ABD Temsilciler Meclisi, Kongre onay verinceye kadar Amerikan gรผรงlerinin ฤฐran’la savaลa girmesini engellemek amacฤฑyla hazฤฑrlanan tasarฤฑyฤฑ bugรผn oylamaya hazฤฑrlanฤฑyor.
Oylama, Baลkan Trump’ฤฑn geรงtiฤimiz Cuma gรผnรผ ฤฐran Devrim Muhafฤฑzlarฤฑ Ordusu bรผnyesindeki Kudรผs Gรผcรผ’nรผn komutanฤฑ General Kasฤฑm Sรผleymani’nin รถldรผrรผldรผฤรผ hava saldฤฑrฤฑsฤฑ emrini vermesi, bรถlgesel gerginliklerin tฤฑrmanmasฤฑ ve รงok sayฤฑda Demokrat Partili Kongre รผyesinin Sรผleymani’ye yรถnelik saldฤฑrฤฑnฤฑn Amerika ve ฤฐran arasฤฑnda savaล patlak vermesine yol aรงabileceฤi kaygฤฑlarฤฑnฤฑ ifade etmesi รผzerine yapฤฑlฤฑyor.
Amerika nasฤฑl savaล ilan eder?
Amerikan Anayasasฤฑ’nฤฑn Birinci Maddesi’ne gรถre savaล ilan etme yetkisi, Kongre’ye aittir. Anayasa’nฤฑn ฤฐkinci Maddesi ise baลkana silahlฤฑ kuvvetlerin baลkumandanฤฑ olma sorumluluฤunu yรผkler. Anayasa’yฤฑ yazanlarฤฑn bu iki yetki alanฤฑnฤฑ Amerikan hรผkรผmetinin erkleri arasฤฑnda kasฤฑtlฤฑ biรงimde ayฤฑrmasฤฑ, savaลa yรถnelik dรผลรผncesizce ve tek taraflฤฑ olarak atฤฑlacak adฤฑmlarฤฑ รถnlemeyi amaรงlar.
Hรผkรผmetin yasama ve yรผrรผtme erkleri, Amerikan tarihi boyunca bu yetkilerin Anayasa’da ifade ediliล ลeklinin yorumu รผzerinde รงatฤฑลmalar yaลadฤฑ. Kore ve Vietnam dahil Amerika’nฤฑn yabancฤฑ รผlkelere yรถnelik askeri mรผdahaleleri arttฤฑkรงa savaล ilan etme yetkisinin kime ait olduฤunu tanฤฑmlamak zorlaลmaya baลladฤฑ. Hatta bazฤฑ savaลlar, resmi karar olmadan ilan edildi. Amerikan Kongresi en son bundan 80 yฤฑl รถnce, ฤฐkinci Dรผnya Savaลฤฑ sฤฑrasฤฑnda resmi savaล ilanฤฑ kararฤฑ almฤฑลtฤฑ.
1973 Savaล Yetkisi Yasasฤฑ savaล ilan etme yetkisi konusunda ne diyor?
Kongre, 1973’te, dรถnemin baลkanฤฑ Richard Nixon’ฤฑn Kamboรงya’da gizli bombardฤฑman yรผrรผttรผฤรผnรผn ortaya รงฤฑkmasฤฑ รผzerine baลkanlarฤฑn yabancฤฑ รผlkelerde askeri eylemlerde bulunmasฤฑyla ilgili tanฤฑmlamanฤฑn daha iyi yapฤฑlmasฤฑ iรงin Savaล Yetkisi Yasasฤฑ’nฤฑ รงฤฑkardฤฑ. Yasa, Amerikan baลkanlarฤฑnฤฑn yabancฤฑ bir รผlkeye asker gรถnderdikten 48 saat iรงinde Kongre’yi bilgilendirmesini ve askeri mรผdahalenin gerekรงelerini Kongre’ye aรงฤฑklamasฤฑnฤฑ รถngรถrรผyor.
