Kรผresel piyasalarda ticaret savaลlarฤฑna iliลkin riskler ve ABD Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn (Fed) faiz artฤฑลlarฤฑ geliลmekte olan รผlke merkez bankalarฤฑnฤฑn da sฤฑkฤฑ para politikasฤฑ uygulamasฤฑnฤฑ beraberinde getirdi.
Bu geliลmelerin yanฤฑ sฤฑra yurt iรงinde enflasyonun yรผzde 10’un รผzerinde kalmasฤฑ ve dรถviz kurlarฤฑndaki sert hareketler, Tรผrkiye Cumhuriyet Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn (TCMB) ilave sฤฑkฤฑlaลtฤฑrmaya gitmesine neden oldu.
TCMB, 23 Mayฤฑs’ta borรง verme faiz oranฤฑ 300 baz puan artฤฑrarak yรผzde 13,5’ten yรผzde 16,5’e yรผkseltirken, 28 Mayฤฑs’ta da para politikasฤฑ operasyonel รงerรงevesine iliลkin sadeleลme sรผrecini tamamladฤฑ. Merkez Bankasฤฑ, bu doฤrultuda bir hafta vadeli repo ihale faiz oranฤฑnฤฑ politika faizi olarak belirledi. Banka 7 Haziran’da politika faizini 125 baz puan artฤฑrarak yรผzde 17,75’e yรผkseltti.
Artฤฑลta hem geliลmiล รผlkelerde devam eden finansal koลullarฤฑn sฤฑkฤฑlaลmasฤฑ hem emtia fiyatlarฤฑndaki artฤฑล hem de yurt iรงindeki geliลmeleri รถne รงฤฑkan faktรถrler olarak gรถsterildi.
Kรผresel piyasalarda Fed’in yฤฑlฤฑn geri kalanฤฑnda iki kez daha faiz artฤฑลฤฑ yapacaฤฤฑ tahmini aฤฤฑrlฤฑฤฤฑnฤฑ korurken, yurt iรงinde de enflasyon geliลmelerine baฤlฤฑ olarak sฤฑkฤฑ duruลun sรผreceฤi รถngรถrรผlรผyor.
KREDฤฐLER 9,5 YILIN ZฤฐRVESฤฐNDE
AA muhabirinin TCMB verilerinden derlediฤi bilgiye gรถre kredi ve mevduat faizlerinde son iki yฤฑldan bu yana yรผkseliล trendi devam ederken, รถzellikle Merkez Bankasฤฑ’nฤฑn mayฤฑs ve haziran ayฤฑndaki faiz artฤฑลlarฤฑ da kredi ve mevduat faizlerine yansฤฑdฤฑ.
2017 yฤฑl sonunda yรผzde 19,5 dรผzeyinde bulunan ortalama ihtiyaรง kredi faiz oranฤฑ haziran ayฤฑnฤฑn ikinci haftasฤฑ itibarฤฑyla yaklaลฤฑk 470 baz puanlฤฑk artฤฑลla yรผzde 24,26’ya ulaลtฤฑ. ฤฐhtiyaรง kredi faiz oranฤฑ hazirandaki yรผzde 24,26’lฤฑk deฤerle Ocak 2009’dan bu yana gรถrdรผฤรผ en yรผksek seviyesine รงฤฑktฤฑ.
Bankalarฤฑn en fazla kullandฤฑrฤฑm yaptฤฑฤฤฑ ticari kredi faiz oranฤฑ da bu dรถnemde yaklaลฤฑk 510 baz puanlฤฑk artฤฑลla yรผzde 17,65’ten yรผzde 22,74’e yรผkseldi. Bรถylece ticari kredi faiz oranฤฑ 9,5 yฤฑlฤฑn zirvesini gรถrdรผ.
Son altฤฑ aylฤฑk dรถnemde kredi tรผrlerinde en fazla artฤฑล taลฤฑt kredilerinde yaลandฤฑ. Geรงen yฤฑl sonunda yรผzde 13,95 seviyesinde bulunan ortalama taลฤฑt kredi faiz oranฤฑ, haziran ayฤฑnฤฑn ortasฤฑnda 840 baz puan artฤฑล gรถstererek yรผzde 22,37’e ulaลtฤฑ. Taลฤฑt kredi faiz oranฤฑ Ocak 2009’dan bu yana en yรผksek seviyesine ulaลtฤฑ.
