1980’lerin baลฤฑnda gรถkyรผzรผnรผn tek koridorlu uรงak segmentinde neredeyse mutlak bir hakimiyeti vardฤฑ: Boeing 737.
Havacฤฑlฤฑk endรผstrisinde devrim yaratan bu Amerikan yapฤฑmฤฑ jet, on yฤฑldan fazla bir sรผredir pazarฤฑn kralฤฑydฤฑ. Avrupalฤฑ rakibi Airbus, 1988’de kendi modeli A320’nin รผretimine baลladฤฑฤฤฑnda, Boeing รงoktan 1.500 adetlik devasa bir teslimat avantajฤฑ yakalamฤฑลtฤฑ.
Ancak yaklaลฤฑk kฤฑrk yฤฑl sรผren amansฤฑz bir rekabetin ardฤฑndan, havacฤฑlฤฑk tarihinde yeni bir sayfa aรงฤฑlmak รผzere. Danฤฑลmanlฤฑk ลirketi Cirium’un verilerine gรถre, Airbus A320 ailesi, toplam teslimat sayฤฑsฤฑnda tarihi bir baลarฤฑya imza atarak en bรผyรผk rakibi Boeing 737’yi geรงmeye hazฤฑrlanฤฑyor.
Aฤustos ayฤฑ baลฤฑ itibarฤฑyla farkฤฑn sadece 20 uรงaฤa inmiล olmasฤฑ, bu tarihi devir teslimin haftalar iรงinde gerรงekleลebileceฤini gรถsteriyor.
Boeing’in sarsฤฑlan imajฤฑ ve Airbus’ฤฑn yรผkseliลi
Airbus’ฤฑn bu baลarฤฑsฤฑ, baลlangฤฑรงta pek de olasฤฑ gรถrรผnmรผyordu. 1970’lerde Avrupa hรผkรผmetlerinin desteฤiyle kurulan ve birรงok รผreticinin birleลiminden oluลan ลirket, ABD’li kรถklรผ bir deve karลฤฑ zorlu bir mรผcadele veriyordu.
ลirket iรงi รงekiลmeler ve siyasi dengeler, รผretim sรผreรงlerini yavaลlatฤฑyordu. Ancak Airbus yรถnetimi, Boeing’in karลฤฑsฤฑnda kalฤฑcฤฑ bir rakip olabilmek iรงin tek koridorlu uรงak pazarฤฑnda var olmalarฤฑ gerektiฤini biliyordu.
Avrupalฤฑ รผretici, A320 modelini tasarlarken cesur riskler aldฤฑ. Geleneksel hidrolik sistemler yerine daha hafif olan dijital “fly-by-wire” kontrol sistemini benimsedi ve pilotlara yan kumanda kolu (side-stick) seรงeneฤi sundu. Bu teknolojik yenilikler ve iki farklฤฑ motor seรงeneฤi sunarak mรผลterilere esneklik saฤlamasฤฑ, A320’nin pazarda hฤฑzla popรผlerlik kazanmasฤฑnฤฑ saฤladฤฑ.
737 Max krizi dรถnรผm noktasฤฑ oldu
Rekabetteki asฤฑl kฤฑrฤฑlma noktasฤฑ ise iki ลirketin en yeni nesil modelleriyle yaลandฤฑ. Airbus, A320 modeline yeni ve daha verimli motorlar ekleyerek “neo” varyantฤฑnฤฑ piyasaya sรผrdรผฤรผnde, yakฤฑt maliyetlerini dรผลรผrmek isteyen havayollarฤฑndan rekor sipariลler aldฤฑ. Baskฤฑ altฤฑnda kalan Boeing, bu hamleye 737 Max ile karลฤฑlฤฑk verdi.
Ancak bu hamle, Boeing iรงin felaketle sonuรงlanacaktฤฑ. ลirket, 737’nin eski ve alรงak gรถvdesine daha bรผyรผk ve gรผรงlรผ motorlar entegre ederek 737 Max modelini geliลtirdi.
Bu tasarฤฑm dengesizliฤini gidermek iรงin eklenen MCAS adlฤฑ uรงuล kontrol yazฤฑlฤฑmฤฑnฤฑn, 20 ay sรผren kรผresel bir uรงuล yasaฤฤฑna yol aรงan iki รถlรผmcรผl kazada kilit rol oynadฤฑฤฤฑ daha sonra ortaya รงฤฑktฤฑ. Max krizi, Boeing’in hem itibarฤฑnฤฑ hem de รผretim hฤฑzฤฑnฤฑ derinden sarstฤฑ ve Airbus’a tarihi fฤฑrsatฤฑ sundu.
Her iki uรงak ailesi de artฤฑk tasarฤฑmsal sฤฑnฤฑrlarฤฑnฤฑn sonuna yaklaลฤฑrken, gรถzler bir sonraki adฤฑmlara รงevrildi. Airbus, daha saฤlฤฑklฤฑ mali yapฤฑsฤฑyla hidrojenle รงalฤฑลan uรงaklar gibi radikal yenilikleri araลtฤฑrฤฑrken, Boeing CEO’su รถnceliklerinin yฤฑllarca sรผren aksaklฤฑklarฤฑn ardฤฑndan nakit akฤฑลฤฑnฤฑ yeniden saฤlamak olduฤunu belirtiyor. Havacฤฑlฤฑkta baลlayan bu yeni dรถnemde, rekabetin nasฤฑl ลekilleneceฤi merakla bekleniyor.