Yasa uyarฤฑnca alฤฑnan bu รถnlemler, hem Kongre hem de Baลkan’ฤฑn ortak hรผkmรผnรผn Amerikan askerlerinin yurtdฤฑลฤฑnda konuลlandฤฑrฤฑlmasฤฑyla ilgili kararlara uygulanmasฤฑnฤฑ saฤlฤฑyor. Yasa aynฤฑ zamanda Kongre’nin resmi savaล ilanฤฑ tasarฤฑsฤฑnฤฑ geรงirmemesi durumunda baลkanlarฤฑn yurtdฤฑลฤฑndaki askeri mรผdahaleleri 60 gรผn iรงinde sonlandฤฑrmasฤฑnฤฑ รถngรถrรผyor.
Her iki partiden de baลkanlar, Baลkan Nixon’ฤฑn โanayasaya aykฤฑrฤฑ ve tehlikeliโ olarak tanฤฑmlamasฤฑndan bu yana yasayฤฑ farklฤฑ ลekillerde yorumladฤฑ.
2001 Askeri Gรผรง Kullanma Yetkisi nedir? ลu anki tartฤฑลmalarla nasฤฑl ilgili?
11 Eylรผl 2001 saldฤฑrฤฑlarฤฑnฤฑ Amerika’ya yรถnelik โsavaล eylemleriโ olarak tanฤฑmlayan Baลkan George W. Bush, Kongre’yle iลbirliฤi yaparak uluslararasฤฑ terรถr tehditleriyle mรผcadele etmeye yรถnelik eylemlere yeลil ฤฑลฤฑk yakacak tasarฤฑyฤฑ hazฤฑrladฤฑ.
2001 tarihli Askeri Gรผรง Kullanma Yetkisi, tartฤฑลma yaratmaya devam ediyor. Bunun nedeni, Bush, Obama ve Trump’ฤฑn yasanฤฑn sฤฑnฤฑrlarฤฑ belli olmayan, geniล kapsamlฤฑ terรถr tehdidi tanฤฑmlamasฤฑnฤฑ yabancฤฑ รผlkelerdeki askeri eylemlere gerekรงe gรถstermek iรงin kullanmalarฤฑ. Askeri Gรผรง Kullanma Yetkisi, belirli รผlkelere ya da belirli noktalarda adฤฑ konmamฤฑล รผlkelere savaล aรงmayฤฑ mรผmkรผn kฤฑlan diฤer yasalardan farklฤฑ olarak รถrgรผtlere ya da kiลilere yรถnelik mรผdahalelere de izin veriyor.
Terรถr tehditlerinin deฤiลen yapฤฑsฤฑna yanฤฑt vermek ve tehdit unsuru olan kiลi ya da varlฤฑklarฤฑ daha net ลekilde tanฤฑmlamak iรงin Kongre’den yeni bir Askeri Gรผรง Kullanma Yetkisi geรงirme giriลimleri ลimdiye kadar baลarฤฑsฤฑz oldu. Ancak Kongre, 2002’de Amerika’nฤฑn Irak’ฤฑ iลgal etmesinin รถnรผnรผ aรงacak ikinci bir Askeri Gรผรง Kullanma Yetkisi geรงirdi.
Baลkan Trump bu yasalarฤฑ nasฤฑl yorumluyor?
Trump Yรถnetimi, Kasฤฑm Sรผleymani’ye yรถnelik hava saldฤฑrฤฑsฤฑna gerekรงe olarak 2001 Askeri Gรผรง Kullanma Yetkisi Yasasฤฑ’na atฤฑfta bulunmasa da Baลkan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Mike Pence, General Sรผleymani’nin 11 Eylรผl terรถr saldฤฑrฤฑlarฤฑnฤฑ dรผzenleyen bazฤฑlarฤฑnฤฑn seyahat etmesine destek verdiฤi ลeklinde yanฤฑltฤฑcฤฑ bir Twitter mesajฤฑ paylaลtฤฑ. Baลkan Yardฤฑmcฤฑlฤฑฤฤฑ Dairesi’nden sonra yapฤฑlan aรงฤฑklamada Pence’in ฤฐran’ฤฑn Afganistan’a giden bazฤฑ terรถristlerin รผlkeden transit geรงiล yapmasฤฑna izin verdiฤini kastettiฤi belirtildi.
