ASML hisseleri, yarı iletken üretim ekipmanları üreten Hollandalı şirketin en gelişmiş makinelerinin Çin tarafından kullanılabileceğine yönelik ABD yönetiminin başlattığı inceleme iddiaları içeren kritik bir raporun ardından Cuma günü geriledi.
Amsterdam borsasında işlem gören ASML’nin payları, gün içinde yüzde 2,7’ye varan kayıplarını hafifçe toparlayarak yerel saatle günü yüzde 0,5 oranında düşüşle tamamladı. Yatırımcıların risk iştahını olumsuz etkileyen bu gelişme, küresel çip tedarik zincirindeki jeopolitik kırılganlıkları ve Washington ile Pekin arasındaki teknoloji savaşının şirket bilançolarına olan doğrudan etkilerini yeniden gündeme taşıdı.
ASML’ye Çin engeli
Hollandalı teknoloji devi, “ekstrem ultraviyole” litografi olarak bilinen ve en gelişmiş mikroçiplerin üretiminde hayati önem taşıyan teknolojisini, uluslararası anlaşmalar ve kısıtlamalar çerçevesinde 2019 yılından bu yana Çin’e ihraç edemiyor.
Bloomberg tarafından konuya yakın kaynaklara dayandırılarak aktarılan bilgilere göre, ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick, şirket yöneticileriyle gerçekleştirdiği kritik görüşmelerde Çin’in bu yasaklı makinelerden birine yasa dışı yollarla sahip olmuş olabileceğine dair ciddi endişelerini paylaştı.
Sektör temsilcileri, bu tür üst düzey bir resmi inceleme ihtimalinin bile küresel yarı iletken piyasasında sert dalgalanmalara yol açabileceğini belirtiyor.
İddiaların ardından yazılı bir açıklama yayımlayan ASML yönetimi, şirketin ticari faaliyetlerinde yasal mevzuatlara tam uyum sağladığını vurguladı. E-posta yoluyla paylaşılan resmi açıklamada, “ASML, Çin’e hiçbir zaman bir EUV makinesi sevkiyatı gerçekleştirmediği gibi, Çin’e özellikle bir EUV makinesinde kullanılmak üzere tasarlanmış herhangi bir bileşen, modül veya ekipman da göndermemiştir” ifadelerine yer verildi.
Şirket, küresel ihracat kontrol kurallarına sıkı sıkıya bağlı kalındığını ve sevkiyat süreçlerinin şeffaf bir şekilde denetlendiğini ifade etti.
Washington hattında Çin baskısı artıyor
ABD yönetiminin, Avrupa merkezli yarı iletken teknolojilerinin Çin pazarına sızmasını engellemeye yönelik adımları son yıllarda kalıcı ve sistematik bir strateji haline dönüştü. Temsilciler Meclisi’nde hem Demokrat hem de Cumhuriyetçi üyelerin yer aldığı iki partili bir grup milletvekili, Çin’e yönelik yarı iletken üretim ekipmanı satışlarını daha da daraltmayı hedefleyen yeni bir yasa tasarısı sundu.
“Match Act” (Eşleştirme Yasası) olarak adlandırılan bu yeni yasal hamle, mevcut EUV litografi ekipmanı yasaklarının kapsamını genişleterek, “derin ultraviyole” (DUV) olarak bilinen nispeten daha eski nesil sistemleri ve yan araçları da ambargo listesine dahil etmeyi öngörüyor. Uzmanlar, bu adımın yasalaşması halinde şirketin gelir kalemlerinde önemli bir darbe yaratabileceğine dikkat çekiyor.
Finansal görünüm açısından Çin pazarı, Hollandalı üretici için kritik bir gelir kaynağı olmayı sürdürüyor. Şirket daha önce yaptığı resmi tahminlerde, Çin pazarındaki satışların 2026 yılı toplam gelirlerinin yüzde 20’sini oluşturmasını beklediğini duyurmuştu. Benzer bir öngörü 2025 mali yılı için de paylaşılmış olmasına rağmen, asya ülkesinin yoğun talebi doğrultusunda geçtiğimiz yıl toplam küresel satışların üçte biri oranındaki hacim doğrudan Çin’e yapılmıştı.
Bu durum, Washington’ın ticaret kısıtlamalarını sıkılaştırma yönündeki baskılarının, şirketin orta vadeli finansal hedefleri üzerinde ciddi bir baskı unsuru oluşturduğunu net bir biçimde ortaya koyuyor.
Yapay zeka talebi uzun vadeli görünümü destekliyor
Washington kaynaklı jeopolitik riskler ve ihracat kısıtlamaları kısa vadede yatırımcılar nezdinde bir belirsizlik yaratsa da, küresel teknoloji trendleri şirketin uzun vadeli büyüme hikayesini desteklemeye devam ediyor. Yapay zeka donanımlarına ve veri merkezlerine yönelik dünya genelinde yaşanan olağanüstü talep patlaması, yarı iletken üretim altyapısına yönelik yatırımların zirve yapmasını sağladı. Bu küresel genişleme dalgasının etkisiyle, Amsterdam’da işlem gören ASML hisseleri, jeopolitik risk barındıran son raporlara rağmen son 12 aylık periyotta yatırımcısına yüzde 157 oranında değer kazancı sunarak güçlü duruşunu korumayı başardı.
Piyasa analistleri, teknoloji sektöründeki bu ayrışmanın önümüzdeki çeyreklerde de belirleyici olacağını değerlendiriyor. Şirketin üretim tekelinde bulundurduğu ileri nesil litografi makineleri, Tayvanlı TSMC, Intel ve Samsung gibi devlerin yeni nesil çip fabrikaları için vazgeçilmez bir unsur konumunda bulunuyor. Dolayısıyla, Çin pazarındaki olası daralmaların, Batı dünyasında ve Asya’nın diğer bölgelerinde hızla yükselen yeni fabrika yatırımlarıyla dengelenmesi bekleniyor. Sektör temsilcileri, kısa vadeli volatil hareketlere rağmen yapay zeka devriminin yarı iletken ekosistemindeki ana motor olmaya devam edeceğini öngörüyor.
