BBC Tรผrkรงe’nin haberine gรถre ABD Baลkanฤฑ’nฤฑn Ulusal Gรผvenlik Danฤฑลmanฤฑ Jake Sullivan bu yakฤฑnlarda Rusya’nฤฑn enerjiyi politik bir silah olarak kullanฤฑyor olabileceฤinden kaygฤฑ duyduฤunu sรถyledi.
“(Rusya’nฤฑn) Avrupa piyasasฤฑnฤฑn artan enerji talebine cevap vermesi gerektiฤini dรผลรผnรผyorum” dedi.
Fakat doฤal gaz sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑ ve fiyatlarฤฑn yรผkseliลinden Rusya gerรงekte ne รถlรงรผde sorumlu? Bu soruya verilerle yanฤฑt aradฤฑk.
Avrupa doฤal gazฤฑnฤฑn ne kadarฤฑnฤฑ Rusya’dan alฤฑyor?
Rusya Avrupa’nฤฑn doฤal gaz ihtiyacฤฑnฤฑn yรผzde 50’sini karลฤฑlฤฑyor.
Avrupa, tรผketiminin kalan yรผzde 50’sinin bรผyรผk kฤฑsmฤฑnฤฑ Norveรง ve Cezayir’den alฤฑyor.
Rusya doฤal gazฤฑ Avrupa’ya Kuzey Akฤฑmฤฑ, Yamal-Europe ve Kardeลlik gibi bir kaรง ana boru hattฤฑyla yolluyor.
Bu doฤal gaz bรถlgesel depolarda toplanฤฑyor, sonra buradan kฤฑtanฤฑn dรถrt bir yanฤฑndaki farklฤฑ รผlkelere daฤฤฑlฤฑyor.
Covid salgฤฑnฤฑ dรถneminde Rusya’dan Avrupa’ya doฤal gaz ihracatฤฑ toplam miktar olarak azaldฤฑ, รงรผnkรผ bir รงok iลyeri kapandฤฑฤฤฑ iรงin talep azalmฤฑลtฤฑ.
ลimdi Avrupa’da enerji ihtiyacฤฑ yine artmaya baลlฤฑyor ama รถzellikle de Ukrayna ve Belarus รผzerinden gelen doฤal gaz miktarฤฑ hala dรผลรผk.
Bu da Avrupa รงapฤฑnda doฤal gaz stoklarฤฑnฤฑn erimesine, dolayฤฑsฤฑyla da fiyatlarฤฑn yรผkselmesine yol aรงtฤฑ.
Rusya taahhรผtlerini karลฤฑlฤฑyor mu?
Rusya’nฤฑn รงoฤunluk hissesi devlete ait enerji ลirketi Gazprom, Avrupa’ya doฤal gazฤฑ iki ayrฤฑ dรผzenleme รงerรงevesinde gรถnderiyor:
- Genellikle 10 ila 25 yฤฑl sรผreli uzun vadeli anlaลmalar
- Bir defalฤฑk belli miktarda gaz alฤฑmlarฤฑ iรงin anlฤฑk anlaลmalar
Gazprom, uzun vadeli anlaลmalarฤฑ “istikrarlฤฑ ve sรผrdรผrรผlebilir doฤal gaz tedariki aรงฤฑsฤฑndan hayati รถnemde” diye tanฤฑmlฤฑyor.
Ve ลirketin bu yฤฑl Avrupa’daki alฤฑcฤฑlarฤฑna bu kontratlarla taahhรผt ettiฤi miktarlarฤฑ gรถnderdiฤi anlaลฤฑlฤฑyor.
Ne var ki Avrupa Enerji Kurumu’nun baลkanฤฑ Fatih Birol bu yakฤฑnlarda yaptฤฑฤฤฑ bir aรงฤฑklamada Rusya’nฤฑn, “istese” tahminen yรผzde 15 daha fazla doฤal gaz gรถnderebileceฤi sรถyledi.
