Baลbakan Tayyip Erdoฤan, 1915 olaylarฤฑnฤฑn anฤฑldฤฑฤฤฑ tarih olarak nitelendirilen 24 Nisan รถncesinde yaptฤฑฤฤฑ yazฤฑlฤฑ aรงฤฑklamada, Ermenilerin yaลadฤฑklarฤฑ acฤฑlarฤฑ anlamanฤฑn ve paylaลmanฤฑn insanlฤฑk vazifesi olduฤunu sรถyledi ve o dรถnemde รถlen Ermenilerin torunlarฤฑna taziyelerini iletti.
Erdoฤan’ฤฑn aรงฤฑklamasฤฑ Tรผrkiye’de bu konuda baลbakanlฤฑk dรผzeyinde yapฤฑlan ve aรงฤฑk ve net bir taziye mesajฤฑ iรงeren ilk aรงฤฑklama olma niteliฤini taลฤฑyor. Aรงฤฑklamanฤฑn ABD Baลkanฤฑ Barack Obama’nฤฑn 24 Nisan’da 1915 olaylarฤฑna dair yapacaฤฤฑ aรงฤฑklamanฤฑn รถncesinde olmasฤฑ da bir ilk.
ABD baลkanlarฤฑ her sene 24 Nisan’da 1915 olaylarฤฑnฤฑ “bรผyรผk bir trajedi” olarak nitelendirdikleri bir konuลma yapฤฑyor. ABD’deki Ermeni diasporasฤฑ ise ABD baลkanlarฤฑnฤฑn bu konuลmada “soykฤฑrฤฑm” ifadesini kullanmasฤฑ iรงin yฤฑllardฤฑr lobi รงalฤฑลmasฤฑ yapฤฑyor. Ermeniler, 1915 yฤฑlฤฑnda baลlayan tehcir sonucunda yaklaลฤฑk 1.5 milyon Ermeninin hayatฤฑnฤฑ kaybettiฤi olaylarฤฑ “soykฤฑrฤฑm” olarak niteliyor ancak Tรผrkiye, olaylar sฤฑrasฤฑnda sadece Ermenilerin deฤil diฤer etnik ve dini kรถkenden Osmanlฤฑ ฤฐmparatorluฤu vatandaลlarฤฑnฤฑn da hayatฤฑnฤฑ kaybettiฤini savunarak olaylarฤฑn soykฤฑrฤฑm olmadฤฑฤฤฑnฤฑ ifade ediyor.
Aรงฤฑklamasฤฑnda, “Ermeni vatandaลlarฤฑmฤฑz ve dรผnyadaki tรผm Ermeniler iรงin รถzel bir anlam taลฤฑyan 24 Nisan, tarihi bir meseleye iliลkin dรผลรผncelerin รถzgรผrce paylaลฤฑlmasฤฑ iรงin deฤerli bir fฤฑrsat sunmaktadฤฑr” diyen Erdoฤan, ลรถyle devam etti:
“Osmanlฤฑ ฤฐmparatorluฤu’nun son yฤฑllarฤฑnฤฑn hangi din ve etnik kรถkenden olursa olsun, Tรผrk, Kรผrt, Arap, Ermeni ve diฤer milyonlarca Osmanlฤฑ vatandaลฤฑ iรงin acฤฑlarla dolu zor bir dรถnem olduฤu yadsฤฑnamaz. Adil bir insani ve vicdani duruล, din ve etnik kรถken gรถzetmeden bu dรถnemde yaลanmฤฑล tรผm acฤฑlarฤฑ anlamayฤฑ gerekli kฤฑlar. Tabiatฤฑyla ne bir acฤฑlar hiyerarลisi kurulmasฤฑ ne de acฤฑlarฤฑn birbiriyle mukayese edilmesi ve yarฤฑลtฤฑrฤฑlmasฤฑ acฤฑnฤฑn รถznesi iรงin bir anlam ifade eder. Atalarฤฑmฤฑzฤฑn dediฤi gibi ‘ateล dรผลtรผฤรผ yeri yakar’. Osmanlฤฑ ฤฐmparatorluฤu vatandaลฤฑ herkes gibi Ermenilerin de o dรถnemde yaลadฤฑklarฤฑ acฤฑlarฤฑn hatฤฑralarฤฑnฤฑ anmalarฤฑnฤฑ anlamak ve paylaลmak bir insanlฤฑk vazifesidir. 1915 olaylarฤฑna iliลkin farklฤฑ gรถrรผล ve dรผลรผncelerin serbestรงe ifade edilmesi; รงoฤulcu bir bakฤฑล aรงฤฑsฤฑnฤฑn, demokrasi kรผltรผrรผnรผn ve รงaฤdaลlฤฑฤฤฑn gereฤidir.”
Tarihi meselelerin iyi anlaลฤฑlmasฤฑ iรงin farklฤฑ sรถylemlerin empati ve hoลgรถrรผyle karลฤฑlanmasฤฑ ve bรผtรผn taraflardan benzer bir anlayฤฑลฤฑn beklenmesi gerektiฤini sรถyleyen Erdoฤan, Tรผrkiye’nin hukukun evrensel deฤerleriyle uyumlu her dรผลรผnceye olgunlukla yaklaลacaฤฤฑnฤฑ belirtti.
“Zamanฤฑn ruhu, anlaลmazlฤฑklara raฤmen konuลabilmeyi; karลฤฑdakini dinleyerek anlamaya รงalฤฑลmayฤฑ; uzlaลฤฑ yollarฤฑ arayฤฑลlarฤฑnฤฑ deฤerlendirmeyi; nefreti ayฤฑplayฤฑp saygฤฑ ve hoลgรถrรผyรผ yรผceltmeyi gerektirmektedir” diyen Erdoฤan, 1915 olaylarฤฑnฤฑn incelenmesi iรงin ortak tarih komisyonu kurulmasฤฑ รงaฤrฤฑsฤฑnฤฑ yineledi.
Erdoฤan, “Kadim ve eลsiz bir coฤrafyanฤฑn benzer gelenek ve gรถreneklere sahip halklarฤฑnฤฑn, geรงmiลlerini olgunlukla konuลabileceklerine, kayฤฑplarฤฑnฤฑ kendilerine yakฤฑลฤฑr yรถntemlerle ve birlikte anacaklarฤฑna dair umut ve inanรงla, 20. yรผzyฤฑlฤฑn baลฤฑndaki koลullarda hayatlarฤฑnฤฑ kaybeden Ermenilerin huzur iรงinde yatmalarฤฑnฤฑ diliyor, torunlarฤฑna taziyelerimizi iletiyoruz. Aynฤฑ dรถnemde benzer koลullarda yaลamฤฑnฤฑ yitiren, etnik ve dini kรถkeni ne olursa olsun tรผm Osmanlฤฑ vatandaลlarฤฑnฤฑ da rahmetle ve saygฤฑyla anฤฑyoruz” dedi.
