Brexit’le AB รผyeliฤi sona eren Birleลik Krallฤฑk’ฤฑn birlik รผlkeleri ile arasฤฑndaki pek รงok sorunu รงรถzememiล olmasฤฑ taraflar arasฤฑndaki gerilimi yรผkseltti.
Birleลik Krallฤฑk, Brexit nedeniyle baลta ฤฐrlanda, ฤฐspanya ve Fransa olmak รผzere AB รผlkeleri ile รงeลitli konularda yoฤun biรงimde anlaลmazlฤฑk yaลฤฑyor.
AB ve Birleลik Krallฤฑk arasฤฑnda ayrฤฑlฤฑk sรผrecinin baลฤฑndan beri tartฤฑลmalara neden olan konularฤฑn baลฤฑnda Kuzey ฤฐrlanda geliyor.
ฤฐrlanda Adasฤฑ’nda Katolik ayrฤฑlฤฑkรงฤฑlar ile ฤฐngiltere’yle birlik yanlฤฑsฤฑ Protestanlar arasฤฑndaki savaลฤฑ sona erdiren “Hayฤฑrlฤฑ Cuma Anlaลmasฤฑ” gereฤi, ฤฐrlanda ve Kuzey ฤฐrlanda arasฤฑnda fiziki bir kara sฤฑnฤฑrฤฑ oluลturulamฤฑyor.
Brexit Ayrฤฑlฤฑk Anlaลmasฤฑ’nฤฑn bir parรงasฤฑ olarak imzalanan Kuzey ฤฐrlanda Protokolรผ, Birleลik Krallฤฑk’ฤฑn parรงasฤฑ olan Kuzey ฤฐrlanda ile AB รผyesi ฤฐrlanda Cumhuriyeti arasฤฑndaki ticari iliลkileri dรผzenliyor.
Protokole gรถre, Brexit’e raฤmen Kuzey ฤฐrlanda, AB’nin gรผmrรผk kurallarฤฑna tabi olmaya devam ediyor. AB kurallarฤฑ gereฤi Tek Pazar’a, dolayฤฑsฤฑyla Kuzey ฤฐrlanda’ya ฤฐngiltere gibi artฤฑk AB รผyesi olmayan bir รผlkeden bazฤฑ รผrรผnlerin doฤrudan gรถnderimi sona erdi.
Bu nedenle resmi olarak Birleลik Krallฤฑk egemenliฤinde yer alan Kuzey ฤฐrlanda’nฤฑn ฤฐngiltere ile ticareti limanlarฤฑnda gรผmrรผฤe tabi tutuluyor.
Limanlarda ve denizde gรผmrรผk kontrolleri yapฤฑlmasฤฑ kararฤฑnฤฑn uygulamasฤฑ ise pratikte ciddi sorunlara neden oluyor.
Bu durumda Birleลik Krallฤฑk, Kuzey ฤฐrlanda’ya pek รงok รผrรผnรผ doฤrudan gรถnderemiyor.
รzellikle, Birleลik Krallฤฑk’tan Kuzey ฤฐrlanda’ya sosis, salam ve kฤฑyma gibi รผrรผnlerin gidemeyecek olmasฤฑ ฤฐngiltere tarafฤฑnda bรผyรผk rahatsฤฑzlฤฑฤa neden oluyor.
Bu nedenle ฤฐngiltere, Brexit anlaลmasฤฑnฤฑn tam olarak uygulamaya koymuyor ve sรถz konusu รผrรผnlerin gรถnderilmesine “kesintisiz” biรงimde devam ediyor. ฤฐngiltere’nin Kuzey ฤฐrlanda’ya gidecek รผrรผnlere gรผmrรผk denetimi yapmayฤฑ devamlฤฑ “erteleme” yoluna giderek anlaลmaya uymamasฤฑ AB tarafฤฑnฤฑ rahatsฤฑz ediyor.
Protokolรผnรผn deฤiลtirilmesi talebi
Londra, AB’den ฤฐrlanda protokolรผnรผn deฤiลtirilmesini talep ediyor. Bu รงerรงevede Birleลik Krallฤฑk, Kuzey ฤฐrlanda’ya รผrรผn ihracatฤฑnda denetleme yapฤฑlmamasฤฑnฤฑ istiyor. Karลฤฑlฤฑklฤฑ gรผmrรผk iลlemlerinin basitleลtirilmesi de ฤฐngiltere’nin istekleri arasฤฑnda.
