- Tรผrkiye iรงin iklim senaryolarฤฑ
- 2071-2099 senaryosu: ‘Yaz sฤฑcaklฤฑฤฤฑ 6 derece artabilir’
- ‘En fazla sฤฑcaklฤฑk artฤฑลฤฑ Fฤฑrat-Dicle havzasฤฑnda yaลanacak’
- ‘Sฤฑcaklฤฑk dalgalanmalarฤฑ tarฤฑmsal รผrรผnleri tehdit edebilir’
- ‘Ankara ve ฤฐstanbul’da ลiddetli yaฤฤฑลlar artacak’
- ‘Akdeniz ve ฤฐรง Anadolu kuraklฤฑktan daha fazla etkilenecek’
- ฤฐklim deฤiลikliฤi tarฤฑmฤฑ da vuruyor
- ‘Su ve ฤฐklim Kanunu รงฤฑkarฤฑlmalฤฑ, Paris Anlaลmasฤฑ deฤerlendirilmeli’
BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre raporda, Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan’ฤฑn Birleลmiล Milletler Genel Kurulu’nda Meclis gรผndemine getirileceฤini aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ Paris ฤฐklim Anlaลmasฤฑ’nฤฑn, “Tรผrkiye’nin yeลil dรถnรผลรผme yรถnelik uluslararasฤฑ finansman gereksinimi de dikkate alฤฑnarak deฤerlendirilmesi, net sฤฑfฤฑr emisyon hedef yฤฑlฤฑnฤฑn belirlenmesi, anlaลmaya taraf olunmasฤฑ halinde de Ulusal Katkฤฑ Beyanฤฑ’nฤฑn (NDC) hazฤฑrlanmasฤฑ” istendi.
Komisyon’un taslak raporuna BBC Tรผrkรงe ulaลtฤฑ. Raporun son rรถtuลlar sonrasฤฑ yeni yasama yฤฑlฤฑnda TBMM Baลkanlฤฑฤฤฑ’na sunmasฤฑ planlanฤฑyor.
680 sayfalฤฑk taslak raporda, Tรผrkiye’nin yรผzyฤฑlฤฑn ortalarฤฑ ve son รงeyreฤinde karลฤฑ karลฤฑya kalacaฤฤฑ kuraklฤฑk tehlikesi, doฤal afetler ve iklim deฤiลikliฤinin tarฤฑm ve bitki รถrtรผsรผ รผzerindeki olasฤฑ sonuรงlarฤฑna iliลkin saptamalara yer verildi.
Tรผrkiye iรงin iklim senaryolarฤฑ
Raporda kรผresel iklim modelleme รงalฤฑลmalarฤฑnฤฑ yรผrรผten Uluslar arasฤฑ Bilim Konseyi (ISC), Dรผnya Meteoroloji Teลkilatฤฑ (WMO) desteฤiyle kurulan Dรผnya ฤฐklim Araลtฤฑrma Programฤฑ (WCRP) รงerรงevesinde yapฤฑlan iklim modellemeleri ve senaryolarฤฑna gรถre Tรผrkiye’nin 2099 yฤฑlฤฑna kadar sฤฑcaklฤฑk, yaฤฤฑล miktarฤฑ, bรถlgesel mevsimsel kriterler dikkate alฤฑnarak iklim projeksiyonlarฤฑna da yer verildi.
Tรผrkiye iรงin Hadley Kรผresel รevre Modeli, Max Plank Meteoroloji Enstitรผsรผ Kรผresel Modeli ve Jeofizik Akฤฑลkanlar Dinamiฤi Laboratuvarฤฑ Kรผresel baz alฤฑnarak “Temsili Kontrasyon Rotalarฤฑ” doฤrultusunda iki senaryoya gรถre olasฤฑ artฤฑลlar hesaplandฤฑ.
2016-2040 Hadley Hadley Kรผresel รevre Modeli (HadGEM2-ES) modeline gรถre bu yฤฑllar arasฤฑnda รถzellikle yaz mevsiminde Kuzeybatฤฑ ve Gรผneydoฤu bรถlgelerinde 2-3 derece artฤฑล beklenirken, kฤฑล mevsiminde bu artฤฑล miktarฤฑ genel olarak 1-1,5 derece olarak hesaplandฤฑ.
