Cumhurbaลkanฤฑ Tayyip Erdoฤan ve รงevresi tarafฤฑndan gรถrรผลleri dikkate alฤฑnan Yeni ลafak yazarฤฑ Prof. Hayrettin Karaman,geรงtiฤimiz aylarda zorunlu hale getirilen “Bireysek Emeklilik Sistemi” ile ilgili olarak “Bireysel emeklilik ve hayat sigortasฤฑ islรขmรฎ kurallara gรถre caiz olamaz. Buraya yapฤฑlan yatฤฑrฤฑmlarฤฑn nemalandฤฑrฤฑlmasฤฑ ฤฐslamรฎ kurallara baฤlฤฑ olmadฤฑฤฤฑ gibi yatฤฑrฤฑmฤฑ yapanlarฤฑn elde edecekleri kazanรง da -yaptฤฑklarฤฑ akit fฤฑkฤฑh kurallarฤฑna uymadฤฑฤฤฑ iรงin- helal deฤildir” gรถrรผลรผnรผ savundu.
Hayrettin Karaman’ฤฑn “Bireysel emeklilik” baลlฤฑฤฤฑyla yayฤฑmlanan (16 Ekim 2016) yazฤฑsฤฑ ลรถyle:
Katฤฑlฤฑm bankalarฤฑ, bireysel emeklilik ve benzerlerini yapamadฤฑฤฤฑ zamanda aลaฤฤฑdaki yazฤฑyฤฑ yazmฤฑลtฤฑm:
Bireysel emeklilik ve hayat sigortasฤฑ yoฤun bir reklam konusu olmakta ve giderek yaygฤฑnlaลmaktadฤฑr. Helal haram konusunda hassas olan Mรผslรผmanlar รงeลitli yollardan bu sisteme girmenin caiz olup olmadฤฑฤฤฑnฤฑ soruyorlar. Hรผkmรผ aรงฤฑklamadan รถnce bu iลi yapan ลirketlerin aรงฤฑklamalarฤฑna dayanarak kฤฑsaca ne olduฤunu ortaya koymak gerekiyor:
ฤฐlgililerin aรงฤฑklamalarฤฑndan anlaลฤฑldฤฑฤฤฑna gรถre โBireysel emeklilik sistemi (BES), kiลilerin aktif รงalฤฑลma hayatlarฤฑ boyunca yapacaklarฤฑ birikimlerin deฤerlendirilmesine dayanarak emeklilik gรผnlerinde yaลam standartlarฤฑnฤฑ sรผrdรผrebilecekleri ek bir gelir/kaynak yaratmaya yรถneliktir. Risk teminatฤฑ iรงermez. BES’te hayat sigortalarฤฑndan farklฤฑ olarak katฤฑlฤฑmcฤฑnฤฑn yatฤฑrฤฑm yapฤฑlacak fonlarฤฑ seรงme ve ลirket deฤiลtirme hakkฤฑ bulunmaktadฤฑr. Birikimli hayat sigortalarฤฑ ile bireysel emeklilik sรถzleลmeleri karลฤฑlaลtฤฑrฤฑldฤฑฤฤฑnda her ikisinin de diฤerine gรถre avantajlarฤฑ ve dezavantajlarฤฑ olabileceฤinden, karลฤฑlaลtฤฑrma fert bazฤฑnda uzmanlar tarafฤฑndan yapฤฑlmalฤฑdฤฑr. BES ve hayat sigortalarฤฑ farklฤฑ amaรงlara hizmet etmektedir: Hayat sigortalarฤฑ vefat ve benzeri olasฤฑ bir riskin gerรงekleลmesi durumunda sigortalฤฑnฤฑn bakmakla yรผkรผmlรผ olduฤu kiลilere maddi kaynak yaratmak amacฤฑnฤฑ taลฤฑr. Birikimli hayat sigortalarฤฑ ise risklere karลฤฑ saฤladฤฑklarฤฑ gรผvencenin yanฤฑ sฤฑra uzun vadeli yatฤฑrฤฑm aracฤฑdฤฑr. Minimum prim รถdeme sรผresi 10 yฤฑldฤฑr ve sรผre sonundaki รถdemeyi almak iรงin yaล zorunluluฤu yoktur. Hayat sigortalarฤฑnda yatฤฑrฤฑmlarฤฑn deฤerlendirilmesi ลirket tarafฤฑndan yapฤฑlฤฑr.”
Bu aรงฤฑklamanฤฑn bizim iรงin รถnemli olan noktalarฤฑnฤฑ maddeler halinde tahlil edelim:
1. Bu sistem devlete ait deฤildir, ticaret yaparak para kazanmak isteyen รถzel ลirketlere aittir.
2. Sisteme dahil olanlarฤฑn verdikleri paralar artฤฑk ลirketin malฤฑ olmakta ve ลirket bu paralarฤฑ istediฤi gibi (helal haram gรถzetmeden) kullanmakta, para kazanmak iรงin hukukun izin verdiฤi, para getiren -faiz dahil- her aracฤฑ kullanmaktadฤฑr. (BES de yatฤฑrฤฑm fonunu seรงme hakkฤฑ bulunmakla beraber Tรผrkiye’de helal-haram farkฤฑ gรถzeten yatฤฑrฤฑm fonu yoktur-Bu yazฤฑ yazฤฑldฤฑฤฤฑnda yok idi-).
