Cuma gรผnรผ Kahramanmaraลโta halka seslenen Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan konuลmasฤฑnda, โEnflasyonu en kฤฑsa sรผrede kontrol altฤฑna alarak raflardaki, tezgahlardaki, etiketlerdeki fahiล fiyat artฤฑลlarฤฑnฤฑn รถnรผne geรงeceฤizโ dedi.
Kamuoyuna da yansฤฑyan, fahiล fiyat artฤฑล iddialarฤฑnฤฑn incelenmesi iรงin Ticaret Bakanฤฑ Mehmet Muล’un talimatฤฑyla Bakanlฤฑk’ฤฑn merkez ve taลra teลkilatฤฑ yรถnetici ve personelinden oluลan รถzel inceleme ekipleri oluลturuldu.
Habertรผrk’รผn haberine gรถre marketlerde sebze ve meyve, temel gฤฑda รผrรผnleri ile temizlik รผrรผnleri baลta olmak รผzere temel ihtiyaรง maddelerine yรถnelik fiyatlar incelenmeye baลlandฤฑ.
Tรผrkiye’de, 2018 yazฤฑnda kurda yaลanan hฤฑzlฤฑ artฤฑล ve 2019 yerel seรงim dรถnemindeki para politikalarฤฑ sonrasฤฑ tรผketici enflasyonu yรผzde 20โnin รผzerini gรถrmรผลtรผ. Baลta patates ve soฤan fiyatlarฤฑ olmak รผzere gฤฑda fiyatlarฤฑnฤฑn el yakmasฤฑ vatandaลฤฑn tepkisini รงekerken stokรงulara yรถnelik denetimler artmฤฑล ve tanzim satฤฑลlar yoluyla fiyatlar kontrol altฤฑna alฤฑnmaya รงalฤฑลฤฑlmฤฑลtฤฑ. 2019 sonbaharฤฑnda tek hanelere inen enflasyonda yeniden yรผkseliล hรขkim.
TรฤฐKโin aรงฤฑkladฤฑฤฤฑ son verilere Tรผrkiyeโde tรผketici enflasyonu yeniden yรผzde 20โye dayanarak yฤฑllฤฑk yรผzde 19.25โe yรผkseldi ve nisan 2019โdan bu yana en yรผksek seviyesine ulaลtฤฑ. Yฤฑllฤฑk bazda en yรผksek artฤฑล ise yรผzde 29 ile gฤฑda ve alkolsรผz iรงecekler grubunda yaลanฤฑrken, ev eลyalarฤฑ yรผzde 22.91 ile takipte.
Kabartma maddeleri ve saฤlฤฑk รผrรผnlerinin ardฤฑndan TรฤฐKโin enflasyon sepetindeki 415 รผrรผn arasฤฑnda yฤฑllฤฑk en yรผksek artฤฑล yรผzde 128.48 ile salatalฤฑkta olurken, televizyon ve benzinli otomobil fiyatlarฤฑ bir yฤฑlda yรผzde 96.60 ve yรผzde 90.77 zamlandฤฑ. ฤฐlk 10โdaki diฤer รผrรผnler ise kabak, ลeftali, bulaลฤฑk makinesi, taze fasulye ve tavuk eti. Ayรงiรงek yaฤฤฑndaki artฤฑล da yรผzde 60’ฤฑn รผzerinde.
TรฤฐK’in, Tรผrkiye’deki 26 bรถlgeden geometrik ortalama alarak hazฤฑrladฤฑฤฤฑ fiyatlara gรถre, geรงen sene yaล sebze ve meyve grubundaki 6.5 TL’ye yenen ลeftalinin fiyatฤฑ bu yฤฑl aฤustos ayฤฑ itibarฤฑyla 11.5 TL’yi aลtฤฑ. 3 TL’lik kabak 6 TL ve 6 TL’lik taze fasulye 10.5 TL olurken dar gelirlinin vazgeรงilmez proteini tavuk etinde de fiyatlar 12 TL’den 19.5 TL’ye fฤฑrladฤฑ.
Sรผt รผrรผnlerindeki artฤฑล yรผzde 35’in รผzerinde. Beyaz peynirde ise artฤฑล yรผzde 7’de kalmฤฑล gรถrรผnรผyor, aฤustos ayฤฑ fiyat ortalamasฤฑ 32.87 TL.
Baลฤฑnฤฑ gฤฑdanฤฑn รงektiฤi enflasyondan Tรผrkiye’de en fazla etkilenen bรถlgelerin ise yaล sebze ve meyve tarฤฑmฤฑnฤฑn en yoฤun olduฤu Antalya, Muฤla, Aydฤฑn ile รผlkenin tahฤฑl yรผkรผnรผ รงeken ฤฐรง Anadolu illerinde gรถrรผlmesi ise dikkat รงekici.