Bazฤฑ uzmanlar Rusya’nฤฑn, doฤrudan Almanya’ya baฤlanacak olan Kuzey Akฤฑmฤฑ 2 adlฤฑ yeni boru hattฤฑnฤฑn biran รถnce onaylanmasฤฑ iรงin, doฤal gaz arzฤฑnฤฑ sฤฑnฤฑrlฤฑyor olabileceฤini sรถylรผyor.
Rusya bu hattฤฑn hฤฑzla devreye girmesini istiyor ama Ukrayna’ya uฤramadan Avrupa’ya ulaลan Kuzey Akฤฑmฤฑ 2 boru hattฤฑna jeo-politik ve รงevre gerekรงeleriyle itirazlar gelmekte.
Oxford Enerji Araลtฤฑrmalarฤฑ Enstitรผsรผ’ndan Jack Sharples “Avrupa ana akฤฑm medyasฤฑnฤฑn dikkate deฤer bir kesiminde bu sฤฑkฤฑntฤฑlar, Gazprom’un Almanya makamlarฤฑ ve Avrupa Komisyonu’nu, Kuzey Akฤฑmฤฑ 2’yi onaylamaya zorlamak iรงin arzฤฑ kasten sฤฑnฤฑrladฤฑฤฤฑ ลeklinde yorumlandฤฑ” diyor.
Ancak Sharples’a gรถre bu yorumun doฤruluฤu ลรผpheli.
Almanya Baลbakanฤฑ Angela Merkel’in aรงฤฑklamalarฤฑ da bu yรถnde. Merkel, Rusya’nฤฑn, sรถzleลmelerden kaynaklanan taahhรผtlerini yerine getirmediฤi bir durumdan haberdar olmadฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
Almanya lideri “Rusya, yalnฤฑzca sรถzleลmelerdeki taahhรผtlerine gรถre doฤal gaz gรถnderebilir, istediฤi kadar deฤil” diye de ekledi.
Fakat ลunu da not etmek lazฤฑm ki, Gazprom’un kendi elektronik satฤฑล platformuna konulan rakamlara bakฤฑldฤฑฤฤฑnda, รงok fazla anlฤฑk alฤฑm sรถzleลmesi gรถrรผnmรผyor.
Dr Sharples, “Bu da Gazprom’un uzun vadeli kontratlarฤฑnda vaadettiฤi miktarlarฤฑ gรถnderdiฤi ama bunun รถtesinde tedarikte bulunmadฤฑฤฤฑ sonucuna varmamฤฑza yol aรงฤฑyor” diyor.
Bu gรถrรผล Avrupa Komisyonu Enerji sรถzcรผsรผ Kadri Simson tarafฤฑndan da dile getirildi.
Simson 6 Ekim gรผnรผ Avrupa Parlamentosu milletvekillerine “ฤฐlk deฤerlendirmelerimiz Rusya’nฤฑn uzun vadeli kontratlarฤฑna uyduฤunu ama ilave doฤal gaz arzฤฑnda bulunmadฤฑฤฤฑna iลaret ediyor” demiลti.
Buna karลฤฑn Rusya Dฤฑลiลleri Bakan Yardฤฑmcฤฑsฤฑ Sergey Ryabkov ise BBC’ye “Esasen Gazprom, piyasada istikrarฤฑ saฤlayabilmek iรงin elindeki rezervleri boru hatlarฤฑna basmaya baลladฤฑ” dedi.
Ryabkov “Hiรง bir zaman enerji arzฤฑ รผzerinden baskฤฑ uygulama pozisyonunu benimsemedik” diye de ekledi.
Avrupa’daki stoklara ne oldu?
ลu anda Avrupa genelinde doฤal gaz stoku Avrupa Doฤal Gaz Altyapฤฑsฤฑ verilerine gรถre son 10 yฤฑllฤฑk ortalamanฤฑn รงok altฤฑnda. Baลka bir ลekilde ifade etmek gerekirse ลu anki stok dรผzeyi, stoklama kapasitesinin yรผzde 75’i kadar.