ฤฐkinci ve รผรงรผncรผ modellere gรถre ise (Max Plank Meteoroloji Enstitรผsรผ Kรผresel Modeli ve Jeofizik Akฤฑลkanlar Dinamiฤi Laboratuvarฤฑ Kรผresel Modeli) gรถre ise ฤฑsฤฑnmanฤฑn genellikle 0,5-1,5 derece arasฤฑnda olacaฤฤฑ, ilkbahar ve yaz aylarฤฑnda Kฤฑyฤฑ Ege’de 1,5 derecenin รผzerinde bir ฤฑsฤฑnmanฤฑn olacaฤฤฑ รถngรถrรผsรผne verildi.
2041-2070 periyodunda birinci modele gรถre yaz mevsiminde sฤฑcaklฤฑk artฤฑลฤฑ 2-3 dereceyken, kฤฑล mevsiminde Doฤu Akdeniz’de 2-3, diฤer bรถlgelerde ise 1,5-2 derecelik artฤฑล รถngรถrรผldรผ.
2071-2099 senaryosu: ‘Yaz sฤฑcaklฤฑฤฤฑ 6 derece artabilir’
Rapora gรถre sฤฑcaklฤฑklar yรผzyฤฑlฤฑn son periyodunda ise 6 derece kadar artabilir:
“Sฤฑcaklฤฑklarda bรผtรผn yurtta kฤฑล mevsiminde 2-4 derece arasฤฑnda artฤฑล; ilkbahar, yaz ve sonbahar mevsimlerinde ise รผlke genelinde 5 dereceyi, Ege ve Gรผneydoฤu Anadolu bรถlgelerinde ise 6 dereceฤi aลan artฤฑลlar รถngรถrรผlmektedir.
“Tรผrkiye genelinde ortalama sฤฑcaklฤฑk deฤiลiminde 2021-2099 dรถneminde yฤฑllฤฑk 1 ila 6 derece artma olmasฤฑ รถngรถrรผlmektedir. ฤฐlerleyen periyotlarda deฤiลim artฤฑล yรถnรผndedir.”
‘Yaฤฤฑลlar azalacak’
Raporda Tรผrkiye’deki mevsimsel yaฤฤฑล senaryolarฤฑna gรถre de projeksiyonlar hazฤฑrlandฤฑ. Buna gรถre 2016-2040 dรถnemi iรงin sonbahar ve yaz mevsimleri baลta olmak รผzere yurdun bรผyรผk bรถlรผmรผnde yaฤฤฑล azalacak. 2041-2070 dรถneminde ise Karadeniz Bรถlgesi’nin doฤusu hariรง kalan kฤฑsฤฑmlarda azalฤฑลlar devam edecek.
2071-2099 projeksiyonuna gรถre yรผzyฤฑlฤฑn son periyodunda bรผtรผn modellere gรถre yurt genelinde azalฤฑลlar yaลanacak.
Azalฤฑลlarฤฑn ilkbaharda yรผzde 20-50 aralฤฑฤฤฑnda, yaz mevsimlerinde ise yรผzde 60’lara varabileceฤi รถngรถrรผldรผ.
‘En fazla sฤฑcaklฤฑk artฤฑลฤฑ Fฤฑrat-Dicle havzasฤฑnda yaลanacak’
Raporda, Tรผrkiye’nin baz aldฤฑฤฤฑ iki senaryoya gรถre havzalarda da sฤฑcaklฤฑklar artฤฑล eฤiliminde. Artฤฑลlar 2016-2040 dรถnemini kapsayan ilk periyotta 1-1,5 derece civarฤฑndayken, 2041-2070 periyodunda 2-2,5 civarฤฑnda. 2071-2099 periyodunda ise 3,5 derecenin รผzerinde gรถrรผlรผyor. En fazla artฤฑลฤฑn ise 2071-2099 periyodunda 4-4,5 derecelik artฤฑลla Fฤฑrat-Dicle havzasฤฑnda olacaฤฤฑ vurgulanฤฑyor.
Yaฤฤฑล projeksiyonlarฤฑ incelendiฤinde Tรผrkiye genelinde bรผtรผn periyotlarda toplam yaฤฤฑลlarda azalma รถngรถrรผlรผyor.
Asi, Doฤu Karadeniz ve รoruh havzalarฤฑnda ilk iki periyotta, Van Gรถlรผ ve Aras havzalarฤฑnda da sadece ilk periyotta artฤฑล gรถrรผlmesi bekleniyor.
En fazla azalฤฑลฤฑn Batฤฑ Akdeniz, Burdur ve Antalya havzalarฤฑnda ve yรผzde 30’larฤฑn รผzerinde olacaฤฤฑna dikkat รงekiliyor.
‘Sฤฑcaklฤฑk dalgalanmalarฤฑ tarฤฑmsal รผrรผnleri tehdit edebilir’
Raporda, yaz mevsimi uรง sฤฑcaklฤฑk deฤerlendirmesine yer verildi.
