Airbus krizi patladı, THY ve AJet uçakları geri çekti

Avrupa merkezli Airbus cuma günü yaptığı açıklamada, dünya genelinde yaygın olarak kullanılan A320 ailesine ait 6 bin uçağa derhal onarım emri verdiğini duyurdu. Küresel filonun yarısından fazlasını etkileyen bu kapsamlı geri çağırma, ABD’de yılın en yoğun seyahat hafta sonunda ve dünya çapında ciddi aksaklıklara yol açma tehdidi taşıyor.

Bu aksaklık, Airbus’ın 55 yıllık tarihindeki en büyük geri çağırmalardan biri olarak görülüyor ve A320’nin, en çok teslim edilen model unvanında Boeing 737’yi geride bırakmasından sadece haftalar sonra geldi. Airbus, uçağın 350’den fazla operatörüne bülten yayımladığı sırada, yaklaşık 3 bin A320 ailesi uçağı halihazırda havadaydı.

Reuters’ın gördüğü Airbus tarafından havayollarına gönderilen bültene göre, düzeltme işlemi esas olarak önceki bir yazılım sürümüne geri dönülmesini kapsıyor ve nispeten basit bir işlem olarak değerlendiriliyor. Ancak uçaklar, onarım merkezlerine konumlandırma uçuşları dışında, bu işlem yapılmadan tekrar uçamayacak.

ABD’den Güney Amerika’ya, Avrupa’dan Hindistan ve Yeni Zelanda’ya kadar birçok havayolu, onarımların uçuş gecikmelerine veya iptallerine yol açabileceği uyarısında bulundu.

Dünyanın en büyük A320 operatörü olan American Airlines, 480 adet A320 uçağının yaklaşık 340’ının bu düzeltmeden etkileneceğini açıkladı. Şirket, her bir uçak için yaklaşık iki saat süren işlemlerin büyük ölçüde cumartesi gününe kadar tamamlanmasını beklediğini belirtti.

THY ve AJet uçaklarını seferden çekti

THY, AJet, Almanya merkezli Lufthansa, Hindistan’dan IndiGo ve İngiltere merkezli easyJet gibi diğer havayolları da onarımları yapmak için uçaklarını kısa süreli olarak hizmetten çekeceklerini açıkladı.

Kolombiyalı havayolu Avianca ise geri çağırmanın filosunun yüzde 70’inden fazlasını etkilediğini belirterek, 8 Aralık’a kadar olan seyahat tarihleri için bilet satışlarını kapattığını duyurdu.

Halen faaliyette olan yaklaşık 11 bin 300 A320 ailesi uçağı bulunuyor. Bunların 6 bin 440’ı, ilk uçuşunu 1987 yılında yapan temel A320 modelinden oluşuyor. Dünyanın en büyük 10 A320 operatöründen dördü ABD’li büyük havayolları: American Airlines, Delta Air Lines, JetBlue ve United Airlines. Çinli, Avrupalı ve Hintli taşıyıcılar da uçağın en büyük müşterileri arasında yer alıyor.

Sektör kaynaklarına göre etkilenen uçakların yaklaşık üçte ikisi için geri çağırma, önceki bir yazılım sürümüne dönülmesi nedeniyle kısa süreli bir yerde kalma anlamına geliyor.

Ancak bu durum, halihazırda ayrı bir motor onarımı veya incelemeleri nedeniyle yüzlerce Airbus uçağının uzun bekleme süreleri yüzünden yerde olduğu bir döneme denk geliyor. Havayolu bakım atölyeleri zaten iş yükü altında ve sektör genelinde iş gücü sıkıntısı da yaşanıyor.

AeroDynamic Advisory’den Mike Stengel, “ABD tatil dönemi sırasında bu kadar yaygın kullanılan bir uçakta böyle bir sorunun ortaya çıkmasının zamanı kesinlikle uygun değil” şeklinde konuştu.

Stengel, buna rağmen onarım süresinin kısa olması nedeniyle birçok uçağın planlı seferler arasında veya gece kontrolleri sırasında onarılabileceğini de sözlerine ekledi.

İngiltere merkezli easyJet ise çalışmaların kendi filosunda halihazırda tamamlandığını açıkladı.

Ancak kıdemli bir havayolu sektörü kaynağı, talebin yüksek olduğu ve filoların zaten bakım gecikmeleri yaşadığı bu dönemde onarımların sıralanmasının büyük bir zorluk oluşturmasının beklendiğini söyledi.