3. Mal ve deฤerlerin hasara uฤramasฤฑ halinde zararฤฑn karลฤฑlanmasฤฑnฤฑ amaรงlayan sigorta รงeลitlerinden farklฤฑdฤฑr; bu sistemde belli bir riskin (kaza, hastalฤฑk, yangฤฑn vb.) gerรงekleลmesi ลartฤฑ yoktur. Belli bir sรผre para รถdeme mecburiyeti vardฤฑr, bu รถdemeyi yapanlara ลirket maaล baฤlamakta; yani onlardan aldฤฑklarฤฑ ile bundan kazandฤฑklarฤฑnฤฑn bir kฤฑsmฤฑnฤฑ geri รถdemektedir. Bu sistemde รถdenen ile geri alฤฑnan arasฤฑndaki nisbet belli deฤildir; daha az ve daha รงok olmasฤฑ mรผmkรผndรผr. Ancak sisteme dahil olanlarฤฑn beklentilerinin, โverdiklerinden daha fazlasฤฑnฤฑ geri almak” olduฤu aรงฤฑktฤฑr. Bรถyle olmasaydฤฑ parasฤฑnฤฑ baลka yerlerde ve ลekillerde biriktirir, elinin altฤฑnda tutar ve istediฤi gibi tasarruf ederdi.
4. Sisteme girenler, herhangi bir ticari enstrรผmana para yatฤฑrฤฑr gibi buraya da yatฤฑrฤฑm yapmakta; yani kรขr etme amacฤฑ gรผtmektedirler. ฤฐslam’a gรถre meลru yatฤฑrฤฑmฤฑn ลartlarฤฑ ve -bu ลartlara gรถre olabilecek- ลekilleri bellidir. BES’ne girenler ne ลirkete ortak oluyorlar, ne bir taลฤฑnฤฑr veya taลฤฑnmaz malฤฑ alฤฑp satฤฑyor veya kiraya veriyorlar ne de ortak bir mal veya hizmet รผretimi iรงin yatฤฑrฤฑm yapฤฑyorlar. Yaptฤฑklarฤฑ bir hรผkmi ลahsa para verip, belli bir sรผreden sonra -beklenti ve niyet olarak- daha fazlasฤฑnฤฑ geri almaktan ibarettir.
Bu durum karลฤฑsฤฑnda bireysel emeklilik ve hayat sigortasฤฑ islรขmรฎ kurallara gรถre caiz olamaz. Buraya yapฤฑlan yatฤฑrฤฑmlarฤฑn nemalandฤฑrฤฑlmasฤฑ ฤฐslamรฎ kurallara baฤlฤฑ olmadฤฑฤฤฑ gibi yatฤฑrฤฑmฤฑ yapanlarฤฑn elde edecekleri kazanรง da -yaptฤฑklarฤฑ akit fฤฑkฤฑh kurallarฤฑna uymadฤฑฤฤฑ iรงin- helal deฤildir.
ฤฐnsanlarฤฑn bir gรผn aรง aรงฤฑk kalma korkularฤฑnฤฑn bulunduฤu her zaman ve zeminde bu korkuyu kullanan tรผccarlar รงฤฑkacak, bu korku yรผzรผnden tedbirler aramak tabii olacaktฤฑr. Doฤru ve adil olanฤฑ, her insanฤฑn -vaktiyle bir sosyal gรผvenlik sistemine dahil olmasฤฑ ลartฤฑ aranmadan- aรงlฤฑk, aรงฤฑklฤฑk, hastalฤฑk gibi temel ihtiyaรงlarฤฑna karลฤฑ devletin/toplumun gรผvencesi altฤฑnda bulunmasฤฑdฤฑr. Bu gรผvence ticarete alet edilmemeli, sivil dayanฤฑลma sistemleriyle ve/veya devletin kurumlarฤฑyla gerรงekleลmelidir.
ฤฐslam’da, din farkฤฑ gรถzetmeksizin bรผtรผn รผlke vatandaลlarฤฑnฤฑn ekonomik gรผvenliฤi โakrabaya nafaka (muhtaรง olduฤunda bakma yรผkรผmlรผlรผฤรผ), zekat, รงeลitli karลฤฑlฤฑksฤฑz yardฤฑmlar, vakฤฑflar, imaretler… ve en sonunda devletin maaล baฤlamasฤฑ yoluyla temin edilmiลtir. Bu sistemin iลlediฤi yerde kimsenin gelecek kaygฤฑsฤฑ olmaz, bu olmayฤฑnca da -halen muhtaรง olduฤu- parasฤฑnฤฑ, gelecek kaygฤฑsฤฑyla, aรงgรถzlรผ ve fฤฑrsatรงฤฑ tรผccarlara kaptฤฑrmaz.
Peki bu sistemin iลlemediฤi yerlerde insanlar ne yapsฤฑnlar?
Gerรงi zaruretler yasaklarฤฑ geรงici olarak kaldฤฑrฤฑr ama yine de รงare -zarurete sฤฑฤฤฑnarak รงรถzรผmsรผzlรผฤรผ sรผrdรผrmek yerine- sistemi iลletmenin yollarฤฑnฤฑ aรงmaya รงalฤฑลmaktฤฑr.