Aylฤฑk ortalama kredi faizlerine bakฤฑldฤฑฤฤฑnda ihtiyaรง kredi faiz oranฤฑnฤฑn yรผzde 2,02, taลฤฑt kredi faiz oranฤฑnฤฑn yรผzde 1,86, ticari kredi faiz oranฤฑnฤฑn yรผzde 1,90 seviyesine รงฤฑktฤฑฤฤฑ gรถrรผlรผyor.
MEVDUAT FAฤฐZLERฤฐ YรZDE 19’A YAKLAลTI
Sektรถrรผnde kredi/mevduat oranฤฑnฤฑn yรผzde 120’leri aลmasฤฑ, yurt dฤฑลฤฑ fon maliyetinin yรผkselmesi gibi faktรถrler bankalarฤฑ fon toplama yarฤฑลฤฑna girmesine neden oldu. Tรผrk bankacฤฑlฤฑk sektรถrรผnรผn sendikasyon kredilerini yenileme oranฤฑ yรผzde 110’u รผzerine รงฤฑktฤฑ. Yurt iรงinde de enflasyonun รงift hanede olmasฤฑ ve dรถviz kurundaki yรผksek seviye tasarruf sahiplerini mevduata daha yรผksek faiz talep etmeye yรถneltti.
Bankalar fon kullandฤฑrฤฑmฤฑ iรงin hem yurt dฤฑลฤฑndan hem de yurt iรงinden kaynak temini konusunda yoฤun รงalฤฑลma iรงinde bulunuyor. Yurt iรงinde รถzellikle bazฤฑ kรผรงรผk ve orta รถlรงekli bankalar, fon bulma konusunda mevduat yarฤฑลฤฑna girdiฤi gรถrรผlรผyor. Hoลgeldin faizi, bazฤฑ meslek gruplarฤฑna รถzel mevduat oranlarฤฑ gibi kampanyalarla tasarruf sahiplerine yรผksek mevduat faizi veriliyor.
Geรงen yฤฑl sonunda 1 ve 3 ay vadeli mevduata uygulanan aฤฤฑrlฤฑklฤฑ ortalama faiz oranฤฑ sฤฑrasฤฑyla yรผzde 11,22 ve yรผzde 13,85 seviyesinde bulunuyordu. Son 6 aylฤฑk dรถnemde mevduat faiz oranlarฤฑ 1 ay vadeli mevduatta 300 baz puan artarak 14,25’e yรผkseldi. Aynฤฑ dรถnemde 3 ay vadeli mevduat da 255 baz puanlฤฑk artฤฑลla yรผzde 16,40’a ulaลtฤฑ.
Fon bulma yarฤฑลฤฑn nedeniyle sektรถrde mevduat faizlerinin bazฤฑ bankalarda yรผzde 19’a yaklaลtฤฑฤฤฑ gรถrรผlรผyor.
“PฤฐYASALARDA BEKLE-GรR POLฤฐTฤฐKASI HAKฤฐM”
Turkey Macro View Consulting Yรถnetici Direktรถrรผ ve Ekonomist ฤฐnan Sรถzer, enflasyonun yรผkseliลinin sรผrmesi nedeniyle faizlerdeki yรผkseliลin bir mรผddet daha devamฤฑnฤฑn beklenebileceฤini sรถyledi.
Kรผresel รงapta riskten kaรงฤฑลa raฤmen seรงimden sonra Tรผrkiye’de ekonomi politikalarฤฑnda rasyonaliteye dรถnรผล รผmidiyle “bekle-gรถr” politikasฤฑnฤฑn hakim olduฤunu ifade eden Sรถzer, “Maliye politikasฤฑnda sahip olunan manevra alanฤฑ sรผrdรผrรผlebilir bรผyรผmeyi รถnceleyecek ลekilde kullanฤฑlฤฑrsa, dฤฑล politikada รถngรถrรผlebilirlik artarsa TL cinsi varlฤฑklar iรงin daha olumlu beklentiler ve faizlerde dรผลรผลler gรผndeme gelebilir. Mevcut konjonktรผrde yatฤฑrฤฑmcฤฑ algฤฑsฤฑnฤฑ renove edecek politika aksiyonlarฤฑ gelene kadar, reel olarak 2001 sonbaharฤฑndan beri en zayฤฑf seviyesine inmesine ve gรถrece sฤฑkฤฑ para politikasฤฑna raฤmen, TL’de ve kredi-mevduat faizlerinde anlamlฤฑ bir iyileลme beklemiyorum.” diye konuลtu.
