Rusya Devlet Baลkanฤฑ Vladimir Putin‘in imzaladฤฑฤฤฑ kararnameye gรถre doฤal gaz รถdemeleri artฤฑk dolar veya euro yerine ruble ile yapฤฑlฤฑyor. Ancak Rusya Devlet Baลkanฤฑ Vladimir Putin ile gรถrรผลen ฤฐtalya Baลbakanฤฑ Mario Draghi, รถdemelerin euro ve dolar olarak yapฤฑlmasฤฑ durumunda bile Rusya’nฤฑn Avrupa’ya gaz ihracatฤฑnฤฑ azaltmayacaฤฤฑndan emin.
DW Tรผrkรงe‘nin haberine gรถre Draghi, Putin ile gerรงekleลtirdiฤi telefon gรถrรผลmesinin ardฤฑndan, Avrupalฤฑ ลirketlerin euro veya dolar ile รถdemeyi sรผrdรผreceฤini, rubleye รงevirmek kolay olmasa daย Rusya tarafฤฑnฤฑn bu adฤฑmฤฑ atmasฤฑ gerektiฤi konusunda Putin ile mutabฤฑk kaldฤฑฤฤฑnฤฑ ifade etti.ย Draghi, “Avrupalฤฑ ลirketler, Avrupa Birliฤi’nin (AB) Rusya’nฤฑn bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผne yรถnelik yaptฤฑrฤฑmlarฤฑnฤฑ ihlal etmek zorunda kalmadan, daha รถnce รถdedikleri ลekilde รถdeme yapabilecekler” dedi.
Avrupa Birliฤi, beklenmedik bir ลekilde Rusya’dan gaz sevkiyatฤฑnฤฑn durdurulmasฤฑna hazฤฑrlฤฑklฤฑ. Ya da en azฤฑndan hazฤฑrlฤฑklฤฑ olunduฤu izlenimi yaratmaya รงalฤฑลan AB Komisyonu, 2017 yฤฑlฤฑndan beri yรผrรผrlรผkte olan Doฤal Gaz Arz Gรผvenliฤinin Saฤlanmasฤฑna ฤฐliลkin Tรผzรผฤe iลaret ediyor. AB’ye รผye 27 รผlke, bu metin temelinde acil bir durumda devreye girmek รผzere kendi yasalarฤฑnฤฑ ve planlarฤฑnฤฑ oluลturdu. Almanya ve Avusturya, sรถz konusu acil durum planlarฤฑnฤฑn erken uyarฤฑ aลamasฤฑnฤฑ devreye soktu. Bu aลama, bir kriz ekibi oluลturularak, arz durumunun dรผzenli olarak deฤerlendirmesini รถngรถrรผyor.
Koordinasyon grubu oluลturulacak
Doฤal Gaz Arz Gรผvenliฤinin Saฤlanmasฤฑna ฤฐliลkin Tรผzรผk, AB Komisyonu’na Avrupa รงapฤฑnda ya da bรถlgesel olarak acil durum ilan etme imkanฤฑ veriyor. Bu durumda gaz alฤฑmฤฑ, daฤฤฑtฤฑmฤฑ ve yeni tedarikรงilerin bulunmasฤฑnda daha gรผรงlรผ bir koordinasyon saฤlanmasฤฑ iรงin รผye รผlkelerde gaz tedarik eden firmalar ve sektรถr temsilcilerinin yer alacaฤฤฑ Gaz Koordinasyon Grubu oluลturulmasฤฑ รถngรถrรผlรผyor. Ancak bu grubun, talimat verme yetkisi bulunmuyor. Gaz yine Rusya ve diฤer kaynaklardan hukuka ve ikili sรถzleลmelere dayanarak temin ediliyor.
