BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre Birleลmiล Milletler Genel Kurul toplantฤฑsฤฑ iรงin New York’a giden dฤฑลiลleri bakanlarฤฑ, Pazartesi gรผnรผ yaptฤฑklarฤฑ toplantฤฑda Fransa’yla Avustralya arasฤฑndaki 40 milyar dolarlฤฑk denizaltฤฑ anlaลmasฤฑnฤฑn AUKUS Paktฤฑ sebebiyle feshedilmesi masaya yatฤฑrฤฑldฤฑ.
Basฤฑna kapalฤฑ toplantฤฑnฤฑn ardฤฑndan konuลan AB Dฤฑล ฤฐliลkiler ve Gรผvenlik Politikasฤฑ Yรผksek Temsilcisi Josep Borrell, “รin’in en bรผyรผk yรผkselen gรผรง olduฤu Hint-Pasifik bรถlgesinde istikrar ve barฤฑลa ulaลmak iรงin daha fazla iลbirliฤi, daha fazla koordinasyon ve daha az bรถlรผnmeye ihtiyaรง olduฤunu” sรถyledi.
Avustralya, Fransa’dan satฤฑn almak รผzere anlaลtฤฑฤฤฑ denizaltฤฑlarฤฑ kapsayan anlaลmayฤฑ feshederek “nรผkleer baลlฤฑklฤฑ en az sekiz denizaltฤฑ almak istediฤini” ve bunu da AUKUS Paktฤฑ’nฤฑ imzaladฤฑฤฤฑ ฤฐngiltere ve ABD’den saฤlayacaฤฤฑnฤฑ duyurmuลtu.
Borrell, AB’nin, bu anlaลmaya ve kendi anlaลmalarฤฑnฤฑn iptaline tepki gรถsteren Fransa’nฤฑn yanฤฑnda olduฤunu sรถyledi. “Bu duyuru bizim iรงin de elbette sรผrpriz oldu.” dedi.
Fransa, bu geliลmeye tepki olarak geรงen hafta ABD ve Avustralya’daki bรผyรผkelรงilerini Paris’e geri รงaฤฤฑrmฤฑล; Fransฤฑz Savunma Bakanฤฑ Londra’da ฤฐngiliz mevkidaลฤฑ ile bu hafta yapacaฤฤฑ toplantฤฑyฤฑ iptal etmiลti.
New York’ta bulunan Fransa Dฤฑลiลleri Bakanฤฑ Jean-Yves Le Drian, ABD Baลkanฤฑ Joe Biden’ฤฑn yรถnetimini, selefi Donald Trump’ฤฑn “tek taraflฤฑlฤฑk, รถngรถrรผlemez ลekilde davranma, acฤฑmasฤฑzlฤฑk ve ortaklarฤฑna saygฤฑ duymama” รถzelliklerini devam ettirmekle suรงladฤฑ:
“Biz mรผttefikiz, birbirimizle konuลur ve detaylฤฑ farklฤฑ stratejilerimizi birbirimizden saklamayฤฑz. ฤฐลte bu sebeple ลu an gรผven krizi yaลฤฑyoruz. Bir aรงฤฑklamaya ve konuyu netliฤe kavuลturmaya ihtiyacฤฑmฤฑz var. Bu da biraz zaman alabilir.”
Le Drian’ฤฑn bu aรงฤฑklamalarฤฑnฤฑn bir benzeri, Fransa’nฤฑn yanฤฑnda yer alan AB’den de geldi. AB Konseyi Baลkanฤฑ Charles Michel, ABD yรถnetimini vefasฤฑzlฤฑkla suรงladฤฑ:
“Avustralya, ฤฐngiltere ve ABD’nin attฤฑฤฤฑ bu adฤฑmฤฑ anlamakta zorlanฤฑyorum. Neden mi? รรผnkรผ ‘Biden yรถnetimiyle birlikte ABD geri dรถndรผ.’ Yeni yรถnetime geldiklerinde verdikleri tarihi mesaj buydu. Ama ลimdi bizim soru iลaretlerimiz var. Amerika geri dรถndรผ, ne demek? Amerika, Amerika’ya mฤฑ yoksa baลka bir yere mi geri dรถndรผ? Bilmiyoruz.
“Eฤer Washington’ฤฑn asฤฑl hedefi รin’se, Avustralya ve ฤฐngiltere’yle ayrฤฑ bir ekip oluลturmasฤฑ รงok garip รงรผnkรผ bu karar Transatlantik ฤฐttifakฤฑ’nฤฑ zayฤฑflatฤฑyor.”
Beyaz Saray, Paris’in bu konudaki tepkisini ve รถfkesini dindirmek iรงin diyalog รงabasฤฑnฤฑ sรผrdรผrรผyor. Bu hafta iรงinde Fransa Cumhurbaลkanฤฑ Emmanuel Macron ile Biden arasฤฑnda bir telefon gรถrรผลmesi gerรงekleลmesi planlanฤฑyor.
Avustralya Baลbakanฤฑ Scott Morrison ise, New York’ta gazetecilerin Macron’la gรถrรผลรผp gรถrรผลmeyeceฤine dair soruya “Bu kez buna fฤฑrsat olmayacak. Eminim zaman iรงin bir fฤฑrsat doฤacaktฤฑr.” yanฤฑtฤฑnฤฑ verdi.
12 Ekim’de AB ile Avustralya arasฤฑnda ticaret anlaลmasฤฑ mรผzakerelerinin bir sonraki turu gerรงekleลtirilecekti. Bu gรถrรผลmenin olup olmayacaฤฤฑ da ลu an iรงin belirsiz.
Avustralya Ticaret Bakanฤฑ Dan Tehan ise, Fransa’nฤฑn tepkisine raฤmen toplantฤฑnฤฑn ‘kararlaลtฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑ ลekilde yapฤฑlmasฤฑnฤฑ umduฤunu’ ifade etti.
Yeni oluลturulan ABD-AB Ticaret ve Teknoloji Konseyi’nin ilk toplantฤฑsฤฑ da bu ayฤฑn sonunda Pennsylvania’da yapฤฑlacaktฤฑ.
Michel, bazฤฑ AB รผye รผlkelerinin bu toplantฤฑyฤฑ de ileri bir tarihe erteleme konusunda baskฤฑ yaptฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