Salgฤฑn sรผresinde gฤฑda รผreticilerinin รผretim, istihdam ve ulaลtฤฑrmada karลฤฑ karลฤฑya kesintilerin yanฤฑ sฤฑra girdi maliyetlerinde yaลanan artฤฑล gฤฑda fiyatlarฤฑ รผzerinde baskฤฑ oluลturmaya devam ediyor. TรฤฐK’in hazฤฑrladฤฑฤฤฑ Tarฤฑmsal Girdi Fiyat Endeksi’ne gรถre 2020 yฤฑlฤฑ haziran ayฤฑnda yรผzde 6.77’ye kadar gerileyen Tarฤฑm-GFE, aradan geรงen 1 yฤฑlฤฑn ardฤฑndan yรผzde 27.65’e รงฤฑktฤฑ.
Gรผbredeki yรผzde 50’nin รผzerindeki artฤฑล รงiftรงinin en bรผyรผk maliyet kalemini oluลtururken bina ve makina bakฤฑm masraflarฤฑ ile yem fiyatlarฤฑ da resmi verilere gรถre yรผzde 30 ila 40 arasฤฑnda arttฤฑ.
Gรผbre ve yem fiyatlarฤฑ, ABD Dolarฤฑ karลฤฑsฤฑnda TL’nin son 1 yฤฑlda yรผzde 15 deฤer kaybederek kurun 8.50 seviyesine yรผkselmesinden de negatif etkileniyor. รiftรงi, kur yรผkselirken hฤฑzla artan girdi fiyatlarฤฑnฤฑn dรผลรผลlerden etkilenmediฤinden ลikรขyetรงi.
Gฤฑdanฤฑn yanฤฑ sฤฑra Tรผrkiye’nin gรผndemindeki en รถnemli konulardan biri de konut piyasasฤฑnda kira fiyatlarฤฑnda yaลanan hฤฑzlฤฑ yรผkseliล.
Bahรงeลehir รniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araลtฤฑrmalar Merkezi (BETAM) verilerine gรถre geรงen yฤฑlฤฑn Temmuz ayฤฑna gรถre yฤฑllฤฑk kira artฤฑล oranฤฑ ฤฐstanbulโda yรผzde 42.3, Ankaraโda yรผzde 30 ve ฤฐzmirโde yรผzde 24.1 oldu. En yรผksek yฤฑllฤฑk kira artฤฑลฤฑnฤฑn gรถrรผldรผฤรผ iller Mersin (yรผzde 59.2), Diyarbakฤฑr (yรผzde 55.2), Tekirdaฤ (yรผzde 51.5), ลanlฤฑurfa (yรผzde 46.7) oldu.
Yฤฑllฤฑk kira artฤฑล hฤฑzฤฑ Temmuz ayฤฑnda yรผzde 28.2โye yรผkselerek yeni bir rekora ulaลฤฑrken 2020 yฤฑlฤฑ Temmuz ayฤฑnda ฤฐstanbul’da 20.7 TL, Ankara’da 11.5 TL ve ฤฐzmir’de 16.7 TL olan ortalama kiralฤฑk konut ilan m2 fiyatlarฤฑ, 2021 Temmuz ayฤฑnda bu illerde sฤฑrasฤฑyla 29.5 TLโye, 15 TLโye ve 20.7 TLโye yรผkseldi.
Pandemiyle birlikte deฤiลen konut ihtiyaรงlarฤฑ, inลaat girdilerindeki maliyetlerin artmasฤฑ ve konuttaki kira รงarpanฤฑnฤฑn yรผkselmesi kira fiyatlarฤฑnฤฑn da yรผkselmesine neden oluyor.
TรฤฐK rakamlarฤฑna gรถre inลaat maliyet endeksi, 2021 yฤฑlฤฑ Temmuz ayฤฑnda bir รถnceki aya gรถre yรผzde 2.56, bir รถnceki yฤฑlฤฑn aynฤฑ ayฤฑna gรถre yรผzde 44.76 arttฤฑ. Ayrฤฑca bir รถnceki yฤฑlฤฑn aynฤฑ ayฤฑna gรถre malzeme endeksi yรผzde 57.25, iลรงilik endeksi yรผzde 21.18 yรผkseldi.
ฤฐnลaat Mรผteahhitleri Konfederasyonu (ฤฐMKON), รงimento sektรถrรผndeki fiyat artฤฑลlarฤฑna tepki olarak 24 Eylรผl’e kadar inลaatlarฤฑnฤฑ durdurduklarฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ.