Tรผzรผฤe gรถre, tedarik sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ yaลandฤฑฤฤฑ hallerde bรผtรผn AB รผlkelerinde acil durum planlarฤฑnฤฑn devreye girmesi ve sanayi iลletmeleri gibi “koruma gerektirmeyen” olarak adlandฤฑrฤฑlan tรผketicilere gaz sevkiyatฤฑnฤฑn durdurulmasฤฑ รถngรถrรผlรผyor. Bu planda, hastaneler ve haneler doฤal gaz aฤฤฑndan รงฤฑkartฤฑlacak son tรผketiciler arasฤฑnda bulunuyor. Ayrฤฑca รผlkeler arasฤฑnda “dayanฤฑลmaya dayalฤฑ gaz deฤiลimi” รถngรถrรผlse de ลimdiye kadar yalnฤฑzca Almanya, Danimarka, Avusturya ve ฤฐtalya ilgili anlaลmalara imza attฤฑ.ย
AB Komisyonu uzmanlarฤฑ, AB’ye Rus doฤal gazฤฑnฤฑn sevkiyatฤฑnฤฑn tamamen durdurulmasฤฑ durumunda alternatif kaynaklardan tedarikin bir gecede saฤlanamayacaฤฤฑ konusunda hemfikir. Gazฤฑ kesmeden durumu yรถnetmek hรขlรข mรผmkรผn gรถzรผkse de bu halihazฤฑrda รงeyreฤi dolu olan depolarฤฑn boลalmasฤฑ anlamฤฑna geliyor. Ancak gelecek kฤฑลฤฑ atlatabilmek iรงin bu depolarฤฑn boลatฤฑlmasฤฑ yerine doldurulmasฤฑ gerekiyor.
Doฤal gazฤฑ merkezi olarak almak mรผmkรผn mรผ?
Brรผksel’de ekonomi politikasฤฑ alanฤฑnda faaliyet gรถsteren dรผลรผnce kuruluลu Bruegel’ฤฑn tahminlerine gรถre, Norveรง, Amerika Birleลik Devletleri (ABD), Katar ve Cezayir’den gelen doฤal gaza olan talep ciddi miktarda artacaฤฤฑ iรงin dรผnya piyasalarฤฑnda doฤal gaz fiyatlarฤฑnฤฑn hฤฑzlฤฑ bir ลekilde artabileceฤi belirtiliyor. Buna รถnlem olarak ฤฐtalya Baลbakanฤฑ Mario Draghi, Rusya’dan hรขlรข doฤal gaz sevkiyatฤฑ saฤlanฤฑrken tavan fiyat belirlenmesini รถnerisinde bulundu. Draghi, Roma’da basฤฑn mensuplarฤฑna yaptฤฑฤฤฑ aรงฤฑklamada, “Putin’in savaลฤฑnฤฑn finansmanฤฑndan” dolayฤฑ AB รผlkelerinin fahiล fiyatlar รถdemesi iรงin hiรงbir neden olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi. ฤฐtalya Baลbakanฤฑ, Rusya’nฤฑn en bรผyรผk mรผลterisi olarak piyasa gรผcรผnรผ kullanabilmek iรงin AB’nin birlik iรงinde hareket etmesi gerektiฤini de sรถzlerine ekledi.
Dรผลรผnce kuruluลu Bruegel’den enerji uzmanฤฑ Georg Zachmann da Avrupalฤฑlara merkezi olarak ortak gaz satฤฑn alฤฑnmasฤฑ รงaฤrฤฑsฤฑ yapฤฑyor. ลimdiye kadar รผye รผlkelerin sadece satฤฑn alma faaliyetlerindeki koordinasyon konusunda uzlaลabilmesinin yeterli olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyen Zachmann, “รye รผlkelerin konu tedarikรงilere geldiฤinde rakip gibi davrandฤฑฤฤฑnฤฑ gรถrรผyoruz, birbirlerinden daha yรผksek teklif vermeye รงalฤฑลฤฑyor” eleลtirisinde bulunuyor.