Buna gรถre birinci senaryoya gรถre 2071-2099 dรถneminde uรง sฤฑcaklฤฑklar 27-31, ikinci senaryoya gรถre ise aynฤฑ dรถnemde 32-35 dereceyi bulabilecek. Raporda, bu durumun daha ลiddetli sฤฑcak hava dalgalarฤฑ ile daha sฤฑk karลฤฑ karลฤฑya kalฤฑnabileceฤini gรถsteriyor:
“Ortalama sฤฑcaklฤฑklardaki bu deฤiลim, tropik gรผnlerde รผlke genelinde daha fazla merkezde ve daha fazla sayฤฑda gerรงekleลeceฤini, uรง sฤฑcaklฤฑklarฤฑn gรถrรผlme ihtimalinin yรผkseldiฤini, daha ลiddetli ve daha uzun sรผreli sฤฑcak hava dalgalarฤฑ ile daha sฤฑk karลฤฑ karลฤฑya kalabileceฤimizi gรถstermektedir.
“Aynฤฑ zamanda sฤฑcaklฤฑklardaki bu deฤiลim tarฤฑmsal รผrรผn deseni รผzerinde de ciddi deฤiลikliklere sebep olacaฤฤฑ dรผลรผnรผlebilir.”
‘Ankara ve ฤฐstanbul’da ลiddetli yaฤฤฑลlar artacak’
ฤฐklim deฤiลikliฤi ile sellere neden olan ลiddetli yaฤฤฑลlarฤฑn artacaฤฤฑ vurgulanan raporda, Ankara ve ฤฐstanbul’da “ลiddetli yaฤฤฑล” tahminine de yer verildi.
Buna gรถre Ankara’da 2021-2099 dรถneminde yaฤฤฑลlฤฑ gรผn sayฤฑsฤฑ 6 ile 10 gรผn arasฤฑnda olacaฤฤฑ รถngรถrรผlรผyor.
ฤฐstanbul’da ise aynฤฑ dรถnemde รงok ลiddetli yaฤฤฑลlฤฑ gรผn sayฤฑsฤฑ 18-25 gรผn aralฤฑฤฤฑnda artacak ve gรผnlรผk maksimum yaฤฤฑล miktarฤฑ 94-125 milimetre aralฤฑฤฤฑnda olabilir.
‘Akdeniz ve ฤฐรง Anadolu kuraklฤฑktan daha fazla etkilenecek’
Rapora gรถre Tรผrkiye, 1998 yฤฑlฤฑndan itibaren 2011 yฤฑlฤฑ hariรง ortalama sฤฑcaklฤฑkta artฤฑล yaลฤฑyor.
1971-2020 dรถnemi baz alฤฑnarak yapฤฑlan รถlรงรผmlere gรถre 2010 kayฤฑtlardaki en sฤฑcak yฤฑl olurken, 2018 yฤฑlฤฑ en sฤฑcak ikinci, 2020 yฤฑlฤฑ ise en sฤฑcak รผรงรผncรผ yฤฑl oldu. Sรถz konusu dรถnemde en soฤuk yฤฑl ise 1992 olarak kayฤฑtlara geรงti.
Aynฤฑ dรถnemde en kurak yฤฑl 2008 olurken, 2009 en nemli yฤฑl oldu. Son 50 yฤฑl iรงerisinde 16 yฤฑl deฤiลen ลiddetlerde nemlilik gรถzlenirken, 15 yฤฑl deฤiลen ลiddetlerde kuraklฤฑk kaydedildi.
Rapora gรถre 1 yฤฑl olaฤanรผstรผ, 2 yฤฑl รงok ลiddetli, 2 yฤฑl ลiddetli, 8 yฤฑl orta kurak, 2 yฤฑl hafif kuraklฤฑk gรถzlendi.
Tรผrkiye’nin dรผnya รผzerinde kuraklฤฑฤฤฑn sรผrekli tehdit oluลturduฤu “yarฤฑ kurak” iklim kuลaฤฤฑnda yer aldฤฑฤฤฑ kaydedilen raporda, 2021-2098 dรถnemi projeksiyonlarฤฑna gรถre “kuraklฤฑk ลiddet yรผzdeliklerinin bir รผst kuraklฤฑk sฤฑnฤฑfฤฑna doฤru kayma eฤilimi gรถstereceฤi” ve bunun bazฤฑ bรถlgelerde daha fazla hissedileceฤi vurgulandฤฑ:
“Tรผrkiye, kรผresel ฤฑsฤฑnmanฤฑn muhtemel etkileri aรงฤฑsฤฑndan, risk grubu รผlkeler arasฤฑnda yer aldฤฑฤฤฑ, gelecekte รถzellikle Akdeniz ve ฤฐรง Anadolu bรถlgelerimizin iklim deฤiลikliฤinden daha รงok etkileneceฤi tahmin edilmektedir.