Yapฤฑlan aรงฤฑklamada รงimentoya gelen zamlarฤฑn enflasyon ve dรถviz kurundaki dalgalanmanฤฑn รงok รผstรผnde olduฤu ve kabul edilemez seviyeye ulaลtฤฑฤฤฑ ifade edilirken ฤฐMKON Genel Baลkanฤฑ Tahir Tellioฤlu, son bir yฤฑlda รงimento fiyatlarฤฑnฤฑn ton baลฤฑna 160 TL’den 450 TL’ye yรผkseldiฤine atฤฑfta bulundu.
KรRESEL ENFLASYON DA YรKSELฤฐYOR
รte yandan, baลta gฤฑda fiyatlarฤฑ olmak รผzere enflasyondaki yรผkseliล sadece Tรผrkiye’nin deฤil dรผnyanฤฑn da gรผndeminde. Cumhurbaลkanฤฑ Erdoฤan Rize’de yaptฤฑฤฤฑ konuลmasฤฑnda โEnflasyon sadece bizim deฤil, tรผm dรผnyanฤฑn sorunu. Emtia fiyatlarฤฑnda yaลanan yรผzde 25’e yakฤฑn artฤฑลฤฑn etkileri, sanayiden tarฤฑma her alanda hissediliyor” demiลti.
Birleลmiล Milletler Gฤฑda ve Tarฤฑm รrgรผtรผ’nรผn (FAO) Gฤฑda Fiyat Endeksi bu yaz 127 puanฤฑ aลarak son 10 yฤฑlฤฑn en yรผksek seviyesine ulaลtฤฑ.
Buฤday fiyatlarฤฑ 7 yฤฑlฤฑn zirvesinde seyrederken, bitkisel yaฤdaki artฤฑล global รถlรงekte yรผzde 125’e geldi. Kรผresel enflasyonun gฤฑda tarafฤฑnda arzฤฑn รถnceki seneye gรถre dรผลmesi, rekoltedeki verimsizlik, ihracat kฤฑsฤฑtlamalarฤฑnฤฑn tam olarak kalkmamasฤฑ, enflasyonun genel seyrinde ise enerji ve navlun girdilerinin yรผkselmesi; dรผnyanฤฑn tedarik รผssรผ ve รผretim merkezi olan รin’de fabrika รงฤฑkฤฑล fiyatlarฤฑnฤฑn son 13 yฤฑlฤฑn zirvesine รงฤฑkmasฤฑ baskฤฑyฤฑ artฤฑrฤฑyor.
รyle ki, kรผresel enflasyon son bir yฤฑlda yรผzde 1.2’den yรผzde 2.4’e รงฤฑkmฤฑล durumda. Euro Bรถlgesi’nde enflasyon yรผzde 3’e gelerek Kasฤฑm 2011’den bu yana en yรผksek seviyesine geldi. AB ekonomisinin lokomotifi Almanya’da enflasyon yรผzde 3.4 ile son 13 yฤฑlฤฑn en yรผksek seviyesinde.
Pandemi รถncesinde yฤฑllar boyunca yรผzde 2’lik enflasyon hedefininin altฤฑnda kalan, enflasyon yaratamayan Avrupa Birliฤi, pandemi boyunca ekonomiyi desteklemek iรงin geniล para politikasฤฑnฤฑ sรผrdรผrdรผ. Eurostat’tan gelen son rakamlarฤฑn ardฤฑndan artฤฑk Avrupa Merkez Bankasฤฑ (ECB) รผyeleri tahvil alฤฑm programlarฤฑnฤฑn uzatฤฑlmamasฤฑna yรถnelik รงaฤrฤฑlar yapฤฑyor.
ABD’de de durum pek farklฤฑ deฤil. Tรผketici fiyatlarฤฑnฤฑn yรผzde 5.4 ile 2008 sonrasฤฑ zirveye รงฤฑkmasฤฑnฤฑ ABD Merkez Bankasฤฑ (FED) รผyeleri geรงici gรถrse de tahvil alฤฑmlarฤฑnฤฑn azaltฤฑlmasฤฑ ve 8.7 trilyon dolara geniลleyen FED bilanรงosunun daraltฤฑlmasฤฑna yรถnelik tartฤฑลmalar baลladฤฑ. Son rakamlara gรถre ABD’de รผretici enflasyonu da yรผzde 8.3 ile Kasฤฑm 2010’dan bu yana en yรผksek seviyesinde.
ABD enflasyonunda baลฤฑ รงeken ise enerji fiyatlarฤฑndaki artฤฑล.
