ABD Kongresi’nde federal hรผkรผmetin kapanmasฤฑnฤฑ รถnleyecek ve borรง limitini askฤฑya alarak limitin bir sรผreliฤine gรถz ardฤฑ edilmesini saฤlayacak bรผtรงe tasarฤฑsฤฑ รผzerinde gรถrรผลmeler devam ederken, รผlke ekonomisi “hรผkรผmet kapanmasฤฑ” ve “temerrรผde dรผลme” riskleriyle karลฤฑ karลฤฑya bulunuyor.
รlkede 1 Ekim’de baลlayacak yeni mali yฤฑla รงok az bir sรผre kalฤฑrken, Kongre, federal hรผkรผmete 3 Aralฤฑk’a kadar finansman saฤlayacak ve รผlkenin borรงlanma limitini 2022’nin sonuna kadar askฤฑya alacak bรผtรงe tasarฤฑsฤฑ รผzerinde henรผz bir uzlaลmaya varamadฤฑ.
ABD Temsilciler Meclisi’nin federal hรผkรผmetin kapanmasฤฑnฤฑ รถnleyecek ve borรง limitini askฤฑya alacak geรงici bรผtรงe tasarฤฑsฤฑnฤฑ geรงen hafta onaylamasฤฑnฤฑn ardฤฑndan Senato’daki Demokratlar, pazartesi gรผnรผ tasarฤฑyฤฑ geรงirmeye รงalฤฑลtฤฑ ancak Cumhuriyetรงilerin muhalefetiyle karลฤฑlaลtฤฑ.
ABD ekonomisi “hรผkรผmetin kapanmasฤฑ” ve “temerrรผde dรผลme” riskleriyle karลฤฑ karลฤฑya kalฤฑrken, Kongre’deki tartฤฑลmalar devam ediyor.
Borรง limitini yรผkseltmek iรงin oy kullanmayฤฑ reddeden Cumhuriyetรงiler, sadece hรผkรผmeti finanse etmek iรงin oy kullanmak istiyor. Senato’daki Demokratlar ise hรผkรผmetin รงalฤฑลmaya devam edebilmesi iรงin baลka yollar arayฤฑลฤฑnda…
ABD Senatosu รoฤunluk Lideri Demokrat Chuck Schumer, Senato’nun hรผkรผmetin kapanmasฤฑnฤฑ รถnlemek iรงin bugรผn dahi adฤฑm atabileceฤini belirtiyor.
Meclis ve Senato’nun borรง limitini geรงici olarak askฤฑya almasฤฑna dair ayrฤฑ bir yasa tasarฤฑsฤฑnฤฑ oylayabileceฤi ifade ediliyor.
Hรผkรผmetin “kapanmasฤฑ” ne anlama geliyor?
Amerikan kanunlarฤฑna gรถre, Kongre, 1 Ekim’de baลlayฤฑp 30 Eylรผl’de sona eren mali yฤฑl iรงin kalฤฑcฤฑ bรผtรงeyi onaylayamazsa geรงici bรผtรงelerle aranฤฑn kapatฤฑlmasฤฑ gerekiyor. Geรงici bรผtรงenin de onaylanamadฤฑฤฤฑ dรถnemlerde harcama yetkisini kaybeden federal kurumlar, geรงici olarak faaliyetlerini durduruyor. Bu durum, yarฤฑn gece yarฤฑsฤฑna kadar hรผkรผmete fon saฤlayacak bir yasanฤฑn geรงirilmemesi halinde federal hรผkรผmetin operasyonlarฤฑnฤฑn รงoฤunun durmasฤฑ anlamฤฑna geliyor.
Sรถz konusu durum tam anlamฤฑyla bir ekonomik kriz oluลturmasa da ABD’de yaลamฤฑn federal hรผkรผmetle etkileลimde olduฤu birรงok bรถlรผmรผnde aksama yaลanmasฤฑ riski taลฤฑyor.
Bu sรผreรงte hayati olmayan kamu รงalฤฑลanlarฤฑ zorunlu izne รงฤฑkarฤฑlฤฑrken, ABD ordusu, CIA, FBI ve NSA gibi istihbarat kurumlarฤฑ, kamu hastanelerinde รงalฤฑลan doktor ve hemลireler, havaalanlarฤฑ ve hapishanelerdeki gรผvenlik gรถrevlileri gibi kamu รงalฤฑลanlarฤฑ gรถrevlerine devam ediyor.
“Hayati” personel kategorisinde yer alan bu รงalฤฑลanlar, kapanma dรถnemlerindeki maaลlarฤฑnฤฑ genellikle Kongre yeni bir bรผtรงe geรงirene kadar alamฤฑyor.
Hรผkรผmet, en son Trump dรถneminde kapanmฤฑลtฤฑ
Her federal kurum, รถnceki kapatmalarda yayฤฑnlanan, Yรถnetim ve Bรผtรงe Ofisi (OMB) tarafฤฑndan koordine edilen yรถnergeleri izleyerek kendi kapatma planฤฑnฤฑ izliyor. Planlar, รถdenekler geri alฤฑnana kadar hangi hรผkรผmet faaliyetlerinin devam edemeyeceฤini belirliyor.
