Ekonomist ve eski Hazine Mรผsteลarฤฑ Mahfi Eฤilmez’e gรถre bugรผn aรงฤฑklanan bรผyรผme rakamlarฤฑnฤฑn olumlu ancak sรผrdรผrรผlebilirliฤi kuลkulu. Eฤilmez’in kiลisel blogunda “Bรผyรผmenin Arkasฤฑ” baลlฤฑฤฤฑyla yaptฤฑฤฤฑ deฤerlendirme ลรถyle:
GSYH bรผyรผmesi 2017 yฤฑlฤฑnda iniลli รงฤฑkฤฑลlฤฑ ama hep artฤฑ tarafta bir patika izledikten sonra 2018 yฤฑlฤฑnda dรผลรผลe geรงti ve dรถrdรผncรผ รงeyrekte kรผรงรผlmeye dรถndรผ. 2018 yฤฑlฤฑnฤฑn son รงeyreฤi de dahil olmak รผzere bรผyรผme, รผรง รงeyrek eksi รงฤฑktฤฑktan sonra 2019โun รผรงรผncรผ รงeyreฤinde yeniden artฤฑya geรงerek geรงen yฤฑlฤฑn aynฤฑ รงeyreฤine gรถre yรผzde 0,9 olarak gerรงekleลti. 2017 baลฤฑndan bu yana bรผyรผmenin gรถrรผnรผmรผ ลรถyle bir grafik izliyor.
Bรผyรผmeyi yukarฤฑ รงeken (pozitif katkฤฑ veren) ve aลaฤฤฑya iten (negatif katkฤฑ veren) kesimleri ve geliลmeleri gรถrebilmek iรงin ayrฤฑntฤฑlara bakalฤฑm.
2019 (%) | 1. ร | 2.ร | 3. ร |
GSYH Bรผyรผmesi | -2,3 | -1,6 | 0,9 |
Baลlฤฑca รretim Kesimleri | |||
Tarฤฑm Kesimi | 2,7 | 4,2 | 3,8 |
Sanayi Kesimi | -3,9 | -2,6 | 1,6 |
ฤฐnลaat Kesimi | -9,2 | -12,4 | -7,8 |
Hizmet Kesimi | -3,4 | -0,1 | 0,6 |
Finans Kesimi | 2,9 | 5,3 | 2,0 |
Harcamalar | |||
Hanehalkฤฑ Tรผketim Harcamalarฤฑ | -1,0 | -4,9 | 1,5 |
Kamu Kesimi Harcamalarฤฑ | 6,6 | 3,4 | 7,0 |
Gayrฤฑsafi Sabit Sermaye Oluลumu | -12,1 | -22,4 | -12,6 |
ฤฐhracat | 8,9 | 8,1 | 5,1 |
ฤฐthalat | -29,4 | -17,0 | 7,6 |
Tablodan ลu sonuรงlarฤฑ รงฤฑkarabiliriz. รnce iลe รผretim yรถnรผnden bakalฤฑm:
(1) Sanayi รผretiminde, perakende satฤฑล hacminde, kapasite kullanฤฑm oranฤฑnda ve beklenti anketlerinde gรถrmeye baลladฤฑฤฤฑmฤฑz toparlanma iลaretleri (henรผz toparlanma demek iรงin erken) bรผyรผmeye de yansฤฑmaya baลlamฤฑล gรถrรผnรผyor.
(2) Tarฤฑm kesimi bu yฤฑla pozitif katkฤฑ yapmaya devam ediyor.
(3) Sanayi kesimi ilk iki รงeyrekteki ciddi gerilemeden sonra sanayi รผretim endeksindeki geliลmeye paralel olarak รผรงรผncรผ รงeyrekte artฤฑya geรงmiล ve pozitif katkฤฑ vermiล bulunuyor.
(4) ฤฐnลaat kesimi 2019 yฤฑlฤฑnฤฑn kayฤฑp kesimi olmaya devam ediyor. (5) Finans kesimi yฤฑlฤฑn ilk รผรง รงeyreฤinde bรผyรผmeye pozitif katkฤฑ veriyor, bu eฤilimin son รงeyrekte de devam edeceฤini sรถylemek mรผmkรผn.
