Anayasayฤฑ deฤiลtirerek mevcut parlamenter sistemi baลkanlฤฑk sistemine รงevirmeyi hedefleyen AKP yeni teklifiyle parlamentonun feshinden yรผksek yargฤฑ dahil รผst dรผzey bรผrokratlarฤฑn atanmasฤฑna kadar baลkana geniล yetkiler getirmeyi รถngรถrรผrken, teklifte 2012’de sunulana kฤฑyasla baลkanฤฑn gรถrev tanฤฑmฤฑ geniลletiliyor.
Sรถz konusu teklifin referanduma gรถtรผrรผlmesi iรงin en az 330 milletvekilinin desteฤini almak ise AKP’nin รถnรผndeki en รถnemli engel olarak duruyor. Oy kullanma imkanฤฑ olmayan Meclis Baลkanฤฑ รงฤฑkarฤฑldฤฑฤฤฑnda AKP’nin bu sฤฑnฤฑra ulaลabilmesi iรงin dฤฑลarฤฑdan 14 milletvekilinin desteฤine ihtiyaรง var. Muhalefet partileri baลkanlฤฑk sistemine karลฤฑ รงฤฑktฤฑฤฤฑ iรงin Anayasa Uzlaลma Komisyonu daฤฤฑlmฤฑลtฤฑ.
AKP’nin teklifi baลkana parlamentoyu feshetmenin yanฤฑ sฤฑra Anayasa Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi Baลkanฤฑ’nฤฑn icraatlarฤฑnฤฑ denetleme yetkisini de veriyor. Gensoru ve gรผvenoyu mรผessesesinin kaldฤฑrฤฑlmasฤฑ planlanan teklife gรถre, baลkan 367 vekilin oyuyla sadece “vatana ihanet” suรงlamasฤฑndan yargฤฑlanabilecek.
Muhalefet partileri Cumhurbaลkanฤฑ Tayyip Erdoฤan’ฤฑn ลimdiden otoriterleลtiฤi ve baลkanlฤฑk sisteminin bu otoriterleลmeyi daha da gรผรงlendireceฤi gerekรงesiyle baลkanlฤฑk sistemini getirecek anayasa deฤiลikliฤine karลฤฑ รงฤฑkฤฑyorlar. Ancak AKP’nin giriลimleri karลฤฑsฤฑnda baลta MHP ve HDP olmak รผzere muhalefet partileri bugรผne kadar ortak tavฤฑr alamadฤฑlar.
Reuters’a aรงฤฑklama yapan konu hakkฤฑnda bilgi sahibi รผst dรผzey bir AKP yetkilisi, “Baลkanlฤฑk sistemi teklifimiz hazฤฑr. Uzlaลma Komisyonu yeniden oluลmazsa, bu teklifimizi bir saat iรงinde Meclis’e sunarฤฑz. Bizim teklifimizdeki baลkan ABD’dekinden gรผรงlรผ olacak” dedi.
AKP’li yetkili, รถngรถrdรผkleri sistemde baลkanฤฑn parlamentoyu feshetme yetkisi olacaฤฤฑnฤฑ belirtirken, “Ancak karลฤฑlฤฑklฤฑ feshetme yetkisi de dรผลรผnรผlebilir” dedi.
AKP’nin 2012’de o dรถnemin Anayasa Uzlaลma Komisyonu’na sunduฤu baลkanlฤฑk sistemi teklifinde, baลkanฤฑn parlamentoyu feshetmesi durumunda, baลkan da dรผลmรผล sayฤฑlฤฑyordu. ABD Baลkanlฤฑk sisteminde ise senatonun baลkanฤฑ dรผลรผrme yetkisi olmadฤฑฤฤฑ gibi, baลkanฤฑn da senatoyu fesih yetkisi bulunmuyor.
