ABD Baลkanฤฑ Donald Trump’ฤฑn Mart ayฤฑndaki “Ticaret savaลlarฤฑ iyidir” aรงฤฑklamasฤฑnฤฑn ardฤฑndan รin’den ithal edilen รผrรผnlere yรถnelik ek gรผmrรผk vergisi uygulamasฤฑ bugรผn resmen baลladฤฑ.
ABD’nin bir dizi รin รผrรผnรผne getirdiฤi gรผmrรผk vergisinin tutarฤฑ yaklaลฤฑk 34 milyar dolar ancak Trump bu miktarฤฑn 500 milyar dolara รงฤฑkabileceฤini duyurdu.
Trump’ฤฑn รผlkesinde รงelik ithalatฤฑna yรผzde 25, alรผminyum ithalatฤฑna yรผzde 10 ek gรผmrรผk vergisi getireceฤini aรงฤฑklamasฤฑ dรผnyanฤฑn en bรผyรผk iki ekonomisi arasฤฑndaki “ticaret savaลฤฑnฤฑn” baลladฤฑฤฤฑ yorumuna neden oldu.
รin’in de misilleme olarak ABD รผrรผnlerine getirdiฤi ek gรผmrรผk vergilerini devreye sokmasฤฑ bekleniyor.
ABD sadece geรงen yฤฑl รin’den 500 milyar dolarฤฑn รผzerinde ithalat yapmฤฑลtฤฑ.
ฤฐki รผlke arasฤฑndaki ticaret rakamlarฤฑna hฤฑzla gรถz atฤฑldฤฑฤฤฑnda, tahminen yaklaลฤฑk 15 trilyon dolarlฤฑk ekonomisiyle รin’in, kฤฑsa vadede daha kรถtรผ etkileneceฤi gรถrรผlรผyor.
Eski bir IMF ekonomisti olup ลu anda Standard Chartered Bank’ฤฑn รin baล danฤฑลmanฤฑ olan Shuang Ding, iki รผlkenin ekonomilerinin gerรงek manada birbirine baฤฤฑmlฤฑ olduฤunu sรถylรผyor.
Amerikan ticaret yetkililerince verilen 2016 yฤฑlฤฑ rakamlarฤฑna gรถre รin’in ABD ile ithalat ve ihracatฤฑ iรงeren toplam dฤฑล ticaret hacmi 578,2 milyar dolar. Yani ABD, รin’in en รงok ticaret yaptฤฑฤฤฑ รผlke.
Bu miktarฤฑn 115,6 milyar dolarฤฑ ABD’nin รin’e sattฤฑฤฤฑ รผrรผnler, 462,6 milyar dolarฤฑ ise รin’den aldฤฑฤฤฑ รผrรผnler. Bu da ABD’nin รin ile 347 milyar dolarlฤฑk bir dฤฑล ticaret aรงฤฑฤฤฑ olduฤunu ortaya koyuyor.
Ding bu aรงฤฑฤa raฤmen รin ekonomisinin yine de ABD’ye daha รงok baฤฤฑmlฤฑ olduฤunu, buna karลฤฑlฤฑk eฤilim olarak ABD’nin รin’e baฤฤฑmlฤฑlฤฑฤฤฑnฤฑn arttฤฑฤฤฑnฤฑ, รin’in ABD’ye baฤฤฑmlฤฑlฤฑk dรผzeyinin ise zamanla azalmakta olduฤunu sรถylรผyor
Bu karmaลฤฑk baฤฤฑmlฤฑlฤฑk iliลkileri iรงinde Ding’e gรถre, bir ticaret savaลฤฑnฤฑn kazananฤฑ olmaz. Doฤru soru daha ziyade “Kim daha รงok kaybedecek?” olmalฤฑ.
รin’in zor duruma dรผลmesinin ABD aรงฤฑsฤฑndan ilk aลamada bir Pirus zaferi olabileceฤini ama bu savaลฤฑn iki tarafa da bรผyรผk zarar vereceฤini dรผลรผnรผyor.
รin uzmanฤฑ iktisatรงฤฑ, ABD aรงฤฑsฤฑndan รถzellikle tarฤฑm, motorlu araรงlar, enerji ve bankacฤฑlฤฑk piyasasฤฑnฤฑn ciddi ลekilde etkileneceฤini dรผลรผnรผyor.
‘Aptalca bir ticaret’
ABD Baลkanฤฑ Trump bir dizi hasmane tweet atarak รin’in ticaret kฤฑsฤฑtlamalarฤฑnฤฑn kaldฤฑrฤฑlmasฤฑ gerektiฤini savunmuล ve mevcut durumu “aptalca bir ticaret” olarak nitelendirmiลti.
Trump ABD otomotiv รผreticileri yรผzde 25 gรผmrรผk vergisi รถderken aynฤฑ iลi yapan รin firmalarฤฑnฤฑn sadece yรผzde 2,5 vergi รถdediฤinden yakฤฑnmฤฑลtฤฑ.
Fakat ticaret anlaลmalarฤฑ รถyle bir kaรง gรผnde kolayca varฤฑlabilen uzlaลmalar deฤil.
