Hayvancฤฑlฤฑkta yรผksek maliyetler nedeniyle รผretimin yetersiz kalmasฤฑ ve son bir ayda hฤฑzla artan fiyatlar et ithalatฤฑnฤฑ gรผndeme getirdi. Dรผnya’dan Emel Yiฤit’in haberine gรถre, Kฤฑrmฤฑzฤฑ Et Sanayicileri ve รreticileri Birliฤi (ETBฤฐR) Baลkanฤฑ Vet. Dr. Ahmet Yรผcesan et fiyatlarฤฑnฤฑn รผretici aรงฤฑsฤฑndan olmasฤฑ gereken dรผzeye รงฤฑktฤฑฤฤฑnฤฑ, normal fiyat รงizgisine ulaลtฤฑฤฤฑnฤฑ belirtti. ลu anda stoklarla ilgili sฤฑkฤฑntฤฑ bulunuyor. Fiyatlar yรผkseliyor ve piyasada tedirginlik var. Yรผcesan, bฤฑรงak sฤฑrtฤฑnda giden bir piyasa olduฤuna dikkat รงekti. “Ramazan ayฤฑ, turizm sezonunun aรงฤฑlฤฑลฤฑ, yaz aylarฤฑ ve Kurban bayramฤฑ gibi ette hareketin baลlayacaฤฤฑ dรถnemler geliyor. Bakanlฤฑk ithalat iรงin anlaลmalar yapmaya baลladฤฑ” diyen Yรผcesan yurt iรงi รผretim ve beraberinde yapฤฑlacak ithalatla kฤฑsa vadede piyasanฤฑn bir ลekilde dengelenebileceฤini, orta vadede ise tรผketimdeki artฤฑลla beraber yine sฤฑkฤฑntฤฑnฤฑn baลlayacaฤฤฑnฤฑ sรถyledi.
En รงok ithalat 2018’de yapฤฑldฤฑ
Son 10 yฤฑllฤฑk verilere bakฤฑldฤฑฤฤฑnda dรถnem dรถnem canlฤฑ hayvan ithalatฤฑnฤฑn arttฤฑฤฤฑ gรถrรผlรผyor. Ancak รถzellikle 2016 yฤฑlฤฑyla beraber yaลanan artฤฑล dikkat รงekici. 2016 yฤฑlฤฑnda 322,8 milyon dolar olan canlฤฑ hayvan ithalatฤฑnฤฑn 2016 yฤฑlฤฑnda 604 milyon dolara 2017 yฤฑlฤฑnda 1 milyar 212 milyon liraya รงฤฑktฤฑฤฤฑ gรถrรผlรผyor. 2018 ise son 10 yฤฑlฤฑn en รงok ithalat yapฤฑlan yฤฑlฤฑ. Bu yฤฑl toplam 1 milyar 768 milyon dolarlฤฑ ithalat yapฤฑldฤฑ. Sonrasฤฑnda ise alฤฑnan รถnlemlerle ithalat yavaล yavaล hฤฑzฤฑnฤฑ kesti ve 2022 yฤฑlฤฑnฤฑn 11 aylฤฑk dรถneminde 120 milyon liraya kadar geriledi.
Et fiyatlarฤฑnda ciddi bir artฤฑล sรถz konusu. Ulusal Kฤฑrmฤฑzฤฑ Et Konseyi (UKON) verilerine gรถre 15 Aralฤฑk 2022’de 116,9 lira olan yaฤsฤฑz dana kilogram fiyatฤฑ 16 Ocak tarihinde 135,5 liraya kadar yรผkseldi. ฤฐthalatฤฑn yolunu aรงan da fiyatlardaki bu artฤฑล oldu.
ฤฐthalatta risk var
Ahmet Yรผcesan ithalatta geรงmiล dรถnemlerde yaลanmฤฑล bir riske dikkat รงekti. Bir sรผre sonra ithalat yapฤฑlan รผlkelerin, kendi pazarlarฤฑnฤฑn daraldฤฑฤฤฑ gerekรงesiyle satฤฑลฤฑ kesmesi sรถz konusu olabilir. รiftรงi-Sen Genel Baลkanฤฑ Ali Bรผlent Erdem Tรผrkiye’de yurt iรงindeki ihtiyaca bakฤฑlmaksฤฑzฤฑn ihracata yรถnelik รผretiminin teลvik edildiฤini sรถyledi ve “รretemediklerinizi de ithal etmek durumundasฤฑnฤฑz. Aldฤฑฤฤฑmฤฑz รผrรผnlerin nereden geldiฤi belli deฤil. Sistem kรผรงรผk รงiftรงi ve aile รผreticilerini yok ediyor” dedi.
