Yapay zeka çılgınlığı küresel bellek krizine yol açarak fiyatları uçurdu

Küresel çapta yaşanan akut bellek krizi, yapay zeka ve tüketici elektroniği şirketlerini azalan tedarik için zorlu bir mücadeleye sürükledi. Cihazların veri depolamasını sağlayan, gösterişsiz ancak vazgeçilmez bir bileşen olan bellek yongalarının fiyatları hızla yükseldi.

Japon elektronik mağazaları müşterilerin satın alabileceği sabit disk sürücü sayısını sınırlamaya başladı. Çinli akıllı telefon üreticileri fiyat artışları konusunda uyarılarda bulundu. Microsoft, Google ve ByteDance gibi teknoloji devleri, Micron, Samsung Electronics ve SK Hynix gibi üreticilerden tedarik sağlamak için yoğun çaba harcadı.

Sektör genelinde yayılan bellek krizi ve fiyat artışları

Mevcut sıkıntı, USB sürücülerinden ve akıllı telefonlarda kullanılan flash yongalardan, veri merkezlerindeki yapay zeka yongalarına besleme sağlayan gelişmiş yüksek bant genişliği belleklerine kadar neredeyse her tür ürünü kapsadı. Pazar araştırma şirketi TrendForce verilerine göre bazı segmentlerdeki fiyatlar Şubat ayından bu yana iki katından fazla artış gösterdi.

Bu durum piyasalarda yükselişin devam edeceğini düşünen tüccarları cezbetti. Mevcut bellek krizi etkilerinin teknoloji sektörünün ötesine uzanması bekleniyor. Birçok ekonomist ve yönetici, uzun süren kıtlığın yapay zeka tabanlı verimlilik artışlarını yavaşlatma riski taşıdığı konusunda uyardı.

Bellek krizi ve tedarik zincirindeki darboğaz

Yüz milyarlarca dolarlık dijital altyapı yatırımlarının gecikebileceği belirtildi. Birçok ekonomi fiyat artışlarını kontrol altına almaya ve ABD gümrük vergilerini yönetmeye çalışırken yaşanan bellek krizi enflasyonist baskıları artırabilir. Teknoloji danışmanlık şirketi Greyhound Research CEO’su Sanchit Vir Gogia, sorunun bileşen düzeyinde bir endişeden makroekonomik bir riske dönüştüğünü söyledi.

Gogia’ya göre yapay zeka altyapısının kurulması, fiziksel gereksinimlerini karşılayamayan bir tedarik zinciri ile çatışıyor. Reuters tarafından yapılan inceleme, çip üreticileri ve distribütörlerinden yöneticilerin de dahil olduğu yaklaşık 40 kişiyle yapılan görüşmelere dayandı.

İnceleme, Nvidia ve diğer teknoloji devlerinin öncülüğünde gelişmiş çiplere olan yoğun talebi karşılamak için sektörün gösterdiği çabaların bir ikilem yarattığını ortaya koydu. Üreticilerin yapay zeka yarışı için yeterli sayıda yüksek kaliteli yarı iletken üretememesi ve geleneksel bellek ürünlerinden uzaklaşması, akıllı telefonlar, bilgisayarlar ve tüketici elektroniği ürünlerine olan arzı kısıtladı.

Bellek krizi derinleşirken DRAM stokları eridi

TrendForce verilerine göre bilgisayar ve telefonlarda kullanılan ana tip olan DRAM tedarikçilerinin ortalama stok seviyeleri sert bir düşüş yaşadı. Temmuz ayında üç ila sekiz hafta olan stoklar, Ekim ayında iki ila dört haftaya kadar geriledi.

Yatırımcılar yapay zeka altyapısına aktarılan milyarlarca doların bir balon oluşturup oluşturmadığını sorgularken **bellek krizi** derinleşti. Bazı analistler sadece en büyük ve finansal açıdan en güçlü şirketlerin fiyat artışlarını kaldırabileceği bir sarsıntı öngörüyor.

Bir bellek yongası yöneticisi, kıtlığın gelecekteki veri merkezi projelerini geciktireceğini belirtti. Yeni kapasitenin oluşturulması en az iki yıl sürüyor ancak bellek yongası üreticileri, talep artışının geçmesi durumunda kapasitenin atıl kalmasından korktukları için aşırı kapasite oluşturmaktan çekiniyor.

Üreticilerin kapasite artırma konusundaki çekinceleri

Samsung ve SK Hynix yeni kapasiteye yatırım yapacaklarını açıkladı ancak üretim dağılımını ayrıntılı olarak paylaşmadı. Citi, Kasım ayında SK Hynix’in analistlere yaşanan bellek krizi ve arz sıkıntısının 2027 sonuna kadar süreceğini bildirdiğini aktardı.