Bunun yanฤฑ sฤฑra AB’ye รผye รผlkelerin devlet ve hรผkรผmet baลkanlarฤฑ gaz depolarฤฑnฤฑn doldurulmasฤฑnฤฑ saฤlamak iรงin birlikte รงalฤฑลma kararฤฑ aldฤฑ. AB Komisyonu’nun hazฤฑrladฤฑฤฤฑ yasa tasarฤฑsฤฑ, 2022 yฤฑlฤฑnฤฑn sonbaharฤฑna kadar doฤal gaz tesislerinin yรผzde 80’inin doldurulmasฤฑnฤฑ รถngรถrรผyor. Gelecek yฤฑl ฤฑsฤฑtma sezonunun baลฤฑna kadar da doluluk oranlarฤฑnฤฑn yรผzde 90’a yรผkseltilmesi planlanฤฑyor. Sรถz konusu tasarฤฑ bu durumda, AB gaz depolama tesislerinin iลletmesini รผstlenen ve AB iรงinde birรงok enerji tedarikรงi ลirkette pay sahibi olan yarฤฑ devlet destekli Rus enerji devi Gazprom iรงin de geรงerli olacak.ย
2026’ya kadar Rus doฤal gazฤฑndan vazgeรงilebilir mi?
AB Komisyonu Baลkan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Frans Timmermans’ฤฑn ekibinden Diederik Samsom, AB’nin yฤฑl sonuna kadar Rusya’dan yaptฤฑฤฤฑ doฤal gaz ithalatฤฑnฤฑn รผรงte ikisinin vazgeรงebileceฤi gรถrรผลรผnde. Halihazฤฑrda AB Rusya’dan yฤฑlda 150 milyar metrekรผp doฤal gaz alฤฑyor. Samson, bunun 50 milyar metrekรผpรผnรผn, ABD ve Katar’dan alฤฑnan sฤฑvฤฑlaลtฤฑrฤฑlmฤฑล doฤal gaz (LNG) ile karลฤฑlanabileceฤini, 50 milyar metrekรผpรผnรผn de Cezayir ve Norveรง’ten yapฤฑlacak ek ithalat ve biyogaz, enerji tasarrufu gibi yรถntemlerle saฤlanabileceฤini belirtiyor. 2026 yฤฑlฤฑ sonu ve 2027 yฤฑlฤฑ baลฤฑna kadar, Rusya’nฤฑn doฤal gazฤฑndan tamamen baฤฤฑmsฤฑz olmanฤฑn mรผmkรผn olduฤunu sรถyleyen Samsom, “Enerji bugรผn olduฤundan รงok daha pahalฤฑ hale gelecek. Geรงen onlarca yฤฑl รงok ucuzdu. Bizim tรผm ekonomik modelimizin deฤiลmesi gerekiyor” diyor.
“Tedarik her an durabilir ve bu รงok tehlikeli”
Dรผลรผnce kuruluลu Bruegel’den enerji uzmanฤฑ Zachmann, AB’nin hรขlรข krizi aลmak iรงin รงaba gรถsterilmemesini eleลtiriyor. AB’nin hฤฑzlฤฑ ve dรผzenli bir รงฤฑkฤฑล stratejisi geliลtirdiฤini ancak sรถz konusu senaryonun bu mevcut krizi รงรถzemeyeceฤi gรถrรผลรผnde olan Zachman “Tedarik her an durabilir ve bu รงok tehlikeli” diyor.
AB รผye รผlkelerde ise durum nispeten sakin. Doฤal gaz tรผketiminin yรผzde 20’sini Rusya’dan karลฤฑlayan Fransa, ลu anda arz sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ riski รถngรถrmรผyor. Bulgaristan, doฤal gazฤฑnฤฑn yรผzde 90’ฤฑnฤฑ Rusya kaynaklarฤฑndan alฤฑyor. Bulgaristan doฤal gaz ลirketi Bulgargaz Baลkanฤฑ Ivan Topchiiski, Bulgaristan’ฤฑn gelecek yฤฑl doฤal gazฤฑ yalnฤฑzca Azerbaycan’dan almayฤฑ ve Yunanistan’dan da sฤฑvฤฑlaลtฤฑrฤฑlmฤฑล doฤal gaz (LNG) temin etmeyi planladฤฑฤฤฑnฤฑ aรงฤฑkladฤฑ. Topchiiski ancak, bu ลekilde doฤal gazฤฑn Rusya’dan tedarik edilmesinden daha pahalฤฑya mal olacaฤฤฑnฤฑ da sรถzlerine ekledi.