Ayrฤฑca, Birleลik Krallฤฑk, protokolรผn uygulanmasฤฑnda yaลanacak uzlaลmazlฤฑklarฤฑn Avrupa Adalet Divanฤฑ’na taลฤฑnmasฤฑna iliลkin maddenin de deฤiลtirilmesini talep ediyor.
Londra, AB’nin protokolde deฤiลiklik talebine yanฤฑt vermemesi durumunda farklฤฑ tedbirler alabileceฤini belirtiyor.
ฤฐrlanda protokolรผn 16’ncฤฑ maddesi AB ve Birleลik Krallฤฑk’a ciddi ekonomik, sosyal ve รงevresel zorluklarฤฑn kalฤฑcฤฑ olma eฤilimi gรถstermesi durumunda tek taraflฤฑ olarak gerekli koruyucu รถnlemlerin alฤฑnmasฤฑna imkan veriyor.
Bir tarafฤฑn bu maddeyi tetiklenmesi Brexit anlaลmasฤฑnฤฑn “askฤฑya alฤฑnmasฤฑ” anlamฤฑnฤฑ taลฤฑyor.
Londra ve Brรผksel, Kuzey ฤฐrlanda’dan dolayฤฑ yaลanan sorunlarฤฑ aลmak iรงin farklฤฑ yaklaลฤฑmlar ortaya koyuyor.
Baลta bu duruma sฤฑcak yaklaลmayan AB’nin yakฤฑn zamanda protokolรผn gรผncellenmesi amacฤฑyla masaya รงeลitli รถneriler koymasฤฑ bekleniyor.
Cebelitarฤฑk
ฤฐngiltere’nin denizaลฤฑrฤฑ topraklarฤฑndan Cebelitarฤฑk, Akdeniz’in Atlantik’e aรงฤฑlan kapฤฑsฤฑ.
AB ile ฤฐngiltere arasฤฑnda varฤฑlan Brexit anlaลmasฤฑnฤฑn dฤฑลฤฑnda bฤฑrakฤฑlan ve daha รถnce Gรผmrรผk Birliฤi ile Schengen iรงinde yer almayan Cebelitarฤฑk’ฤฑn konumu iki tarafฤฑn iliลkilerini geren bir baลka baลlฤฑk olarak beliriyor. ฤฐspanya ve Birleลik Kralฤฑk, 2020 sonunda Cebelitarฤฑk hakkฤฑnda uzlaลฤฑlmฤฑลtฤฑ.
Buna gรถre, Cebelitarฤฑk, Schengen Bรถlgesi’ne dahil edilecek, sฤฑnฤฑr kontrollerini 4 yฤฑllฤฑk bir sรผre iรงin AB kurumu olan Frontex รผstlenecekti ancak sรถz konusu uzlaลฤฑnฤฑn AB ile Birleลik Krallฤฑk arasฤฑnda resmi bir “uluslararasฤฑ anlaลmaya” dรถnรผลmesi gerekiyor.
Bu รงerรงevede AB รผyesi รผlkeler, geรงen hafta AB Komisyonu’na Londra ile Cebelitarฤฑk konusunda anlaลma mรผzakerelerine baลlama yetkisi verdi. Bรถylece Brรผksel, Cebelitarฤฑk’ฤฑn durumunun netleลtirilmesine yรถnelik Londra’yla gรถrรผลmelere baลlayacak.
Bu noktada, AB รผyesi ฤฐspanya, AB sฤฑnฤฑr koruma ajansฤฑ Frontex’in Cebelitarฤฑk’ta faaliyet gรถstermesini istiyor.
AB tarafฤฑ, Cebelitarฤฑk’ฤฑn gรถรง, idare, vize, oturum gibi konularla birlikte polis ve veri paylaลฤฑmฤฑ gibi baลlฤฑklarda kendi kurallarฤฑna uymasฤฑnฤฑ talep ediyor.
Birleลik Krallฤฑk ise Cebelitarฤฑk’taki egemenliฤinin tartฤฑลฤฑlmayacaฤฤฑnฤฑ belirtiyor. Londra, ฤฐspanya’nฤฑn Cebelitarฤฑk’ฤฑn ekonomik ve siyasi iลlerinde etkin rol almamasฤฑ gerektiฤini belirtiyor.