BBC Ekonomi Muhabiri Andrew Walker, mevcut kรผresel gรผmrรผk vergisi yapฤฑsฤฑnฤฑn onlarca yฤฑl sรผren รงok taraflฤฑ pazarlฤฑklarla oluลtuฤunu hatฤฑrlatฤฑyor.
Genel olarak รผlkeler lehlerine olan gรผmrรผk dรผzenlemelerinde deฤiลikliฤe gidilmesini, รงekici bir teลvik paketi iรงermiyorsa pek kolay kabul etmiyorlar.
Siyasi mi ekonomik mi?
Geรงtiฤimiz bir kaรง hafta karลฤฑlฤฑklฤฑ aรงฤฑklamalarda bir sertleลme gรถrรผldรผ ama gerรงekte iki รผlke arasฤฑndaki ticari iliลkilerde pek bir deฤiลiklik yaลanmadฤฑ.
ฤฐki taraf da gรผmrรผk vergilerini artฤฑracaklarฤฑnฤฑ sรถyledikleri รผrรผnlerin listelerini yayฤฑnladฤฑlar ama henรผz bir ลey yapฤฑlmฤฑล deฤil.
Dahasฤฑ iki รผlke de geri adฤฑm atan taraf olarak gรถrรผnmek istemiyor.
รin lideri Xi Jinping ekonomide bir “reform” vaadetmiลti ama bunu ABD’ye รถdรผn veriyor gibi gรถrรผnmeden yapmasฤฑ gerekiyor.
Ekonomist Ding, “Bir bakฤฑma bu ikili gรถrรผลmeler sonunda รin uzun vadeli reform planฤฑyla uyumlu bazฤฑ taahhรผtlerde bulunabilir. Hizmet sektรถrรผnรผ dฤฑลarฤฑya aรงmak, ithalat vergilerini dรผลรผrmek ve fikri mรผlkiyet haklarฤฑnฤฑ daha iyi koruyacak dรผzenlemeler yapmak bunlar arasฤฑnda sayฤฑlabilir” diyor.
Teknoloji savaลฤฑ
Teknoloji ve Yapay Zeka sรถz konusu olduunda ABD geleneksel olarak bรผyรผk farkla rekabet avantajฤฑnฤฑ elinde bulunduruyor.
รin ise “รin Malฤฑ 2025” projesiyle รin sanayinin bรผtรผn sektรถrlerinde teknolojiyi gรผncelleyerek bu uรงurumu kapatmaya kararlฤฑ.
รin’in teknoloji yarฤฑลฤฑnda mesafeyi kapatmasฤฑ ihtimali ABD’de kaygฤฑlarฤฑ artฤฑran bir konu ve BBC Ekonomi Muhabiri Andrew Walker, yaลanan ticaret รงekiลmesinin bilhassa Baลkan Trump aรงฤฑsฤฑndan รถnemli bir boyutunun da bu kaygฤฑ olduฤuna dikkat รงekiyor.
Faturayฤฑ kim รถdeyecek?
Sonuรงta eฤer ticaret รงekiลmesi ticaret savaลฤฑna doฤru tฤฑrmanฤฑrsa, konacak yeni gรผmrรผk vergileri ve yasaklar her iki รผlke ekonomisine de zarar verecek. Baลlangฤฑรงta ABD ve รin’de alฤฑล veriล yapan, fiyatฤฑ yรผkselen mallarฤฑ alan tรผketici etkilenecek, diฤer รผlkelerdeki tรผketiciler bu dalganฤฑn kendilerini de vurmamasฤฑnฤฑ umarak kaygฤฑlanacak.
Bunda รงok da haksฤฑz olmayacaklar รงรผnkรผ iki รผlke arasฤฑndaki mesele, ekonomik iliลkilerin giriftliฤi gรถzรถnรผne alฤฑndฤฑฤฤฑnda ister istemez kรผresel etkide bulunma riski de taลฤฑyacak.
Birรงok malฤฑn รผretimine katฤฑlan unsurlar bilhassa teknoloji sektรถrรผ dikkate alฤฑndฤฑฤฤฑnda kรผresil piyasalarda da bir belirsizlik ve risk durumu ortaya รงฤฑkacaktฤฑr ki bu da ticareti olumsuz etkileme potansiyeline sahip bir durum.
รrneฤin bugรผn รงok az telefon ya da tablet tamamen tek bir รผlkede รผretiliyor. Daha ziyade dรผnyanฤฑn รงeลitli yerinde รผretilmiล parรงalar, uzun mesafelerden getirtilerek birleลtiriliyor ve nihai รผrรผn bambaลka bir yerde ortaya รงฤฑkabiliyor.
Bu kรผresel arz zinciri mesela รin malฤฑ bileลenler birden bire pahalandฤฑฤฤฑ takdirde baลka yollar bulmak zorunda kalacak.
รrneฤin bir telefon รผreticisi, telefon pillerini รin’de รผrettiriyorsa, bunu baลka bir yere taลฤฑmak zorunda kalabilir, bu da yer deฤiลtirme, nakil ve iล gรผcรผ maliyetlerini artฤฑracak.
Maliyetler sonuรงta รผrรผnlerin fiyatlarฤฑnฤฑ etkileyecek bu da tรผketiciye yansฤฑyacak. BBC Tรผrkรงe