“ABD’de baลkanฤฑ delegeler seรงerken, รถngรถrdรผฤรผmรผz sisteme gรถre bizde doฤrudan halk seรงecek. Bizim sistemimizde bรผyรผkelรงiler ve yargฤฑ dahil รผst dรผzey bรผrokratlarฤฑ da baลkan atayacak” diyen aynฤฑ yetkili, “Biz ABD’deki gibi iki deฤil, tek Meclis รถngรถrรผyoruz. Milletvekili sayฤฑsฤฑ ise 550 olarak kalacak” dedi.
Teklife gรถre, seรงim barajฤฑnฤฑn kaldฤฑrฤฑlacaฤฤฑnฤฑ sรถyleyen aynฤฑ yetkili, gensoru ve gรผvenoyu mรผessesesinin de kaldฤฑrฤฑlmasฤฑnฤฑn planlandฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi. Mevcut anayasaya gรถre bir partinin gensoru vermesi ve 276 gรผvensizlik oyu ile hรผkรผmetler dรผลรผrรผlebiliyor.
Baลbakanlฤฑk’a yakฤฑn bir kaynak ise, รถngรถrdรผkleri sistemde Baลbakan’ฤฑn konumuyla ilgili olarak, “Baลbakan, Baลkan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ konumuna gelecektir ve ABD’deki gibi iki numaralฤฑ koltukta oturacaktฤฑr” dedi.
Anayasa Uzlaลma Komisyonu’nun geรงen ay daฤฤฑlmasฤฑndan sonra TBMM Baลkanฤฑ ฤฐsmail Kahraman siyasi partilere geรงen hafta “masaya geri dรถnmeleri” iรงin gรถnderdiฤi mektuba bu hafta cevaplarฤฑn verilmesi beklenirken, baลkanlฤฑk sistemi konusunda herhangi bir mutabakatฤฑn saฤlanmasฤฑ ihtimali gรถrรผnmรผyor.
Hรผkรผmet Sรถzcรผsรผ Numan Kurtulmuล da dรผn akลam Bakanlar Kurulu toplantฤฑsฤฑ sonrasฤฑ yeni anayasa iรงin partiler arasฤฑnda uzlaลma olmamasฤฑ durumunda parti olarak kendi tekliflerini Meclis Baลkanlฤฑฤฤฑ’na sunacaklarฤฑnฤฑ sรถyledi.
330 OY BULUNABฤฐLECEK Mฤฐ?
Erdoฤan’ฤฑn yetkilerinin artฤฑrฤฑlmasฤฑna AKP’den de destek vermek istemeyenlerin olabileceฤi yรถnรผndeki gรถrรผลlere karลฤฑn, partinin teklifi blok halinde destekleyeceฤini dรผลรผndรผฤรผnรผ sรถyleyen bir hรผkรผmet yetkilisi, “AK Parti’nin de teklifi destekleyeceฤini bekliyorum. Bir fire olmayacaktฤฑr. Bu teklifin referanduma gidecek desteฤe ulaลmasฤฑnฤฑ bekliyorum. Sonrasฤฑnda referandumda gerekli halk desteฤi saฤlanฤฑr” dedi.
Baลbakan Ahmet Davutoฤlu da bugรผnden itibaren TBMM’de AKP milletvekilleriyle gruplar halinde yapacaฤฤฑ gรถrรผลmelerde anayasa dahil gรผndemdeki konularฤฑ gรถrรผลecek.
Aynฤฑ hรผkรผmet yetkilisi, seรงilmiล bir cumhurbaลkanฤฑ ile seรงilmiล baลbakanฤฑn verimli ลekilde รงalฤฑลmasฤฑnฤฑn sฤฑkฤฑntฤฑlara neden olabileceฤini belirterek, “ลu anda sistem iลliyor ama Tรผrkiye iรงin bu sistem her zaman bir risk unsuru. Bu yฤฑl sonbaharda ya da gelecek yฤฑlฤฑn baลlarฤฑnda yapฤฑlacak bir referandumla gรผรงlรผ bir baลkanlฤฑk ve yรถnetim sisteminin รถnรผnรผn aรงฤฑlmasฤฑ artฤฑk zorunluluk” dedi.
