Hรผkรผmetlerarasฤฑ ฤฐklim Deฤiลikliฤi Paneli’nin (IPCC) bu yฤฑl 234 bilim insanฤฑnฤฑn katkฤฑsฤฑyla yayฤฑmladฤฑฤฤฑ rapora gรถre, insan faaliyetleri kaynaklฤฑ emisyonlar nedeniyle kรผresel ฤฑsฤฑnma son 2 bin yฤฑlda benzeri gรถrรผlmemiล ลekilde arttฤฑ.
Mevcut durumda 1 derecenin รผzerinde ฤฑsฤฑnan gezegen iรงin en bรผyรผk tehdit olan emisyonlarฤฑn 2030’a kadar yarฤฑya, 2050’ye kadar ise sฤฑfฤฑr seviyesine indirilmesi gerekiyor. Kรผresel sฤฑcaklฤฑk artฤฑลฤฑnฤฑ Paris Anlaลmasฤฑ kapsamฤฑnda 1,5 dereceyle sฤฑnฤฑrlandฤฑrmak iรงin emisyonlarฤฑn azaltฤฑlmasฤฑna yรถnelik iddialฤฑ ve acil รถnlemlerin alฤฑnmasฤฑna ihtiyaรง duyuluyor.
Emisyonlarฤฑn yรผzde 26,8’i elektrik sektรถrรผ kaynaklฤฑ
AA muhabirinin ฤฐklim ve Enerji รรถzรผmleri Merkezi ve Climate Trace verilerinden derlediฤi bilgilere gรถre, insan faaliyeti kaynaklฤฑ kรผresel sera gazฤฑ emisyonlarฤฑnฤฑn yรผzde 76’sฤฑ karbondioksit, yรผzde 16’sฤฑ metan, kalan yรผzde 8’i ise azot oksit ve diฤerlerinden kaynaklanฤฑyor.
Kรผresel emisyonlar son 70 yฤฑlda hฤฑzla artarken 1990’da 35 milyar ton karbondioksit eล deฤeri olan emisyon salฤฑmฤฑ 50 milyar ton seviyesine kadar รงฤฑktฤฑ.
Dรผnyada geรงen yฤฑl 50,6 milyar ton karbondioksit eล deฤeri emisyon salฤฑmฤฑ gerรงekleลirken bu emisyonlarฤฑn yรผzde 26,8’i elektrik, yรผzde 19,2’si imalat, yรผzde 13,5’i ulaลฤฑm, yรผzde 12,7’si tarฤฑm, yรผzde 10,8’i petrol ve gaz, yรผzde 8,4’รผ ise binalardan kaynaklandฤฑ.
Atฤฑk sektรถrรผ, emisyonlarฤฑn yรผzde 6,5’ine ve denizcilik sektรถrรผ ise yรผzde 2’sine yol aรงtฤฑ.
รzellikle elektrik รผretim ve ulaลฤฑm sektรถrรผnde fosil yakฤฑtlarฤฑn yoฤun kullanฤฑlmasฤฑ kรผresel ฤฑsฤฑnmanฤฑn en รถnemli sebepleri arasฤฑnda yer alฤฑrken kรถmรผr baลta olmak รผzere fosil yakฤฑt kullanฤฑmฤฑnฤฑn sonlandฤฑrฤฑlmasฤฑ, sฤฑcaklฤฑk artฤฑลฤฑnฤฑ 1,5 dereceyle sฤฑnฤฑrlandฤฑrmak iรงin kritik รถnem arz ediyor.
Kรผresel emisyonlarฤฑn en bรผyรผk sorumlusu รin
Dรผnyanฤฑn en bรผyรผk kรถmรผr รผreticisi ve tรผketicisi konumunda bulunan รin, kรผresel emisyonlarฤฑn yรผzde 26,9’una (13,63 milyar ton karbondioksit eล deฤeri) neden oldu.
รin’i yรผzde 12,2 (6,18 milyar ton karbondioksit eล deฤeri) ile ABD ve yรผzde 7,35 (3,72 milyar ton karbondioksit eล deฤeri) ile Hindistan izledi.
Kรผresel emisyonlarฤฑn yรผzde 4,8’ine (2,43 milyar ton karbondioksit eล deฤeri) Rusya, yรผzde 2,8’ine (1,42 milyar ton karbondioksit eล deฤeri) Endonezya neden oldu.
Bu รผlkeleri yรผzde 2,6 ile Japonya, yรผzde 2,4 ile Brezilya, yรผzde 1,65 ile Almanya, yรผzde 1,63 ile ฤฐran ve yรผzde 1,52 ile Kanada takip etti.
Sรถz konusu 10 รผlke kรผresel emisyonlarฤฑn yaklaลฤฑk yรผzde 64’รผne yol aรงtฤฑ.
Tรผrkiye, geรงen yฤฑl 530 milyon ton karbondioksit eล deฤeri emisyon salฤฑmฤฑyla kรผresel emisyonlarda yรผzde 1 paya sahip oldu ve dรผnyada 16’ncฤฑ sฤฑrada yer aldฤฑ.
Tรผrkiye’deki emisyonlarฤฑn yรผzde 24,1’i elektrik sektรถrรผnden kaynaklandฤฑ, yรผzde 21,2’sini imalat, yรผzde 15,8’ini ulaลฤฑm, yรผzde 13,8’ini binalar, yรผzde 11,1’ini atฤฑk, yรผzde 9,3’รผnรผ tarฤฑm, kalan yรผzde 4,7’lik kฤฑsmฤฑnฤฑ ise denizcilik, petrol ve doฤal gaz sektรถrleri oluลturdu.
Gelecek ay onaylayacaฤฤฑ Paris Anlaลmasฤฑ ile iklim deฤiลikliฤiyle mรผcadelede yeni bir dรถneme giren Tรผrkiye, daha รถnce verdiฤi taahhรผt kapsamฤฑnda emisyonlardaki artฤฑลฤฑ yรผzde 21 azaltmayฤฑ taahhรผt ediyor. Tรผrkiye’nin anlaลmayฤฑ onayladฤฑktan sonra emisyon azaltฤฑmฤฑna yรถnelik yeni bir hedef belirlemesi bekleniyor.
Our World in Data verilerine gรถre, emisyonlarฤฑn รผlkelere gรถre daฤฤฑlฤฑmฤฑ 1800’lรผ yฤฑllardan beri bรผyรผk รงapta deฤiลiklik gรถsterdi.
Mevcut durumda kรผresel emisyonlarฤฑn yรผzde 0,9’undan sorumlu olan Birleลik Krallฤฑk, 1888’e kadar dรผnyada en fazla emisyon salฤฑmฤฑ yapan รผlke olarak ilk sฤฑrada yer aldฤฑ. ABD, 1888 itibarฤฑyla emisyon salฤฑmฤฑnda ฤฐngiltere’nin รถnรผne geรงti.
Kรผresel emisyonlarฤฑn รงoฤunu oluลturan Asya รผlkelerinde ise emisyon artฤฑลฤฑ 1950’den sonra hฤฑzlandฤฑ ve รin, yฤฑllฤฑk emisyon salฤฑmฤฑnda ABD’yi geride bฤฑrakarak “en bรผyรผk kirletici” unvanฤฑnฤฑ aldฤฑ.
รte yandan 1751-2017 dรถnemindeki kรผmรผlatif emisyonlarฤฑn yรผzde 25’ini ABD, yรผzde 22’sini Avrupa Birliฤi รผlkeleri ve yรผzde 12,5’ini รin oluลturdu.