Erdem’in deฤerlendirmesine gรถre yem fiyatlarฤฑnฤฑn bu kadar yรผksek olduฤu bir ortamda รผreticinin hayvancฤฑlฤฑk yapmasฤฑ mรผmkรผn deฤil. Eskiden her ailenin 2-3 hayvanฤฑ olduฤunu ve aynฤฑ zamanda bitkisel รผretim de yaptฤฑklarฤฑnฤฑ kaydeden Erdem, bunun artฤฑk mรผmkรผn olmadฤฑฤฤฑnฤฑ piyasa ลartlarฤฑnda sรผt ineklerinin dahi kesildiฤini sรถyledi. Bu ลekilde ette de dฤฑลa baฤฤฑmlฤฑ hale gelinebileceฤini ifade eden Erdem “รรถzรผm tekrar hayvancฤฑlฤฑk ve bitkisel รผretimin bir arada yapฤฑldฤฑฤฤฑ bir sistemde. Tarฤฑmฤฑ kendi ihtiyaรงlarฤฑmฤฑza gรถre organize etmek gerekiyor. Aksi halde ihtiyacฤฑmฤฑz olmayanlarฤฑ รผretip ihtiyaรงlarฤฑmฤฑzฤฑ dฤฑลarฤฑ vereceฤiz” dedi.
Ahmet Yรผcesan: ฤฐnsanlara 500 liraya et yediremeyiz
โSรผreรง hep kendini tekrar ediyor. Sรผrekli aynฤฑ filmi seyredip baลka bir final bekleyemezsiniz. 2006’da kuraklฤฑk oldu. Yem fiyatlarฤฑ รงok arttฤฑ. Sรผt รผreticisi sรผtรผne zam yapmaya รงalฤฑลtฤฑ ama bu baskฤฑlandฤฑ. Bรถyle olunca hayvanlarฤฑnฤฑ kesmeye baลladฤฑlar. Sanayici sรผt bulamadฤฑ. 2010’a gelince ithalata mecbur kaldฤฑk. Piyasanฤฑn yรผzde 60’ฤฑ ithalatla ikame edildi. O yฤฑl 2 milyon hayvan ithal edildi. Sonra pandemi ve kuraklฤฑk yaลandฤฑ. Yem fiyatlarฤฑ arttฤฑ. Sรผt ve et fiyatlarฤฑ da yรผkseldi. ลimdi yine ithalat konuลuyoruz. Biz รงok ลey biliyoruz diye demiyoruz ama sรผreci gรถrรผyoruz. Tarฤฑmsal รผretimin kurallarฤฑ belli. รรง sene รถnce ‘bu gidiลat ithalata gidiyor’ dedik. Bu saatten sona insanlara 500 liraya et yediremeyiz. Kamu da, รถzel sektรถr de, birlikler de dernekler de bu sรผrecin buraya gelmesinde herkesin payฤฑ var.โ
Taze karkas et satฤฑลฤฑ yapฤฑlacak
Et ve Sรผt Kurumu’ndan et ve sรผt fiyatlarฤฑna iliลkin bir aรงฤฑklama geldi. Kurum, Ramazan ayฤฑ hazฤฑrlฤฑklarฤฑ kapsamฤฑnda et ve sรผt fiyatlarฤฑnฤฑ dรผzenleme ve dengeleme amacฤฑyla gerekli yetkinin alฤฑndฤฑฤฤฑnฤฑ duyurdu Et ve Sรผt Kurumu’ndan yapฤฑlan aรงฤฑklamada ลu ifadelere yer verildi: “Kฤฑrmฤฑzฤฑ ette arz gรผvenliฤinin saฤlanmasฤฑ ve fiyat istikrarฤฑ hususunda gerekli tedbirler alฤฑnmaktadฤฑr. Et ve Sรผt Kurumu satฤฑล maฤazalarฤฑ ve Tarฤฑm Kredi Birlik Marketlerde ekonomik fiyatlarla yeterli dรผzeyde รผrรผn arzฤฑ iรงin gerekli olan tedarik sรผreรงleri tamamlanmฤฑลtฤฑr. Ayrฤฑca, ihtiyaรง olmasฤฑ durumunda รผreticilerimizin รผretim maliyetleri gรถz รถnรผnde bulundurularak piyasaya taze karkas et satฤฑลฤฑ yapฤฑlacaktฤฑr.”
Sรผt inekleri kurtuluyor mu?
TรฤฐK’in hayvan varlฤฑฤฤฑna iliลkin 2022 Haziran verilerinde bรผyรผkbaล hayvan sayฤฑsฤฑ รถnceki yฤฑlฤฑn Aralฤฑk ayฤฑna gรถre yรผzde 0,9 azalarak 17 milyon 693 bin baล, manda sayฤฑsฤฑ ise yรผzde 1,5 azalarak 183 bin baล oldu. Kรผรงรผkbaล hayvan sayฤฑsฤฑ bu tarih itibariyle 58 milyon 448 bin baล olarak gerรงekleลti. Bundan sonraki verilerin aรงฤฑklanma tarihi ลubat 2023. Ancak piyasada konuลulanlar besi รงiftliklerinde hayvan sayฤฑsฤฑnฤฑn yรผzde 30-40’lar civarฤฑnda azaldฤฑฤฤฑ yรถnรผnde. Sรผt piyasasฤฑnda oturmuล gรถrรผnen fiyatlar nedeniyle sรผt ineฤi kesimlerinin durduฤu da belirtiliyor.
