BBC Tรผrkรงe‘nin haberine gรถre muhalefet partileri, รถneriyi, milletvekili istifasฤฑnฤฑn parlamento onayฤฑna baฤlฤฑ olmasฤฑ; her ne kadar “psikolojik baskฤฑ unsuru” olma potansiyeli bulunsa da ara seรงimin zorunlu bir erken seรงim sonucu doฤurmamasฤฑ ve boลalacak รผyelikler nedeniyle iktidarฤฑn parlamentoda “ayasayasฤฑ deฤiลtirecek รงoฤunluฤa ulaลacaฤฤฑ” endiลesi nedeniyle uygulanabilir bulmuyor.
Erken seรงime karลฤฑ รงฤฑkan AKP ve MHP’nin ise ara seรงim sonucu doฤuracak bir karara destek vermesi beklenmiyor.
Belediye baลkanฤฑ seรงilmeden รถnce Bolu Milletvekili olan Tanju รzcan, “iktidarฤฑ erken seรงime zorlayacak formรผlรผ” aรงฤฑklayacaฤฤฑnฤฑ belirterek, Salฤฑ gรผnรผ bir basฤฑn toplantฤฑsฤฑ dรผzenledi. รzcan, parlamento รผyeliklerinin yรผzde 5’inin, yani 30 milletvekilliฤinin boลalmasฤฑ halinde Meclis kararฤฑyla รผรง ay iรงinde ara seรงime gidilebileceฤine iลaret etti.
Halen, istifa, รถlรผm, รผyeliฤin dรผลรผrรผlmesi gibi nedenlerle 19 sandalyenin boล olduฤunu ve seรงim รงevreleri itibariyle bunun gรผncel rakamlarla 23 milyonluk seรงmen kitlesine denk geldiฤini belirten รzcan, aฤฤฑrlฤฑklฤฑ olarak CHP’nin gรผรงlรผ olduฤu illerde 11 milletvekilinin istifasฤฑ halinde buna 12,5 milyon seรงmenin daha ekleneceฤini; yani toplam seรงmenin yรผzde 56’sฤฑnฤฑn ara seรงimlerde sandฤฑฤa gideceฤini vurguladฤฑ.ย
Seรงmenin yรผzde 56’sฤฑnฤฑn sandฤฑฤa gideceฤi bir seรงimin “siyasetin doฤasฤฑ gereฤi artฤฑk bir ara seรงim deฤil genel seรงime dรถnรผลeceฤini” savunan รzcan, “AK Parti’nin, sayฤฑn Erdoฤan’ฤฑn bunu erken seรงime gรถtรผrmeme ลansฤฑ yok. Denilebilir ki milletvekili istifasฤฑ TBMM onayฤฑndan geรงmek durumunda. Bazฤฑ meydan okumalar vardฤฑr, hayฤฑr diyemezsin. AK Parti ve Sayฤฑn Erdoฤan bu 11 cesur yรผrekli milletvekili รงฤฑkarsa istifasฤฑnฤฑ reddedemez, aksi taktirde yenileceฤini ลimdiden kabul etmiล olur.” gรถrรผลรผnรผ savundu.
รzcan, parlamentonun 90 gรผn iรงinde ara seรงime gitmesi iรงin milletvekillerinin istifasฤฑnฤฑn en geรง 15 Mart’ta karara baฤlanmasฤฑ gerektiฤini de vurguladฤฑ.
Muhalefet mesafeli
Muhalefet partileri, ara seรงimin mutlak bir genel seรงim sonucu doฤurmamasฤฑ nedeniyle bu รถneriye mesafeli. Ayrฤฑca milletvekilliฤinden istifanฤฑn tek taraflฤฑ bir tasarruf olmadฤฑฤฤฑ ve “ancak iktidar milletvekillerinin de desteฤiyle” istifanฤฑn geรงerli olacaฤฤฑna dikkat รงekilerek, Mart ayฤฑnฤฑn ortasฤฑna kadar da bu istifalarฤฑn kabul edilmesinin kolay gรถrรผnmediฤi vurgulanฤฑyor.
CHP kurmaylarฤฑ da bu รถnerilerin daha รถnce parti yรถnetimi tarafฤฑndan deฤerlendirildiฤini ancak sonuรง alฤฑcฤฑ gรถrรผnmediฤi iรงin kabul gรถrmediฤini ifade ediyor.
AKP ve MHP desteฤi gerekiyor
Anayasa’nฤฑn 84. Maddesi parlamento รผyeliฤinin “istifa yoluyla” sona ermesi iรงin TBMM Genel Kurulu’nca kabul edilmesini zorunlu tutuyor. Genel Kurul’da yapฤฑlacak oylamada, istifa, katฤฑlanlarฤฑn salt รงoฤunun “kabul” oyu vermesi ile mรผmkรผn oluyor. Parlamentoda AKP ve MHP’nin sandalye sayฤฑsฤฑ muhalefetten fazla olduฤu iรงin bir anlamda muhalefet milletvekillerinin istifasฤฑnฤฑn kabul edilip edilmemesinde de iktidar bloฤu belirleyici olacak.