Havacılık analisti Rob Morris ise hangar kapasitesinin ne kadarının hemen kullanılabilir olacağı konusunda soru işaretleri bulunduğunu belirtti.

Jetblue olayı soruşturmaya yol açtı

Airbus, son dönemde yaşanan bir olayın, güneş patlamalarının uçuş kumandalarının çalışması için kritik olan verileri bozabileceğini ortaya çıkardığını açıkladı.

Sektör kaynaklarına göre bu beklenmedik onarım kararını tetikleyen olay, 30 Ekim’de Meksika’nın Cancun kentinden ABD’nin New Jersey eyaletindeki Newark’a giden bir JetBlue uçuşunda yaşandı. Bu uçuş sırasında ani irtifa kaybı sonucu bazı yolcular yaralandı.

Söz konusu A320 uçağı, uçuş kumandası sorunları ve aniden komut dışı yaşanan sert irtifa düşüşü sonrası Florida’nın Tampa kentine acil iniş yaptı. Olay, ABD Federal Havacılık İdaresi’nin (FAA) soruşturma başlatmasına yol açtı. JetBlue ve FAA geri çağırma konusunda yorum yapmadı.

Avrupa Birliği Havacılık Emniyeti Ajansı cuma günü geç saatlerde yayımladığı acil direktifle, düzeltmenin zorunlu hale geldiğini duyurdu.

“İki saatlik onarım”

Bir Airbus sözcüsü, daha önce Reuters tarafından aktarılan haberi doğrulayarak, onarımların toplamda 6 bin uçağı etkileyeceğini tahmin ettiklerini söyledi.

Ancak sektör kaynaklarına göre etkilenen uçaklardan binden fazlasında donanım değişimi de gerekebileceği için bazı havayollarında geçici yerde kalma süreleri çok daha uzun olabilir.

Ani geri çağırma kararı dünya genelinde yankı uyandırdı.

Bir yolcunun aktardığına göre, Finnair’e ait bir uçuş, pilotların hangi yazılım sürümünü kullandıklarını netleştirmesi nedeniyle neredeyse bir saat gecikti. Air New Zealand ise bazı iptaller olabileceği uyarısında bulundu.

Air France (AIRF.PA), günlük toplam uçuşlarının yüzde 5’ine denk gelen 35 uçuşu iptal edeceğini açıkladı. Meksika merkezli Volaris ise 72 saate kadar gecikme veya iptaller yaşanabileceğini bildirdi.

1984’te piyasaya sürülen A320, ana akım yolcu uçakları arasında “fly-by-wire” yani kablolu değil, bilgisayar kontrollü uçuş sistemlerini kullanan ilk model oldu.

A320, 2018 ve 2019’daki ölümcül kazaların ardından uzun süre dünya genelinde uçuşlardan men edilen ve kötü tasarlanmış uçuş kontrol yazılımları ile suçlanan Boeing 737 MAX ile rekabet ediyor.

Asya öncülüğündeki ekonomik büyümenin milyonlarca yeni yolcuyu gökyüzüne taşımasıyla birlikte, bu iki ana dar gövdeli uçak modeline olan talep son yıllarda hızla arttı.

Başlangıçta aktarmalı merkezleri beslemek için tasarlanan bu tek koridorlu uçaklar, daha sonra düşük maliyetli havayolları tarafından yaygın biçimde benimsendi. Bugün sağladıkları bağlantılar ekonominin önemli bir bölümünü temsil ediyor.

Airbus bültenine göre sorun, pilotun yan çubuğundan gelen komutları kanatçıklara ve arka bölümdeki kontrol yüzeylerine ileten ELAC (Elevator and Aileron Computer) adlı uçuş sistemine bağlanıyor. Bu sistem, uçağın burun açısını yani yunuslama hareketini kontrol eden yüzeyleri yönlendiriyor.

Bilgisayarın üreticisi olan Fransa merkezli Thales, söz konusu bilgisayarın Airbus teknik şartnamelerine uygun olduğunu ve tartışılan fonksiyonun Thales’in sorumluluğunda olmayan bir yazılım tarafından desteklendiğini açıkladı.

Selim Soydan

Tüm Yazıları

İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi mezunu. 2010 yılından Türkiye'nin önde gelen gazetelerinin dijital servislerinde teknoloji ve finans konularında yazı haberlere imza attı