ฤฐngiltere’nin doฤal gaz depolarฤฑ ise ลu anda tamamen dolu fakat Rusya bu รผlkenin ihtiyacฤฑnฤฑn sadece yรผzde 5’ini karลฤฑlฤฑyor. O nedenle ฤฐngiltere Rusya’dan gelecek doฤal gaza diฤer Avrupa รผlkeleri kadar baฤฤฑmlฤฑ deฤil.
Ayrฤฑca Rusya’nฤฑn kendi doฤal gaz stoku da normalin altฤฑnda.
Economist grubunun araลtฤฑrma ve yorum kuruluลu Economist Intelligence Unit’ten Avrupa uzmanฤฑ Adeline Van Houtte “ลu anda Rusya iรง doฤal gaz piyasasฤฑ da sฤฑkฤฑลฤฑk. รretim ลimdiden en รผst dรผzeyinde ve kฤฑล geliyor…. bu da doฤal gaz ihraรง kapasitesini sฤฑnฤฑrlฤฑyor” diyor.
Avrupa’da doฤal gaz sฤฑkฤฑntฤฑsฤฑnฤฑ etkileyen baลka bir รงok faktรถr de var:
- 2021 baลฤฑnda yaลanan soฤuk hava dalgasฤฑnฤฑn stoklarฤฑ eritmesi
- ilkbahar ve yaz dรถneminde fiyatlarฤฑn artmasฤฑnฤฑn, daha sonra satmak รผzere stoklamayฤฑ artฤฑrmasฤฑ
- bakฤฑm onarฤฑm sorunlarฤฑ nedeniyle Norveรง’in arzฤฑnฤฑn sฤฑnฤฑrlฤฑ olmasฤฑ
- rรผzgar enerjisi gibi diฤer kaynaklarda azalma
- dรผnyanฤฑn diฤer yerlerinde de talebin artmasฤฑ
Doฤal gaz talebi neden artฤฑyor?
Koronavirรผs pandemisinden yavaล yavaล รงฤฑkฤฑลฤฑn yarattฤฑฤฤฑ ekonomik canlanma fabrikalarฤฑn yeniden imalata geรงmesini bir รงok iล yerinin yeniden aรงฤฑlmasฤฑnฤฑ da beraberinde getirdi ve bu da enerji talebini artฤฑrdฤฑ.
Avrupa aynฤฑ zamanda doฤal gaz alฤฑmฤฑ konusunda, dรผnyanฤฑn diฤer yerlerinde de ihtiyacฤฑn artmasฤฑndan etkileniyor.
Son yirmi otuz yฤฑl iรงerisinde Asya ve Orta Doฤu bรถlgelerinde doฤal gaza talep hฤฑzla yรผkseldi.
Bu da Avrupa’nฤฑn ithalatฤฑnฤฑn aลaฤฤฑ yukarฤฑ dรถrtte birini oluลturan sฤฑvฤฑlaลtฤฑrฤฑlmฤฑล doฤal gaz (LNG) piyasasฤฑnda fiyatlarฤฑ etkiliyor.
Sฤฑvฤฑlaลtฤฑrฤฑlmฤฑล doฤal gaza talep arttฤฑkรงa, fiyatlar da artฤฑyor ve รผretilen gazฤฑn รถnemli bir bรถlรผmรผ Asya’ya gidiyor.
Bunlara ek olarak Rusya รin’e doฤal gaz ihracฤฑnฤฑ da artฤฑrdฤฑ ve Haziran ayฤฑnda รผlkenin doฤusunda bir doฤal gaz iลleme tesisi aรงtฤฑ. Bunun dรผnyanฤฑn en bรผyรผk doฤal gaz rafinerisi olmasฤฑ bekleniyor.