รlkede federal hรผkรผmetin bรผtรงe krizleri nedeniyle zaman zaman “kapanmasฤฑ”, dรผnyada baลka รถrnekleri olmadฤฑฤฤฑ iรงin รงok iyi anlaลฤฑlmayan bir durum olurken, Amerikan halkฤฑnฤฑn, รผlke ekonomisine milyarlarca dolar zarar veren bu durumu 1976’dan bu yana 21 kez belirli aralฤฑklarla yaลadฤฑฤฤฑ biliniyor.
Son olarak en uzun kapanmanฤฑn 34 gรผnle 2018-2019 dรถneminde eski ABD Baลkanฤฑ Donald Trump dรถneminde yaลandฤฑฤฤฑ kayฤฑtlarda yer alฤฑyor.
Borรง limiti nedir?
Federal hรผkรผmet, tarihi bir temerrรผde yol aรงabilecek 28,4 trilyon dolarlฤฑk borรง limitine ulaลma tehdidiyle de karลฤฑ karลฤฑya bulunuyor. Borรง limitine ulaลmanฤฑn hรผkรผmetin kapanmasฤฑndan dahi daha bรผyรผk bir sorun olabileceฤi belirtiliyor.
Borรง limiti, ABD hรผkรผmetinin borรงlarฤฑnฤฑ รถdemek iรงin รถdรผnรง alabileceฤi para miktarฤฑnฤฑn รผst sฤฑnฤฑrฤฑ anlamฤฑna geliyor.
Her yฤฑl Kongre, altyapฤฑya yapฤฑlan hรผkรผmet harcamalarฤฑnฤฑ, sosyal gรผvenlik gibi programlarฤฑ ve federal iลรงiler iรงin maaลlarฤฑ iรงeren bir bรผtรงeyi onaylฤฑyor. Tรผm bu harcamalar iรงin insanlardan vergi de alan Kongre, yฤฑllardฤฑr elde ettiฤi gelirden daha fazlasฤฑnฤฑ harcฤฑyor ve federal aรงฤฑฤฤฑ artฤฑrฤฑyor. Hรผkรผmetin, Kongre’nin halihazฤฑrda onayladฤฑฤฤฑ รถdemelere devam edebilmesi iรงin borรง para almasฤฑ gerekiyor.
Borรง limiti, ABD hรผkรผmetinin “faturalarฤฑnฤฑ” รถdemek iรงin alabileceฤi borcu sฤฑnฤฑrlandฤฑrฤฑyor.
Borรง limiti sistemi 1917’de kurulduฤundan bu yana Kongre’nin borรง limitini hiรงbir zaman yรผkseltmediฤi, 1960’tan bu yana borรง limitini yรผkseltmek veya askฤฑya almak iรงin 80 kez oy kullandฤฑฤฤฑ kayฤฑtlarda yer alฤฑyor.
Borรง limiti konusunda “partizanlฤฑk” kavgasฤฑ
Borรง limitine iliลkin Demokratlar ve Cumhuriyetรงiler arasฤฑndaki “partizanlฤฑk” kavgasฤฑ sรถz konusu olmaya devam ederken, borรง sฤฑnฤฑrฤฑnฤฑ geรงici olarak kaldฤฑracak ayrฤฑ bir tasarฤฑnฤฑn oylanabileceฤi belirtiliyor.
Senato’daki Cumhuriyetรงiler, oy vermeyi reddederek Demokratlara “yalnฤฑz hareket etmelerini” sรถylerken, Senato รoฤunluk Lideri Chuck Schumer, Demokrat ve Cumhuriyetรงi yรถnetimler sฤฑrasฤฑnda biriken borรงlarฤฑ ele almak iรงin iki partili iล birliฤini talep ediyor.
ABD, teknik olarak borรง limiti iรงin belirlenen sรผreye 1 Aฤustos’ta ulaลฤฑrken, Hazine Bakanlฤฑฤฤฑ, devletin รถdemelere devam edebilmesi iรงin “olaฤanรผstรผ รถnlemler” almaya baลlamฤฑลtฤฑ.
Yellen, borรง limiti krizinde 18 Ekim’i iลaret etmiลti
Borรง limitinin artฤฑrฤฑlmasฤฑ veya askฤฑya alฤฑnmasฤฑ iรงin Kongre’ye defalarca รงaฤrฤฑda bulunan ABD Hazine Bakanฤฑ Janet Yellen, son olarak Kongre’nin 18 Ekim’e kadar borรง limitini yรผkseltmek veya askฤฑya almak iรงin harekete geรงmemesi halinde Hazine’nin olaฤanรผstรผ รถnlemlerinin tรผkeneceฤini belirtti.
Borรง limitinin artฤฑrฤฑlmamasฤฑnฤฑn “mali bir felaket olacaฤฤฑna” dikkati รงeken Yellen, ABD’nin temerrรผde dรผลmesinin sonuรงlarฤฑnฤฑn aฤฤฑr olacaฤฤฑ konusunda her fฤฑrsatta uyarฤฑda bulunuyor.
Borรง limitini yรผkseltme konusunda รงฤฑkmaza girilmesi halinde รผlkenin temerrรผde dรผลme tehlikesi bulunuyor. Bunun, borsaya yatฤฑrฤฑm yapanlar, sosyal gรผvenlik ve Medicaid gibi hรผkรผmet programlarฤฑndan yararlananlar da dahil olmak รผzere milyonlarca Amerikalฤฑnฤฑn cรผzdanฤฑnฤฑ doฤrudan etkileyeceฤi belirtiliyor.
