ABDโde mortgage (konut kredisi) iรงin ortalama faiz oranฤฑ, enflasyonun yรผkselmesi ve ABD Merkez Bankasฤฑโnฤฑn (Fed) faiz oranlarฤฑnฤฑ artฤฑrmasฤฑyla birlikte 2008 krizi seviyelerine รงฤฑktฤฑ. Konut kredilerinin faiz oranlarฤฑndaki artฤฑล hฤฑzฤฑ ise son 35 yฤฑlฤฑn en yรผkseฤine ulaลtฤฑ.
ฤฐpotek saฤlayฤฑcฤฑsฤฑ Freddie Macโin verilerine gรถre 30 yฤฑllฤฑk sabit faizli bir kredi iรงin ortalama faiz oranฤฑ, kriz dรถnemi olan Kasฤฑm 2008โdeki seviye seviye olan yรผzde 5,78โe ulaลtฤฑ. Bu oran yฤฑlฤฑn baลฤฑnda yรผzde 3,2, bir yฤฑl รถnce ise yรผzde 2,93 seviyelerinde idi.
Bununla birlikte inลaat hฤฑzฤฑnda da yavaลlama gรถrรผldรผ. ABDโde konut piyasasฤฑnฤฑn รถnemli gรถstergelerinden kabul edilen inลaat izinleri bir รถnceki aya gรถre yรผzde 7 dรผลรผล gรถsterdi.
Sรถzcรผโnรผn haberine gรถre politika faizlerinin artmasฤฑ kredi maliyetlerini de artฤฑrฤฑrken halihazฤฑrda fiyatlarฤฑn aลฤฑrฤฑ yรผksek olmasฤฑ nedeniyle zorlanan konut piyasasฤฑ iรงin alarm zilleri de รงalmaya baลladฤฑ. Uzmanlar Fedโin parasal sฤฑkฤฑlaลmasฤฑnฤฑn devam edeceฤini รถngรถrรผrken bunun kredi maliyetlerini daha da yรผkselteceฤi gรถrรผลรผnde.
Fed yetkilileri son olarak ABDโde 40 yฤฑlฤฑn en yรผksek enflasyonu nedeniyle politika faizini 75 baz puan artฤฑrarak yรผzde 1,50 ile yรผzde 1,75 arasฤฑna รงekti. Yetkililer ayrฤฑca politika faizinin yฤฑl sonuna kadar yรผzde 3โรผn รผzerine รงฤฑkabileceฤinin sinyallerini verdi.
Freddie Macโin baล ekonomisti Sam Khater, โBu yรผksek oranlar, enflasyon ve para politikasฤฑnฤฑn gidiลatฤฑ ile ilgili beklentilerdeki deฤiลimin bir sonucuโ dedi. โDaha yรผksek ipotekli satฤฑล (mortgage) faizi oranlarฤฑ ฤฑlฤฑmlฤฑlฤฑฤa yol aรงacak ve sonuรงta daha dengeli bir konut piyasasฤฑ ile sonuรงlanacakโ dedi.
Corona virรผs pandemisi sฤฑrasฤฑnda evden รงalฤฑลan pek รงok Amerikalฤฑ konut satฤฑn almak iรงin dรผลรผk faiz oranlarฤฑndan yararlanฤฑrken, bu sรผreรงte konut fiyatlarฤฑ da rekor seviyelere รงฤฑktฤฑ. Bu sert fiyat artฤฑลlarฤฑ ise gรผรงlรผ bir konut piyasasฤฑnฤฑ soฤuttu. Faiz oranlarฤฑndaki son artฤฑล ise yeni evler iรงin satฤฑn alฤฑnabilirliฤi tehdit ederek konut talebini yavaลlattฤฑ.
โDAHA DA ARTACAKโ
Financal Timesโฤฑn aktardฤฑฤฤฑna gรถre konu ile ilgili deฤerlendirmelerde bulunan danฤฑลmanlฤฑk ลirketi MFRโnin ABD baล ekonomisti Joshua Shapiro, โMortgage oranlarฤฑ muhtemelen daha da artacak, ancak bence artฤฑลฤฑn bรผyรผk kฤฑsmฤฑnฤฑ gรถrdรผkโ dedi.
Uzmanlar yรผksek faiz oranlarฤฑnฤฑn ekonomik bรผyรผmeyi yavaลlatacaฤฤฑ ve bunun da tรผketici harcamalarฤฑnฤฑ etkileyerek ev satฤฑลlarฤฑnda dรผลรผลe sebep olacaฤฤฑ gรถrรผลรผnde. Oxford Economics baล ekonomisti Nancy Vanden Houten ise Vanden Houten, โFedโin agresif duruลu ekonomik bรผyรผme ve enflasyonda yavaลlamaya yol aรงarsa, uzun vadeli faiz oranlarฤฑ istikrar kazanabilirโ dedi.
2008 KRฤฐZฤฐNDE NE OLMUลTU?
ABDโdeki konut fiyatlarฤฑ 2000โli yฤฑllar boyunca bรผyรผk bir yรผkselme gรถstermiลti. Bu yรผkselmenin bir nedeni de kolaylฤฑkla elde edilebilen mortgage idi.
Sรผrekli yรผkselen konut fiyatlarฤฑ piyasalarda aลฤฑrฤฑ derecede iyimser bir hava yaratmฤฑล, bankalarฤฑn dรผลรผk gelirli ailelere konut almak iรงin kolayca kredi saฤlamalarฤฑna yol aรงmฤฑลtฤฑ.
Konut fiyatlarฤฑ iniลe geรงince birdenbire subprime mortgage (yรผksek risk ve yรผksek faizli kredi) denilen bu kredi piyasasฤฑ รงรถkmรผล, kredi faizlerini รถdeyemeyen dรผลรผk gelirli ailelerinin iflas etmelerine ve konutlarฤฑna el konmasฤฑna neden olmuลtu.
Amerika Birleลik Devletleri konut balonunun patlamasฤฑyla birlikte bankalara yรผksek risk binmesine ve dolayฤฑsฤฑyla Birleลik Devletler gayrimenkulรผne baฤlฤฑ tรผm menkul mรผlklerin deฤerlerinin dibe inmesine, beraberinde kรผresel finans kuruluลlarฤฑnฤฑn zarar gรถrmesine,Lehman Brothersโฤฑn 15 Eylรผl 2008โde iflas etmesine, ve bankalarฤฑnฤฑn krize girmesine sebep oldu.
] 2009โun sonlarฤฑnda Yunanistanโda ufak bir krizle baลlayฤฑp sonrasฤฑnda bรผyรผyen Avrupa borรง krizi ve ฤฐzlandaโdaki รผรง bรผyรผk bankanฤฑn รผรงรผnรผn de banka yฤฑฤฤฑlmasฤฑnฤฑ iรงeren 2008โ2011 ฤฐzlanda finansal krizini izledi.
