฤฑn geliลtirilmesi, รถrneฤin yaฤmur suyu toplama kapasitelerinin, รผrรผn depolama kapasitelerinin geliลtirilmesi, tohum ve diฤer tarฤฑm girdilerinin fiyatlarฤฑnฤฑn dรผลรผrรผlmesi, รงiftรงilerin รผrรผnlerinin yeterli bir kฤฑsmฤฑnฤฑ kendi tรผketimleri iรงin saklamaya teลvik edilmesi gibi yรถntemlerden sรถz ediyor.
Onun kurucusu olduฤu Raah Vakfฤฑ son yedi yฤฑl iรงerisinde 30 bini aลkฤฑn insanฤฑn yaลadฤฑฤฤฑ 105 yoksul kรถyde, uyarlama projeleri geliลtirerek yฤฑl boyu yeterli suya kavuลulmasฤฑnฤฑ saฤlamฤฑล.
“Genรงleri tam zamanlฤฑ meslek olarak รงiftรงiliฤe yรถnelmesini ve daha iyi verim ve daha iyi gelir elde etmeyi saฤlayacak daha planlฤฑ tarฤฑmsal koridorlar yaratฤฑlmasฤฑnฤฑ teลvik ediyoruz” diyor.
Farm Radio International’dan Karen Hampson’a gรถre ise gฤฑda yoksulluฤunun sebeplerinden biri, geliลmekte olan รผlkelerde kฤฑrsal kesimlerde yaลayan hanelerin, farklฤฑ piyasalardaki รผrรผn fiyatlarฤฑyla ilgili doฤru bilgilere yeterince eriลememesi. Bu nedenle aracฤฑlar ve toptancฤฑ tรผccarlarla iyi pazarlฤฑk edemiyorlar. Aynฤฑ ลekilde geliลkin tarฤฑm yรถntemleri ve bรถlgesel hava durumu tahminlerine eriลim eksikliฤinin de รถnemli olduฤuna iลaret ediyor.
Kanada merkezli bir sivil kuruluล olan Farm Radio International, interaktif radyo yayฤฑnlarฤฑ yoluyla, Sahra altฤฑ Afrika’da kรผรงรผk รถlรงekli tarฤฑm yapanlarฤฑn iletiลim ve bilgilendirme ihtiyaรงlarฤฑnฤฑ karลฤฑlamaya รงalฤฑลฤฑyor.
Hampson “Radyoda yayฤฑnlanan tarฤฑm programlarฤฑ, รงiftรงilere รผrรผnlerine nasฤฑl daha iyi fiyat alabileceklerini anlatarak ya da doฤru zamanda baลka doฤru bilgiler aktarmak suretiyle bu durumu deฤiลtirebilir. รrneฤin, yakฤฑnda Tanzanya’da iklim hizmetleri konulu bir projeyi takip eden dinleyicilerin yรผzde 58’i, artฤฑk iklimle ilgili bilgilerini tarฤฑmsal faaliyetlerini iyileลtirmek iรงin daha iyi kullandฤฑklarฤฑnฤฑ sรถylediler. Dinleyicilerin yรผzde 73’รผ ise radyo programlarฤฑnฤฑ dinledikten sonra, tohum ekimi yรถntemlerini geliลtirdiklerini bildirdi” diyor.
Neler olabilir?
Dรผnyanฤฑn รงeลitli yerlerinde, geliลmiล ve geliลmekte olan รผlkelerde yaลayan insanlar artan gฤฑda fiyatlarฤฑyla nasฤฑl baล edeceklerini dรผลรผnedursun, bu sahada รงalฤฑลmalar yรผrรผtenler, dรผnya liderleri hฤฑzlฤฑ ve iyi dรผลรผnรผlmรผล adฤฑmlar attฤฑฤฤฑ takdirde bu durumun bir krize dรถnรผลmesinin engellenebileceฤi konusunda umutlu olduklarฤฑnฤฑ sรถylรผyorlar.
Hampson “ลahsen ben her zaman umut olduฤunu dรผลรผnรผrรผm” diyor ama ลu koลullarla:
“Kadฤฑnlarฤฑ, erkekleri ve genรง รงiftรงileri dinleyip, onlarฤฑn baลฤฑ รงekmesine sorunlarฤฑnฤฑ ifade etmesini saฤlayฤฑp, onlarฤฑ politik karar sรผreรงlerine katarsak, kooperatifler yoluyla, รงiftรงi ve kadฤฑn gruplarฤฑ oluลturmak, ve buluลlar geliลtirmek yoluyla รงabalarฤฑnฤฑ desteklersek olur. Biz odaฤฤฑmฤฑza iklim deฤiลikliฤine karลฤฑ atฤฑlacak adฤฑmlarฤฑ ve marjinal gruplarฤฑn desteklenmesini, รถzellikle de piyasalara, kredilere, bilgiye eลit eriลim ihtiyaรงlarฤฑna cevap verilmesini odaฤa koyuyoruz.”
Dr Kulkarni de benzer bir gรถrรผลte:
“Aรงฤฑklarฤฑn nerede olduฤu bilindiฤi ve tanฤฑmlandฤฑฤฤฑ iรงin bunlara รงรถzรผm geliลtirmek iรงin hala zaman olduฤu umudunu taลฤฑyoruz. Fakat onlarฤฑ gรถrmezden gelirsek, sorunlarฤฑmฤฑz var demektir ve o zaman umut etmek de gรผรงleลebilir.”
