Tรผrkiye 28 Temmuz’dan beri 81 nokta รงฤฑkan orman yangฤฑnlarฤฑyla mรผcadele ediyor. Tรผrkiye’yi kasฤฑp kavuran orman yangฤฑnlarฤฑnฤฑn nedenleri herkes tarafฤฑndan merak ediliyor. Yangฤฑnlarฤฑ deฤerlendiren uzmanlar dรถrt neden รผzerinde duruyor.
Hรผrriyet gazetesinden Seda Nur Baลpฤฑnar ve Ece รelik’e konuลan uzmanlar orman yangฤฑnlarฤฑnฤฑn muhtemel sebeplerini ลรถyle sฤฑraladฤฑ:
ฤฐNSAN ELฤฐ
Prof. Dr. Doฤanay Tolunay (ฤฐstanbul Cerrahpaลa รniversitesi Ormancฤฑlฤฑk Fakรผltesi รถฤretim รผyesi): ฤฐstatistiksel aรงฤฑdan orman yangฤฑnlarฤฑnฤฑn her geรงen yฤฑl arttฤฑฤฤฑnฤฑ gรถrรผyoruz. Nedenlerine baktฤฑฤฤฑmฤฑzda yรผzde 89โu insan, yรผzde 11โi ise yฤฑldฤฑrฤฑm gibi doฤa olaylarฤฑndan kaynaklฤฑ. ฤฐnsan kaynaklฤฑ olanlarda bahรงe temizliฤi ve anฤฑz yakmak gibi faaliyetler รถne รงฤฑkฤฑyor. Ancak ormanda bฤฑrakฤฑlan bir cam parรงasฤฑ veya iyice sรถndรผrรผlmeyen bir sigara izmariti bile yangฤฑnฤฑ baลlatabiliyor. Son yฤฑllarda bunlara elektrik nakil hatlarฤฑ nedeniyle รงฤฑkan yangฤฑnlarฤฑ da eklememiz gerekiyor. Osmaniyeโdeki yangฤฑnฤฑn elektrik hattฤฑndan รงฤฑkmฤฑล olma ihtimali รงok yรผksek.
KรRESEL ISINMA
Tรผrkiyeโnin mevcut iklim koลullarฤฑnda yฤฑlฤฑn belli dรถnemlerinde yangฤฑn รงฤฑkma riski vardฤฑr, buna yangฤฑn mevsimi deriz. Mayฤฑs ve kasฤฑm aylarฤฑnฤฑ kapsayan bu sรผreรงte en riskli dรถnem, hava sฤฑcaklarฤฑnฤฑn aลฤฑrฤฑ yรผkseldiฤi temmuz-aฤustos aylarฤฑdฤฑr. Bu dรถnemde ormanlarฤฑn altฤฑna dรถkรผlen รถlรผ รถrtรผ adฤฑnฤฑ verdiฤimiz yapraklar, kurumuล dallar yangฤฑnฤฑn รงok hฤฑzlฤฑ bir ลeklide bรผyรผmesine neden olur. Son birkaรง senedir iklim krizine baฤlฤฑ olarak eylรผl ve ekim aylarฤฑnda da yangฤฑn sayฤฑlarฤฑnฤฑn arttฤฑฤฤฑnฤฑ gรถrรผyoruz. Hava sฤฑcaklฤฑklarฤฑ aลฤฑrฤฑ yรผkseliyor, yaฤฤฑลlar azalฤฑyor, hava nemi yรผzde 10 gibi ekstrem seviyelere dรผลรผyor. Bir de rรผzgรขr varsa yangฤฑn riski artฤฑyor.