Cebelitarฤฑk, ฤฐngiltere ile ฤฐspanya’yฤฑ sฤฑklฤฑkla karลฤฑ karลฤฑya getiriyor. ฤฐngiltere yarฤฑmadanฤฑn kendi siyasi statรผsรผnรผ belirleme hakkฤฑna sahip olduฤunu savunuyor.
Cebelitarฤฑk’ฤฑn ekonomisi รถnemli รถlรงรผde off-shore bankacฤฑlฤฑk, internet รผzerinden bahis ve turizm gibi alanlara dayanฤฑyor.
Balฤฑkรงฤฑlฤฑk
AB ve ฤฐngiltere arasฤฑnda Brexit mรผzakerelerinde balฤฑkรงฤฑlฤฑk ve kotalar konusu en zor baลlฤฑklar arasฤฑnda yer alฤฑyordu. Anlaลma gereฤi kara sularฤฑndaki balฤฑk stoku ortak yรถnetilecekti. ฤฐngiltere, balฤฑkรงฤฑlฤฑk aktivitelerini geliลtirebilecek, Avrupalฤฑ balฤฑkรงฤฑlarฤฑn faaliyetleri de devam edecekti.
Taraflar arasฤฑnda yapฤฑlan ticaret ve iล birliฤi anlaลmasฤฑnda, ฤฐngiliz kara sularฤฑndaki AB kotasฤฑnฤฑn 2026 yฤฑlฤฑna kadar yรผzde 25 dรผลรผrรผlmesi ve her balฤฑk tรผrรผ iรงin yฤฑllฤฑk kotalarฤฑn ayrฤฑ olarak belirlenmesi รถngรถrรผlmรผลtรผ.
AB ve ฤฐngiltere arasฤฑnda 2021’deki balฤฑkรงฤฑlฤฑk kotalarฤฑnฤฑn belirlenmesine yรถnelik mรผzakerelerde uzlaลฤฑ saฤlanabildi ancak รถzellikle Fransฤฑz balฤฑkรงฤฑlar belirlenen bรถlgelerde faaliyet gรถsteremedi.
ฤฐngiltere’ye baฤlฤฑ Jersey Adasฤฑ yรถnetimi, kendi sularฤฑnda avlanmaya devam etmek isteyen Fransฤฑz balฤฑkรงฤฑ teknelerinden, geรงmiลteki faaliyetlerine dair kanฤฑt sunmalarฤฑnฤฑ istemiลti. Bu durum, ฤฐngiltere ve Fransa arasฤฑnda gerilime neden oldu.
Fransa, Jersey’in elektriฤini kesme tehdidinde bulunmuล, Fransฤฑz balฤฑkรงฤฑlar da adanฤฑn limanฤฑnฤฑ ablukaya almฤฑลtฤฑ.
ฤฐngiliz hรผkรผmeti, Jersey Adasฤฑ’na รถnlem olarak iki donanma gemisi gรถndermiล, Fransa da bunun ardฤฑndan misilleme olarak bรถlgeye iki donanma gemisi gรถnderme kararฤฑ almฤฑลtฤฑ.
Fransฤฑz balฤฑkรงฤฑlarฤฑn ablukasฤฑnฤฑ bitmesi รผzerine donanma gemileri karลฤฑlฤฑklฤฑ olarak geri รงaฤฤฑrฤฑlmฤฑลtฤฑ. Fransa, balฤฑkรงฤฑlฤฑk konusunda AB’nin Birleลik Krallฤฑฤa karลฤฑ daha katฤฑ davranmasฤฑnฤฑ talep ediyor.
Bรถylece, ฤฐngiltere’nin AB’den “boลanmasฤฑ” Kuzey ฤฐrlanda, Cebelitarฤฑk ve balฤฑkรงฤฑlฤฑk gibi รงeลitli alanlarda sorunlara neden oldu. Bu yaลanan sorunlarฤฑn yakฤฑn zamanda รงรถzรผlmesi de beklenmiyor.
ฤฐngiltere, Galler, Kuzey ฤฐrlanda ve ฤฐskoรงya’dan oluลan Birleลik Krallฤฑk’ta, Haziran 2016’da yapฤฑlan AB referandumunda yรผzde 48’e karลฤฑ yรผzde 52 ile Brexit kararฤฑ alฤฑnmฤฑลtฤฑ. Birleลik Krallฤฑk AB’den resmen 31 Ocak 2020’de ayrฤฑlmฤฑลtฤฑ.