“Anayasal รงoฤunluฤu iktidar alฤฑr” endiลesi
CHP Grup Baลkanvekili รzgรผr รzel de gazetecilerin sorusu รผzerine seรงim kararฤฑnฤฑn bir genel seรงim sonucu doฤurmayacaฤฤฑna; ara seรงimin de sadece รผyeliฤin boลaldฤฑฤฤฑ seรงim รงevrelerinde yapฤฑlacaฤฤฑna iลaret etti. รzel, bunun bir seรงenek olarak รถnlerinde durmakla birlikte, artฤฑsฤฑ eksisinin รงok iyi hesaplanmasฤฑ gerektiฤini vurguladฤฑ:
“Burada sine-i millet sรถzรผ geรงmiลte hep ลรถyle deฤerlendirildi: Muhalefet partileri istifa etsin, mecburen genel seรงim olacak. รrneฤin bรผtรผn CHP milletvekilleri istifa etse, 135 milletvekilinin boลalttฤฑฤฤฑ yerde seรงim yapฤฑlacak. Boลalttฤฑฤฤฑnฤฑz sandalyelere yeniden talip olmadฤฑฤฤฑnฤฑz bir seรงimde orasฤฑ iktidar tarafฤฑndan doldurulacak ve belki iktidar Anayasa’yฤฑ deฤiลtirecek bir รงoฤunluk saฤlayabilecektir. O yรผzden sosyal medyada dรถndรผrรผlen ‘muhalefet istifa ederse erken seรงim olur’ ifadeleri doฤru deฤildir.”
Babacan: Ara seรงime deฤil erken seรงime ihtiyaรง var
DEVA Partisi Genel Baลkanฤฑ Ali Babacan da, รzcan’ฤฑn รถnerisine mesafeli yaklaลtฤฑ. Babacan, “รlkemizin ara seรงime deฤil, mรผmkรผn olan en kฤฑsa zamanda bir genel seรงime ihtiyacฤฑ var. รรผnkรผ ลu anda รผlkenin her alanda sorunlarฤฑ bรผyรผyor. Ara seรงimden ziyade bir genel seรงimin bu รผlkenin sorunlarฤฑna รงรถzรผm olabileceฤine inanฤฑyoruz” gรถrรผลรผnรผ dile getirdi.
Memleket Partisi ฤฐzmir Milletvekili Mehmet Ali รelebi ise รzcan’a sosyal medya รผzerinden yanฤฑt verdi. “11 vekil aranฤฑyormuล. Sรถz konusu memleketse ben hazฤฑrฤฑm 10’a dรผลรผrรผn. ฤฐstifa kolay iล, ben hazฤฑrฤฑm” diyen รelebi, ancak bunun sonuรงlarฤฑnฤฑn da iyi hesaplanmasฤฑnฤฑ istedi:
“ฤฐstifa kolay iล ben hazฤฑrฤฑm. Kabul etmeli. Erken genel seรงime deฤil istifa edilen illerde ara seรงime yol aรงar. Sine-i millet diyenler seรงime girmezse Anayasayฤฑ deฤiลtirecek รงoฤunluฤa iktidar ulaลฤฑr. Bilerek konuลalฤฑm.”
Anayasa’nฤฑn 78. Maddesi TBMM รผyeliklerinde boลalma olmasฤฑ halinde her seรงim dรถneminde bir kez ara seรงime gidilmesine, bazฤฑ kriterlerin yerine getirilmesi koลuluyla olanak tanฤฑyor:
“Tรผrkiye Bรผyรผk Millet Meclisi รผyeliklerinde boลalma olmasฤฑ halinde, ara seรงime gidilir. Ara seรงim, her seรงim dรถneminde bir defa yapฤฑlฤฑr ve genel seรงimden otuz ay geรงmedikรงe ara seรงime gidilemez. Ancak, boลalan รผyeliklerin sayฤฑsฤฑ, รผye tamsayฤฑsฤฑnฤฑn yรผzde beลini bulduฤu hallerde, ara seรงimlerinin รผรง ay iรงinde yapฤฑlmasฤฑna karar verilir. Genel seรงimlere bir yฤฑl kala, ara seรงimi yapฤฑlamaz.”
Aynฤฑ madde, ara seรงimden ayrฤฑ olarak “Bir ilin veya seรงim รงevresinin, TBMM’de รผyesinin kalmamasฤฑ halinde, boลalmayฤฑ takip eden doksan gรผnden sonraki ilk Pazar gรผnรผ ara seรงim yapฤฑlacaฤฤฑnฤฑ” hรผkme baฤlฤฑyor. Cumhurbaลkanฤฑ Recep Tayyip Erdoฤan da hapis cezasฤฑ almasฤฑ nedeniyle 3 Kasฤฑm 2002’de parlamentoya girememiล, daha sonra Siirt seรงimlerinin iptal edilmesi รผzerine bu ilde รผรง milletvekilliฤinin dรผลmesi รผzerine 9 Mart 2003’ta tekrar yapฤฑlan seรงimlerde Erdoฤan Siirt Milletvekili olarak parlamentoya girmiล ve baลbakanlฤฑk gรถrevini รผstlenmiลti.
30 milletvekilliฤinin boลalmasฤฑ halinde ara seรงimin 24 Haziran 2022’den รถnce yapฤฑlmasฤฑ gerekiyor. Parlamentonun bu seรงim kararฤฑnฤฑ รผรง ay รถnceden ilan etme zorunluluฤu dikkate alฤฑndฤฑฤฤฑnda, milletvekillerinin istifasฤฑnฤฑn mart ayฤฑ ortasฤฑna kadar kabul edilmesi ve hemen ardฤฑndan da ara seรงim kararฤฑ alฤฑnmasฤฑ gerekiyor.