ลimdi de harcamalarฤฑn ayrฤฑntฤฑlarฤฑna bakalฤฑm:
(1) Hanehalkฤฑ tรผketim harcamalarฤฑ yฤฑlฤฑn ilk iki รงeyreฤinde kรผรงรผlme sergiledikten sonra รผรงรผncรผ รงeyrekte yรผzde 1,5 oranฤฑnda pozitif bir katkฤฑ yapmฤฑล. GSYHโnin en bรผyรผk parรงasฤฑnฤฑ oluลturan (yรผzde 55 +) tรผketim harcamalarฤฑnฤฑn yรผzde 1,5 artmasฤฑ bรผyรผmeyi artฤฑya รงeken en รถnemli unsur.
(2) Kamu kesimi harcamalarฤฑndaki artฤฑลlar da bรผyรผmeyi olumlu etkiliyor (bu artฤฑลlarฤฑn bรผtรงeyi olumsuz etkilediฤine ayrฤฑca dikkat edilmeli.)
(3) Gayrฤฑsafi sabit sermaye oluลumu รผlkede o dรถnemde yapฤฑlan yatฤฑrฤฑmlarฤฑ gรถsterir. Bu oranฤฑn eksi olmasฤฑ geรงen yฤฑlฤฑn aynฤฑ dรถnemine gรถre kรผรงรผlme olduฤunun gรถstergesidir. 2019 yฤฑlฤฑnฤฑn ilk รผรง รงeyreฤinde yatฤฑrฤฑmlarda ortaya รงฤฑkan ciddi gerileme bize sanayideki bรผyรผmenin yeni yatฤฑrฤฑmlardan deฤil, kapasite kullanฤฑmฤฑndaki artฤฑลtan geldiฤini gรถsteriyor. Bunu da aลaฤฤฑdaki grafikten izleyebiliriz:
Son รงeyrekte kapasite kullanฤฑmฤฑnda ortaya รงฤฑkan artฤฑล eฤilimi grafikten gรถrรผlebiliyor. (4) ฤฐhracat, TLโnin yaลadฤฑฤฤฑ deฤer kayฤฑplarฤฑna paralel olarak artฤฑล sergilerken ithalat aynฤฑ nedenle ilk iki รงeyrekte dรผลรผล yaลamฤฑล, buna karลฤฑlฤฑk son รงeyrekte o da artmaya baลlamฤฑล gรถrรผnรผyor. ฤฐthalattaki artฤฑลฤฑn (รผretimde kullanฤฑlan ithal girdilerin aฤฤฑrlฤฑฤฤฑnฤฑn yรผksek olmasฤฑ dikkate alฤฑndฤฑฤฤฑnda) รผretime ve dolayฤฑsฤฑyla bรผyรผmeye olumlu katkฤฑ yaptฤฑฤฤฑnฤฑ sรถyleyebiliriz (buna karลฤฑlฤฑk bu gidiลin cari dengede yeniden aรงฤฑk yaratacaฤฤฑna dikkat edilmeli.)
รzetle sรถylememiz gerekirse, bรผyรผme patikasฤฑna dรถnรผล iyi bir geliลmedir. Bununla birlikte bu dรถnรผลรผn faiz indirimleri, kredi destekleri gibi tรผketimi teลvik edici dรผzenlemelerle desteklenerek ortaya รงฤฑkmฤฑล olmasฤฑ sรผrdรผrรผlebilirliฤi konusunda kuลku yaratmaktadฤฑr. Yatฤฑrฤฑmlarฤฑn eksi olmasฤฑ รถnemlidir. Her tรผrlรผ teลvike karลฤฑn yatฤฑrฤฑm yapmaya istek bulunmadฤฑฤฤฑ anlamฤฑna gelir. Kamu kesimi harcamalarฤฑndaki ciddi artฤฑลlar gibi bazฤฑ hamleler bรผyรผmeyi teลvik etse de bรผtรงe dengesini tehdit etmekte ve sonuรงta tek seferlik gelirler yaratฤฑlarak sorun geรงici olarak รงรถzรผlmeye รงalฤฑลฤฑlmaktadฤฑr.