“Tarฤฑmsal kuraklฤฑฤฤฑn olumsuz etkilerini azaltฤฑlmasฤฑ, kuraklฤฑk olmadan รถnceki dรถnemlerde alฤฑnacak tedbirler ve kuraklฤฑฤฤฑn yaลandฤฑฤฤฑ dรถnemlerde yapฤฑlacak doฤru planlamalarla mรผmkรผndรผr.”
ฤฐklim deฤiลikliฤi tarฤฑmฤฑ da vuruyor
ฤฐklim deฤiลikliฤinin bitkisel รผretimde deฤiลiklik ve verim kayฤฑplarฤฑna yol aรงmasฤฑnฤฑn yanฤฑ sฤฑra hayvancฤฑlฤฑฤฤฑ da olumsuz etkilediฤi vurgulanan raporda, 34 derecenin รผzerinde her 1 derecelik artฤฑลฤฑn hayvan dengesini bozarak et ve sรผt รผretiminde kayฤฑplara yol aรงacaฤฤฑna iลaret edildi.
Bitkisel รผretiminde yapฤฑlan verim รงalฤฑลmalarฤฑnda Hadley ฤฐklim Modeli’ne gรถre 2050 yฤฑlฤฑnda Tรผrkiye’nin 7 coฤrafi bรถlgesinde 5 temel รผrรผnde; buฤdayda yรผzde 7,58, mฤฑsฤฑrda yรผzde 10, ayรงiรงeฤinde yรผzde 6,35, pamukta yรผzde 2,19 gibi verim azalmalarฤฑ olacaฤฤฑ รถngรถrรผsรผne yer verildi.
Projeksiyonlara gรถre 2050-2080 arasฤฑnda incir รผretimi ise yรผzde 9 ile 14 oranlarฤฑnda azalacak.
‘Su ve ฤฐklim Kanunu รงฤฑkarฤฑlmalฤฑ, Paris Anlaลmasฤฑ deฤerlendirilmeli’
Komisyon raporunda, kรผresel iklim deฤiลiklieฤinin etkileini azaltmak ve รถnlemek iรงin ise 96 ana baลlฤฑk altฤฑnda yapฤฑlmasฤฑ gereken yasal dรผzenleme ve รงalฤฑลmalara da yer verildi.
Su, ฤฐklim, Tabiatฤฑ ve Biyolojik รeลitliliฤi Koruma yasalarฤฑ รงฤฑkarฤฑlmasฤฑ รถnerilen raporda, Tรผrkiye’nin imzaladฤฑฤฤฑ ancak henรผz taraf olmadฤฑฤฤฑ Paris ฤฐklim Anlaลmasฤฑ’na yรถnelik durumun da netleลtirilmesi istendi.
Bu รงerรงevede, Tรผrkiye’nin kalkฤฑnma hedefleriyle uyumlu bir ลekilde Paris Anlaลmasฤฑ’na yรถnelik pozisyonunun Tรผrkiye’nin yeลil dรถnรผลรผme yรถnelik uluslar arasฤฑ finansman gereksinimi de dikkate alฤฑnarak รงok ลekilde deฤerlendirilmesi, net sฤฑfฤฑr emisyon hedef yฤฑlฤฑnฤฑn belirlenmesi, anlaลmaya taraf olunmasฤฑ halinde de Ulusal Katkฤฑ Beyanฤฑ’nฤฑn (NDC) hazฤฑlanmasฤฑ gerektiฤi vurgulandฤฑ.
Raporda yer alan diฤer bazฤฑ รถneriler ลรถyle:
- รlkemizde kullanฤฑlan suyun yรผzde 77’sinin yani en fazla oranda sulamalarda kullanฤฑlฤฑyor olmasฤฑ sebebiyle รผlke genelinde suyun kaynaktan tarlaya basฤฑnรงlฤฑ borulu sistemlerle gรถtรผrรผlmesi maksadฤฑyla “Damla Sulama Seferberliฤi” baลlatฤฑlmalฤฑdฤฑr.