SK Group Başkanı Chey Tae-won, bir endüstri forumunda çok fazla şirketten tedarik talebi aldıklarını ve hepsini karşılamakta zorlandıklarını ifade etti. Chey, tedarik sağlayamadıkları firmaların iş yapamaz hale gelebileceği konusunda endişelerini dile getirdi.

OpenAI ve üreticilerin stratejik hamleleri

OpenAI, Ekim ayında Samsung ve SK Hynix ile Stargate projesi için çip tedarikine ilişkin ilk anlaşmaları imzaladı. Bu proje 2029 yılına kadar aylık 900 bin adede kadar yonga plakası gerektirecek. Chey, bu miktarın mevcut küresel aylık HBM üretiminin yaklaşık iki katı olduğunu belirtti.

Samsung pazarı izlediğini belirtirken SK Hynix artan talebi karşılamak için kapasite artırdığını söyledi. Microsoft ve ByteDance konuyla ilgili soruları yanıtsız bırakırken Micron ve Google yorum yapmadı.

Üretim önceliklerinin değişmesi ve eski teknolojiler

ChatGPT’nin piyasaya sürülmesiyle başlayan üretken yapay zeka patlaması, bellek üreticilerini Nvidia’nın işlemcilerinde kullanılan HBM üretimine odaklanmaya yöneltti. Çinli rakiplerin rekabeti de Samsung ve SK Hynix’i daha yüksek kar marjlı ürünlere geçiş yapmaya itti.

Samsung, Mayıs 2024 tarihinde müşterilerine DDR4 üretimini sonlandırmayı planladığını bildirdi ancak kaynaklar sürenin uzatılacağını belirtti. Haziran ayında Micron, müşterilerine DDR4 ve LPDDR4 sevkiyatını durduracağını açıkladı. Ancak bu değişiklik, bellek krizi ortamında geleneksel veri merkezleri ve bilgisayarların yenilenme döngüsüyle çakıştı ve sektör hazırlıksız yakalandı.

Teknoloji devleri arasında rekabet ve lobi faaliyetleri

Samsung geçen ay sunucu bellek yongalarının fiyatlarını yüzde 60 oranında artırdı. Nvidia CEO’su Jensen Huang, Güney Kore ziyareti sırasında Samsung Başkanı Jay Y. Lee ile kızarmış tavuk yediğini anlatırken fiyat artışının önemli olduğunu kabul etti.

Google, Amazon, Microsoft ve Meta, Ekim ayında Micron’dan açık uçlu siparişler istedi. Çinli devler Alibaba ve Tencent de tedarikçilere baskı yaparak yöneticilerini lobi faaliyetleri için gönderdi. Bir kaynak herkesin tedarik için yalvardığını söyledi. SK Hynix tüm çiplerinin 2026 yılı için tükendiğini açıklarken Samsung gelecek yıl üretilecek HBM çipleri için müşteri bulduğunu duyurdu.

Akıllı telefon fiyatlarında artış beklentisi

Counterpoint Research, bellek fiyatlarının dördüncü çeyrekte yüzde 30 daha artmasını bekliyor. Realme Hindistan yöneticisi Francis Wong, maliyet artışlarının eşi görülmemiş olduğunu ve telefon fiyatlarını yüzde 30 oranında artırabileceğini söyledi.

Xiaomi ise yüksek maliyetleri telafi etmek için daha fazla premium telefon satışına odaklanacağını belirtti. Kasım ayında Tayvanlı dizüstü bilgisayar üreticisi ASUS, yaklaşık dört aylık stoka sahip olduğunu ve gerektiğinde fiyatları ayarlayacağını açıkladı.

İkinci el piyasasında hareketlilik ve kısıtlamalar

Tayvanlı yonga üreticisi Winbond kapasite artırımı yapacağını açıklayan ilk şirketlerden biri oldu. Tokyo’nun elektronik merkezi Akihabara’da mağazalar stokçuluğu önlemek için ürün satışını kısıtladı. Bellek krizi nedeniyle yaşanan fiyat artışları müşterileri ikinci el pazarına yönlendirdi.

Kaliforniya’da geri dönüştürülmüş bellek satan Paul Coronado, satışlarının Eylül ayından bu yana büyük artış gösterdiğini ve aylık cirosunun 900 bin dolara yaklaştığını ifade etti. Şirketin ürünlerinin çoğu Hong Kong merkezli aracılar tarafından Çinli müşterilere satılmak üzere alınıyor.