FรN RรZGARLARI
Prof. Dr. Mikdat Kadฤฑoฤlu (ฤฐstanbul Teknik รniversitesi Meteoroloji Mรผhendisliฤi Bรถlรผmรผ รถฤretim รผyesi): Hava durumunun yรผksek basฤฑnรงtan etkilendiฤi yerlerde hava รงรถkรผyor, รงรถktรผฤรผ iรงin de kuruyor. Son dรถnemlerde ise hava sฤฑcaklฤฑฤฤฑnฤฑn artmasฤฑna baฤlฤฑ olarak toprak ve bitki รถrtรผsรผ kuruyarak yanmaya daha mรผsait hale geldi. Antalyaโda ลu an baฤฤฑl nem oranฤฑ yรผzde 6 gibi anormal bir seviyede. Hava รงรถkerken rรผzgรขr tepeden esiyor, aynฤฑ zamanda da kuruyor. Daฤlarฤฑn yamaรงlarฤฑndan esen rรผzgar arazide bulunan aฤacฤฑ, yapraฤฤฑ, otu kurutarak yanmaya mรผsait hale getiriyor, en ufak kฤฑvฤฑlcฤฑmda her ลey tutuลabiliyor, buna โfรถn etkisiโ diyoruz.
ORMANLARDAKฤฐ YERLEลฤฐM
Dr. รmit ลahin (Sabancฤฑ รniversitesi ฤฐstanbul Politikalar Merkezi Kฤฑdemli ฤฐklim Uzmanฤฑ): ลu anda tรผm dรผnyada yangฤฑnlar yaลanฤฑyor. Aynฤฑ anda birรงok bรถlgede yangฤฑn รงฤฑkmasฤฑ iklim krizine baฤlฤฑ orman yangฤฑnlarฤฑnฤฑn tipik รถzelliฤi. ฤฐki yฤฑl รถnce Avustralyaโda aynฤฑ รถzelliฤi gรถrdรผk. Ormanlarฤฑn yรผzde 15โi yandฤฑ. 2010โda Rusya orman yangฤฑnlarฤฑ benzer รถzellikler gรถsterdi. Ama bu sรถylediklerim yangฤฑnlarฤฑn insanla ilgisi olmadฤฑฤฤฑnฤฑ gรถstermiyor. Ormanlarฤฑn iรงine siteler kurulmasฤฑ, oteller yapฤฑlmasฤฑ, piknikรงilerin cam bฤฑrakmasฤฑ, izmarit atmasฤฑ yangฤฑn รงฤฑkma ihtimalini arttฤฑrฤฑyor. Ormanlardaki yapฤฑlaลmayฤฑ, turizmi sanayi ve maden tesislerini engellemek gerekiyor.
YANAN ORMAN ฤฐMARA AรILAMAZ
Prof. Dr. Doฤanay Tolunay, kamuoyunun bilinรงlendirilmesinin de รงok รถnemli olduฤunu sรถylรผyor ve doฤru bilinen yanlฤฑลlardan birinin de yangฤฑnlarฤฑn arazileri satฤฑลa รงฤฑkarmak iรงin kasten รงฤฑkarฤฑldฤฑฤฤฑ yolundaki inanฤฑล olduฤunu belirtiyor:
โAnayasanฤฑn 169. Maddesine gรถre yangฤฑn รงฤฑkan arazฤฑ yeniden ormanlaลtฤฑrฤฑlmak zorundadฤฑr, imara aรงฤฑlmaz. ฤฐmara aรงฤฑldฤฑฤฤฑ takdirde dava aรงabilirsiniz. Ne yazฤฑk ki ormanlฤฑk alanlarฤฑn imara aรงฤฑlmasฤฑ iรงin yangฤฑnฤฑ beklemeye gerek kalmฤฑyor. Oteller, madenler, santrallar iรงin her yฤฑl belli miktarda orman zaten imara aรงฤฑlฤฑyor. Bu konuda herhangi bir ลรผpheye dรผลtรผฤรผmรผz takdirde vatandaล olarak meseleyi savcฤฑlฤฑฤa taลฤฑma hakkฤฑmฤฑz var.โ
Manavgatโta รงarลamba gรผnรผ 4 farklฤฑ noktada baลlayan yangฤฑnฤฑ sรถndรผrmek iรงin dรผn de olaฤanรผstรผ gayret gรถsterildi. Tรผrkiyeโnin birรงok ilinden gelen ekipler, yangฤฑnฤฑn baลladฤฑฤฤฑ gรผnden bu yana canlarฤฑnฤฑ hiรงe sayarak alevleri sรถndรผrmeye รงalฤฑลฤฑyor.