- Su kaynaklarฤฑnฤฑn azalma eฤilimine girdiฤi bir sรผreรงte, yeni sulama iลletmelerinin devreye alฤฑnmasฤฑ kapsamฤฑnda kรผรงรผk ve orta รถlรงekli tarla sahibi รงiftรงiler, kendi tarlalarฤฑ iรงine sulama suyu ihtiyaรงlarฤฑnฤฑ karลฤฑlamak รผzere “รiftlik Rezervuarlarฤฑ” kurarak alternatif su kaynaklarฤฑ geliลtirmeye yรถnlendirilmelidir.
- Yer altฤฑ sularฤฑnฤฑn kuraklฤฑk, savaล ya da tabii afet durumlarฤฑnda hฤฑzla kullanฤฑma sunulmasฤฑ ve kirlilikten az etkilene avantajฤฑ sebebiyle, รถzellikle acil durumda iรงme suyunda kullanฤฑlmasฤฑ iรงin rezerve edilerek ve korunmasฤฑ gerekmektedir.
- ฤฐklim deฤiลikliฤine yรถnelik atฤฑlan adฤฑmlarฤฑn kimseyi geride bฤฑrakmadan ve adil yรถnetilmesi iรงin; Ulusal bir Adil Geรงiล Mekanizmasฤฑ kurulmasฤฑ ve sosyoekonomik รถnceliklendirmelerin yapฤฑlmasฤฑ gereklidir.
- ฤฐklim deฤiลikliฤi ile mรผcadelede, azaltฤฑm ve uyum eylemlerine yรถnelik yatฤฑrฤฑmlarฤฑn gerรงekleลtirebilmesi iรงin Ulusal teลvikler ve finans imkanlarฤฑ geliลtirmelidir.
- Madencilik sektรถrรผnde madenin yeraltฤฑndan รงฤฑkartฤฑlmasฤฑndan taลฤฑnmasฤฑna ve kullanฤฑmฤฑna ve sahanฤฑn rehabilitasyonuna kadar bรผtรผn sรผreรงlerin mรผmkรผn olan en รผst seviyede iklim dostu olarak gerรงekleลtirilmesi gereklidir.
- Tรผrkiye’nin tamamฤฑnda, รงรถlleลme, sel, taลkฤฑn ve รงฤฑฤ risk alanlarฤฑ ile ilgili ilmi olarak etรผt ve envanter รงalฤฑลmalarฤฑna hฤฑz verilmeli, veri bankasฤฑ oluลturularak sรผrekli izlenmeli ve รถncelikli risk alanlarฤฑ tespit ederek projelendirilmeli ve uygulanmalฤฑdฤฑr.
- Korunan alanlarฤฑn farklฤฑ kurumlar tarafฤฑndan yรถnetilmesinden kaynaklanan sorunlarฤฑn giderilmesi iรงin korunan alan yรถnetiminin tek รงatฤฑ altฤฑnda birleลtirilmesi gerekmektedir.
- Dรผnyada kabul gรถren iklim senaryolarฤฑna paralel ve geleceฤe yรถnelik, orman ekosistemi iรงindeki canlฤฑ cansฤฑz bรผtรผn varlฤฑklarฤฑ gรถzeten; flora ve faunanฤฑn (bitki ve hayvan varlฤฑฤฤฑnฤฑn) iklim deฤiลikliฤine karลฤฑ gรถstereceฤi davranฤฑลlar ile birlikte kuraklฤฑk, yangฤฑn ve bรถcek zararlarฤฑ gibi olasฤฑ tehlikeler hakkฤฑnda da tahminler yapฤฑlabilmesi ve en uygun tedbirlerin alฤฑnabilmesi iรงin, iyimser ve kรถtรผmser senaryolar hazฤฑrlanmalฤฑdฤฑr
- Orman yangฤฑnlarฤฑyla mรผcadele politikasฤฑnda, orman yangฤฑnlarฤฑnฤฑn sรถndรผrรผlmesi รงalฤฑลmalarฤฑ ile birlikte รถzellikle yangฤฑnฤฑ รถnleyici tedbirler รผzerine de yoฤunlaลฤฑlmalฤฑdฤฑr. Orman yangฤฑnlarฤฑ ile mรผcadelede bilgi, teknoloji, araรง-gereรง, donanฤฑm, tecrรผbe ve insan gรผcรผ en etkili unsurlar olup bu unsurlarฤฑn doฤru kullanabilmesi iรงin; รถzellikle yangฤฑnฤฑn sรถndรผrรผlmesinde birinci derece mes’ul olan yangฤฑn amiri pozisyonundaki kiลiler; bรถlgeyi tanฤฑyan, yangฤฑn sรถndรผrmede uzmanlaลmฤฑล, mesleki tecrรผbeye haiz kimselerden olmalฤฑdฤฑr.