Uzmanlar, Baลkan Trump’ฤฑn Savaล Yetkileri Yasasฤฑ altฤฑndaki yetkisini kullanarak Sรผleymani’nin รถldรผrรผlmesi talimatฤฑnฤฑ verdiฤini sรถylรผyor.
Atlantik Konseyi’ndeki Scowcroft Ortadoฤu Gรผvenlik Giriลimi Direktรถrรผ Kirsten Fontenrose, โAskeri gรผรง kullanma yetkisi ลu anda Ortadoฤu’da IลฤฐD ve IลฤฐD’e baฤlฤฑ รถrgรผtlere karลฤฑ mรผcadele etmek iรงin kullanฤฑlฤฑyor. Bu yetkiler, ฤฐran’ฤฑn tehdit aฤฤฑnฤฑ ve Kasฤฑm Sรผleymani gibilerini kapsayacak ลekilde sรผndรผrรผlรผyorโ ลeklinde konuลuyor.
Kirsten Fontenrose, โTrump Yรถnetimi, Kasฤฑm Sรผleymani’yi yabancฤฑ terรถrist kategorisine sokmak iรงin รงabaladฤฑ. Bu da terรถrle mรผcadele yetkisini Sรผleymani’ye uzatฤฑr. Bรถylelikle Trump Yรถnetimi’nin Kasฤฑm Sรผleymani’yi vurmak iรงin yetkisi olduฤunu sรถylemek mรผmkรผnโ dedi.
Fontenrose ลรถyle devam etti: โGereken yetki vardฤฑ รงรผnkรผ Trump Yรถnetimi’nin 2001 tarihli Askeri Gรผรง Kullanma Yetkisi’ni kullanmasฤฑ gerekmiyordu. Baลkan’a bir saldฤฑrฤฑdan hemen sonra hฤฑzla karลฤฑlฤฑk verme yetkisi tanฤฑyan Savaล Gรผรงleri Yasasฤฑ, yeterli oluyorduโ diyor.
Trump Yรถnetimi, Kongre’yi, Sรผleymani’nin รถldรผrรผldรผฤรผ hava saldฤฑrฤฑsฤฑndan Cumartesi gรผnรผ haberdar etti. Suikasta gerekรงe olarak Amerikalฤฑ personele yรถnelik planlฤฑ saldฤฑrฤฑlarฤฑn yakฤฑnda dรผzenleneceฤine iliลkin istihbarat gรถsterildi. (Ancak Kongre รผyeleri bu istihbaratฤฑ yeterli bulmadฤฑ. Temsilciler Meclisi Baลkanฤฑ Nancy Pelosi, Kongre’ye verilen gizli bilgilendirmenin โyanฤฑt vermekten รงok yeni soru iลaretleri oluลturduฤunuโ sรถyledi.
Trump, Pazar gรผnkรผ bir Twitter mesajฤฑndaysa Savaล Gรผรงleri Yasasฤฑ’nฤฑn Kongre’yi bilgilendirmekle ilgili olarak getirdiฤi zorunluluklara deฤindi. Trump, Twitter mesajฤฑnda, โBu medya paylaลฤฑmlarฤฑ Amerikan Kongresi’ni ฤฐran’ฤฑn herhangi bir Amerikalฤฑ’yฤฑ ya da Amerikan hedefini vurmasฤฑ durumunda Amerika’nฤฑn hฤฑzla ve tam olarak yanฤฑt vereceฤi, hatta belki bunun orantฤฑsฤฑz olacaฤฤฑyla ilgili bilgilendirme niteliฤindedir. Bu tรผr bir hukuki bildiri zorunlu olmasa da yine de verilmiลtir!โ ifadelerini kullandฤฑ.
Kongre’deki liderler, Trump’ฤฑn sosyal medya paylaลฤฑmlarฤฑnฤฑn bildiri niteliฤi taลฤฑdฤฑฤฤฑna iliลkin iddiasฤฑ hakkฤฑnda doฤrudan aรงฤฑklama yapmadฤฑ. Ancak Savaล Gรผรงleri Yasasฤฑ uyarฤฑnca bir Twitter mesajฤฑnฤฑn resmi bildiri olarak kabul edilebileceฤi, ลรผpheli.
